مەملەكەت باسشىسى ءسوز باسىندا قوناقجايلىق تانىتىپ, ءسامميتتى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆكە العىس ايتتى, دەپ حابارلايدى اقوردا.
قاسىم-جومارت توقاەۆ يلحام اليەۆكە ءىلتيپات ءبىلدىرىپ, ازەربايجاننىڭ اتالعان كەڭەسكە تولىق مۇشە رەتىندە قوسىلۋىن تاريحي شەشىم دەپ باعالادى. سونداي-اق باكۋدىڭ جاڭا ستاتۋستا ايماق ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋگە ايتارلىقتاي ۇلەس قوساتىنىنا سەنىم ارتتى.
پرەزيدەنت ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەرى ءوز تيىمدىلىگىن دالەلدەگەنىن ايتتى.
– قازىر ورتالىق ازيا اۋقىمدى ترانسفورماتسيا كەزەڭىن وتكەرىپ جاتىر. جابىق شەكارالار مەن وقشاۋلانۋدىڭ ۋاقىتى ءوتتى. مۇنى سەنىممەن ايتۋعا بولادى. ورتاق كۇش-جىگەردىڭ ارقاسىندا ءوڭىردىڭ ىشكى بىرلىگى ارتتى. بۇل ەلدەرىمىزدىڭ دامۋىنا جانە حالىقارالىق ىنتىماقتاستىققا كەڭىنەن جول اشتى. الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتەرى ءوڭىردىڭ جاھاندىق ۇدەرىستەردە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىنىن مويىندايدى. سوندىقتان «ورتالىق ازيا پليۋس» فورماتىنا قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدى. بۇعان بيىل نەگىزگى شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن وتكەن سامميتتەر دالەل بولا الادى. مەنىڭ ويىمشا, مۇنداي سەرىكتەستىكتىڭ باستى ماقساتى – وڭىردەگى تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ جانە ورنىقتى پروگرەسس ءۇشىن جاعداي جاساۋ, ەلدەرىمىز بەن حالىقتارىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىن, باقۋاتتى تۇرمىسىن قامتاماسىز ەتۋ. ورتالىق ازيانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان قارقىندى دامىعان ءارى جان-جاقتى ىنتىماقتاستىق پەن بەيبىتشىلىك ورناعان بەرەكەلى ءوڭىر رەتىندەگى مارتەبەسىن نىعايتۋدى كوزدەيمىز, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ وڭىرلىك ىقپالداستىقتىڭ ەكونوميكالىق نەگىزىن كۇشەيتكەن تولايىم تابىستارعا توقتالدى.
– ءوندىرىس, ەنەرگەتيكا, ماشينا جاساۋ, اگروونەركاسىپ جانە باسقا دا سەكتورلاردا بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ سانى كوبەيىپ, اۋقىمدى جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ساۋدا كەدەرگىلەرى بىرتىندەپ جويىلىپ, جاڭا وتكىزۋ بەكەتتەرى اشىلىپ, اۆتو, تەمىرجول ارقىلى بايلانىس جاندانىپ كەلەدى. ناتيجەسىندە بىلتىر ءوڭىر ىشىندەگى ساۋدا-ساتتىق كولەمى 11,5 ميلليارد دوللارعا جەتتى. كورسەتكىشتى 20 ميلليارد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن وسى قارقىندى ساقتاۋ قاجەت دەپ ويلايمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى پەرسپەكتيۆتى سالالاردا سەرپىندى جوبالاردى بىرلەسە ىسكە قوسۋدى ۇسىندى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان بيدايدى, مايلى داقىلداردى, ەت-ءسۇت ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋ, مال جانە ورگانيكالىق ەگىن شارۋاشىلىقتارىن دامىتۋ ارقىلى بۇل باعىتتا ءتيىمدى جۇمىس اتقارۋعا دايىن. سونىمەن قاتار زاماناۋي قويمالار, لوگيستيكالىق ورتالىقتار سالۋ, ىشكى نارىققا جانە ەكسپورتقا ارنالعان دايىن تاعام ونىمدەرىن ءوندىرۋ باعىتتارىنىڭ كەلەشەگى زور.
پرەزيدەنتتىڭ پىكىرىنشە, حالىقارالىق ارەناداعى وزگەرىستەر كەزەڭىندە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ەۋرازياداعى نەگىزگى ترانزيتتىك توراپقا اينالۋعا بىرەگەي مۇمكىندىگى بار. مەملەكەت باسشىسى ەلدەرىمىز تەك كەلىسىمدى ءارى ۇيلەسىمدى ارەكەت ەتكەندە عانا ايماقتىڭ الەۋەتى تولىق اشىلاتىنىنا سەنىمدى.
– ءبىر-ءبىرىن قايتالايتىن تەكسەرىستەردەن, شەكارادان ءوتۋ كەزىندەگى شەكتەن تىس بيۋروكراتيالىق راسىمدەردەن ارىلۋ ءۇشىن جۇكتى تاسىمالداۋدىڭ بىرىڭعاي ەلەكتروندىق جۇيەسىن ەنگىزۋ ماسەلەسىن قاراستىرعان ءجون. ايماقتىڭ الەۋەتىن ودان ءارى نىعايتۋ ءۇشىن ورتالىق ازيانىڭ كولىك جۇيەسىن دامىتۋدىڭ كەشەندى ستراتەگياسىن بىرلەسىپ ازىرلەۋدى ۇسىنامىز. شەكارا ماڭىندا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان ونەركاسىپ حابى كەڭ مۇمكىندىككە جول اشادى. ونى دامىتۋ اياسىندا جوعارى تەحنولوگيالىق جوبالاردى ىسكە قوسۋعا باسا نازار اۋدارعان ءجون, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جيىنعا قاتىسۋشىلار نازارىن سيرەك كەزدەسەتىن مەتالداردى ءوندىرۋ جانە وڭدەۋ سالاسىنداعى ىقپالداستىق پەرسپەكتيۆاسىنا اۋداردى.
– مەملەكەتتەرىمىز ازىرگە تولىق بارلانباعان, بىراق ايتارلىقتاي مول رەسۋرسقا يە. ايماققا وزىق تەحنولوگيا تارتۋ جانە يننوۆاتسيالىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ ىسىندە كۇش بىرىكتىرۋ كەرەك. قازاقستان استانادا سيرەك مەتالداردى زەرتتەۋ جونىندەگى وڭىرلىك ورتالىعىن قۇرۋ باستاماسىن كوتەرگەن بولاتىن. بۇل مەكەمەدە كەنىشتەر مەن ونى يگەرۋ تەحنولوگيالارى تۋرالى وزەكتى اقپاراتتاردى جيناقتاپ, ينۆەستورلارعا ۇسىنا الامىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگياسىن كەڭىنەن قولدانۋ ناتيجەسىندە پايدا بولاتىن مۇمكىندىكتەرگە توقتالدى. پرەزيدەنت ەلىمىزدە جي-ءدى جان-جاقتى ەنگىزۋ شارالارى, سونداي-اق وزبەك ارىپتەستەرمەن بىرگە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار جونىندە باياندادى.
– جاساندى ينتەللەكت سالاسىنداعى سەرىكتەستىكتى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن اتالعان تەحنولوگيانى قولدانۋدىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارىن ازىرلەۋ كەرەك. ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىندە جاساندى ينتەللەكتىنى جاۋاپكەرشىلىكپەن پايدالانۋ تۋرالى دەكلاراتسيانىڭ جوباسىن دايىنداۋدى ۇسىنامىن. قۇجات بىرلەسكەن تسيفرلىق جوبالار اياسىندا مالىمەت الماسقان كەزدە اشىقتىقتى, سەنىم مەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, بارلىق قاتىسۋشىنىڭ قۇقىعى قورعالاتىنىنا كەپىل بولادى, – دەدى ول.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ءوڭىر ءۇشىن سۋ قاۋىپسىزدىگى ماسەلەسى اسا وزەكتى.
– سوڭعى بەس جىلدا ەلدەرىمىز سۋ ساياساتىنا قاتىستى ۇستانىمدارىن جاڭعىرتتى. سۋ پروبلەماتيكاسىنىڭ ترانسشەكارالىق سيپاتىن ەسكەرە وتىرىپ, سالالىق ستراتەگيامىزدى ۇيلەستىرۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىن. بۇل ءبىر جاعىنان سۋ ۇنەمدەۋدىڭ اناعۇرلىم ءساتتى تاجىريبەلەرىن كەڭىنەن تاراتۋ ءۇشىن قاجەت. الداعى ۋاقىتتا حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ورتالىق ازيانىڭ سۋدى پايدالانۋ جونىندەگى نەگىزدەمەلىك كونۆەنتسياسىن قابىلداۋدى ويلاستىرۋعا بولادى. مۇنداي قۇجات سالاداعى بىرىڭعاي جۇمىس قاعيداتتارىن بەكىتىپ, ىقتيمال قاراما-قايشىلىقتاردىڭ الدىن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. كەلەسى جىلى ءساۋىر ايىندا استانادا وڭىرلىك ەكولوگيالىق سامميتىمەن قاتار وتەتىن حالىقارالىق ارالدى قۇتقارۋ قورىنا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ جيىنىندا وسى تاقىرىپقا ورالىپ, ۇسىنىستاردى تالقىلاي الامىز. سىزدەر اتالعان ءىس-شارالارعا بەلسەندى قاتىسادى دەپ سەنەمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى نىعايتۋ ءوڭىر ەلدەرى ءۇشىن نەگىزگى باسىمدىق سانالادى.
مەملەكەت باسشىسى وزبەكستان پرەزيدەنتىن سامارقاند قالاسىندا يۋنەسكو-نىڭ باس كونفەرەنتسياسىن تابىستى وتكىزۋىمەن قۇتتىقتادى.
پرەزيدەنت ورتاق تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋدىڭ, ۇلتتىق قولونەردى ناسيحاتتاۋ جانە تۇراقتى تۇردە بىرلەسكەن ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋداردى.
كينەماتوگرافيا سالاسىندا, سونداي-اق زاماناۋي تۋريستىك كلاستەرلەر قۇرۋ جانە جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ارقىلى ۇلى جىبەك جولىنىڭ مۇراسىن دارىپتەۋدە ءبىرشاما ءىس تىندىرۋعا بولادى.
– وسى سالادا بارىنشا بەلسەندى ارەكەت ەتىپ, تۋريزم ساياساتىن ءوزارا ءتيىمدى ۇيلەستىرەتىن ۋاقىت جەتتى دەپ ويلايمىن. بۇعان دەيىن بۇكىل وڭىرگە ورتاق تۋريستىك باعدارلاردى دامىتۋ تۋرالى ۇسىنىس ايتىلعان ەدى. ءبىز مۇنداي باستامالاردى قولدايمىز. بۇدان بولەك, ورتالىق ازيانىڭ ءبىرتۇتاس تۋريستىك برەندىن ىلگەرىلەتۋدە پارمەندى شارالار قابىلداۋدى ۇسىنامىز. تۋريزم سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ بىرىڭعاي تۋريستىك كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋ اتالعان سالاداعى بايلانىستارىمىزدى جانداندىرۋعا قۇقىقتىق نەگىز بولا الادى, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ تاشكەنتتەگى يسلام وركەنيەتى ورتالىعىنان العان اسەرىمەن ءبولىسىپ, شاۆكات ميرزيوەۆتىڭ اتالعان مەكەمەنى عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىن ورتاق الاڭعا اينالدىرۋ جونىندەگى باستاماسىن قولدادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ۇلتتىق ۇيلەستىرۋشىلەر كەڭەسىنىڭ ءرولىن كۇشەيتۋ ماڭىزدى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى الەمدەگى گەوساياسي دۇربەلەڭ جاعدايىندا وڭىرلىك تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋدىڭ ءمانى زور ەكەنىن ايتتى.
بۇل رەتتە پرەزيدەنت تاجىكستان مەن قىرعىزستان اراسىنداعى مەملەكەتتىك شەكارا تۋرالى, سونداي-اق قىرعىزستان, تاجىكستان جانە وزبەكستان شەكارالارىنىڭ ءتۇيىسۋ نۇكتەسى تۋرالى شارتتارعا قولداۋ ءبىلدىرىپ, بۇل مامىلەلەردى ماڭىزدى قادام رەتىندە باعالادى. بۇدان بولەك, جاقىندا تاجىكستاننىڭ XXI عاسىرداعى دوستىق جونىندەگى شارتقا قوسىلۋىن ەلەۋلى شەشىم دەپ اتادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, ءوڭىر ءالى دە تەرروريزم مەن ءدىني ەكسترەميزم, ەسىرتكى تاسىمالى جانە ترانسۇلتتىق قىلمىس سەكىلدى سىن-قاتەرلەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. بۇل قاۋىپتەردى بىرلەسىپ قانا ەڭسەرۋگە بولادى. وسى باعىتتاعى جۇمىس ءوڭىر ەلدەرىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەستەرى حاتشىلارى دەڭگەيىندە جۇرگىزىلۋگە ءتيىس.
ءسوز سوڭىندا پرەزيدەنت كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋ فورماتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماسەلەسىنە توقتالدى.
– ۇلتتىق ۇيلەستىرۋشىلەر كەڭەسى بەكىتىلگەننەن بەرى بۇل الاڭ تيىمدىلىگىن كورسەتتى. كەڭەستىڭ ءرولىن كۇشەيتەتىن ۋاقىت كەلدى دەپ ويلايمىن. ول ۋاعدالاستىقتاردىڭ ورىندالۋىن باقىلاۋمەن شەكتەلمەي, ءوڭىردى دامىتۋدىڭ ستراتەگيالىق ۆەكتورلارىن ازىرلەۋمەن اينالىسۋى كەرەك. وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆتىڭ وسى فورماتتىڭ ينستيتۋتسيونالدىق نەگىزىن كۇشەيتۋگە قاتىستى ۇسىنىسىن قۋاتتايمىن. بۇل ماسەلەلەردى جۇمىس تارتىبىندە تالقىلاپ, ءتيىستى باستامالاردى بەكىتۋگە بولادى دەپ ويلايمىن. ورتالىق ازيا ساراپتامالىق فورۋمىن وڭىرلىك ىقپالداستىق جۇيەسىنە قوسۋدى ۇسىنامىن. سونىڭ ناتيجەسىندە فورۋم زەرتتەۋ جۇرگىزەتىن جانە بىرىڭعاي تاسىلدەر قالىپتاستىراتىن نەگىزگى پلاتفورماعا اينالا الادى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سامميتتە وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ, تۇرىكمەنستان پرەزيدەنتى سەردار بەردىمۇحامەدوۆ, تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون, قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ جانە ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ ءسوز سويلەدى
سونىمەن قاتار بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريش بەينەۇندەۋ جولدادى.