اعايىندىلار اتوي سالعاندا

قازاق بوكسىنىڭ اتاسى شوقىر بولتەك­ ۇلى­نان ءتا­لىم-تاربيە العان اعاي­ىن­دى وماروۆتار جارق ەتىپ شىق­­قان جارىق جۇلدىز ەدى. ماحمۇت 1947 جىلى ماس­كەۋ­دە وتكەن كسرو چەمپيونا­تىندا قولا مەدالدى موينىن­دا جارقىراتتى. بۇل – بوكس­شى­لارىمىزدىڭ وداق­تىڭ رەسمي جارىسىندا تۇڭ­عىش رەت جەڭىس تۇ­عى­رىنا كوتەرىلۋى. ماحمۇتتىڭ تۋعان ءىنىسى – ماقسۇت تا 1957 جى­لى ءدال سول مە­جەدەن كو­رىندى. ارادا ەكى جىل وت­كەن سوڭ ول كسرو حالىقتارى سپار­تا­­كيا­داسىندا كۇمىسپەن كۇپتەلدى. بۇل – جەرلەستەرىمىزدىڭ سپار­تاكيادا دا العان العاشقى جۇلدەسى. تۋعان باۋىرلارى – ءراشيت پەن ەرىك سپورت شەبەرى دەڭگەيىنە جەتتى. ولار تەك مىقتى بوكسشى ەمەس, جوعارى ءبىلىمدى, پاراساتتى تۇلعا ەدى. قارىمدى قالامگەر سەيداحمەت بەردىقۇلوۆتىڭ ءوزى ماقسۇتقا «ول ساڭلاق سپورتشى عانا ەمەس, ءححى عاسىردىڭ باقىلاۋ بيۋرو­سىنان ءمىنسىز وتەتىن جوعارى ينتەل­لەكت يەسى بولعان» دەپ باعا بەرگەن.

اتاعى الىسقا جايىل­عان اعا­يىندى بايشولاقوۆ­تار­دىڭ باعىن­دىر­ماعان بەلەسى جوق. قانات وسى كۇرەس ءتۇرىن سەرىك ەتكەن جەرلەس­تەرى­مىزدىڭ اراسىنان العاشقى بولىپ الەم چەمپيونى اتان­دى. ايگىلى باپكەرلەر – دي­قان­باي بيتكوزوۆ پەن مارات ءجا­ھيتوۆتىڭ شاكىرتى 1984 جىلى مادريدتە قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى. كوپ ۇزاماي قانات قارت قۇرلىقتىڭ ۇزدىگى دەپ تانىلدى. سول تۇستا داڭقتى جاڭاارقا سامبو مەكتەبىنىڭ داڭقى دۇركىرەپ تۇردى. 1985 جىلى وداق كۋبوگىن يەلەنگەن تالعات 1987 جىلى ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس مەدالىن ەنشىلەدى. جانات 1992 جىلعى الەم چەمپيوناتىندا ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەپ, ازيا چەمپيوناتى مەن كسرو كۋبوگىندە الدىنا جان سالمادى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن جاسۇلان مەن جاندوس بايشولاقوۆتار ءتۇرلى جارىستىڭ جەڭىمپازى اتاندى. ولار سپورت شەبەرى ءنورماتيۆىن ورىندادى. ءسويتىپ, ءبىر اۋلەتتەن بەس چەمپيون شىقتى. بۇل – الەمدىك سپورت تاريحىندا تىم سيرەك كەزدەسەتىن جاعداي.

بۇل كۇندەرى ەلىمىزدىڭ كاسىپقوي بوكسىن ورگە سۇيرەپ جۇرگەن بولات مانكەنوۆتىڭ ەسىمى جانكۇيەرلەرگە جاقسى تانىس. 80-جىلدارى ول كسرو قۇراماسى ساپىندا ونەر كورسەتتى. وداق كۋبوگىندە قولا مە­دالدى يەلەنىپ, بىرقاتار ءدۇ­بىرلى دودادا ولجاعا كەنەلدى. ءىنىسى ازاتتىڭ دا قار­قىنى كۇشتى. كەزىندە ايبارلى جىگىت 1989 جىلى الەم چەمپيونى اتانعان يگور رۋجنيكوۆتىڭ ءوزىن وڭاي ۇتىپ جۇرگەن دەسەدى. اعالى-ءىنىلى قوس سايىپقىراننىڭ نا­عىز كەمەلدەنگەن شاعىن­دا سەمەيدە وبحسس باس­شى­سىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن اكەلەرى توقتارعا جالا جابىلىپ, ول كىسى ءىستى بولدى. سو­نىڭ كەسى­رىنەن مانكەنوۆتەردىڭ تول­قۇجاتىنا «شەتەلگە شى­عۋعا تىيىم سالىنادى» دەگەن ءمور باسىلدى. ال اعا­يىندىلاردىڭ ارمانى – حالىق­ارالىق ارەنادا اتوي سالۋ ەدى. ونداي مۇمكىندىكتەن ايىرىلعاننان كەيىن بولات تا, ازات تا ۇلكەن سپورتپەن قوش ايتىستى.

حح عاسىردا شارشى الاڭ­دى شاي­قاعان اعايىندىلار اراسىنان داۋرەن مەن دانيار ەلەۋسىنوۆتىڭ شوق­تىعى بيىك. ولاردىڭ اكەسى  مارات كەزىندە جاقسى بوكسشى رەتىندە تانىلدى. كەيىننەن باپ­كەر­لىك ەتىپ, قوس پەرزەنتىن وسى ونەرگە باۋلىدى. ۇلدىڭ ۇلكەنى داۋرەن ستۋدەنتتەر اراسىندا الەم چەمپيونى اتانىپ, بىرنەشە بايراقتى باسەكەدە باس جۇلدەنى ولجالادى. ارتىنشا ول كا­سىپقوي رينگتە باق سى­ناۋعا بەل بۋدى. دانيار اعاسىنان دا اسىپ ءتۇستى. ول – ريو وليمپياداسىنىڭ جەڭىمپازى, الەم چەمپيونى جانە كۇمىس جۇلدەگەرى, ازيا ويىندارى مەن قۇرلىق بىرىنشىلىگىن ەكى رەت ۇتتى.

2013 جىلى مەرەي اق­شا­­لوۆ­تىڭ جۇلدىزى جار­قى­راي جاندى. 60 كگ سال­ماق­تا جۇدىرىقتاسقان 25 جاستاعى سەمەي ءوڭىرىنىڭ تۋماسى الماتىدا الەم چەمپيو­نى, امماندا ازيا چەم­پيونى اتاندى. ونىڭ تەڭ­دەس­سىز ونەرىنە تامسانعان جانكۇيەرلەر اقشالوۆتىڭ ءالى تالاي دودادا دارا تالانتىمەن وقشاۋلاناتىنىنا كامىل سەندى. بىراق كورۋ قابىلەتى ناشارلاۋى سالدارىنان اتاقتى بوكسشى ناعىز جالىنداپ تۇرعان شاعىندا بىلعارى قولعابىن شەگەگە ءىلدى. كوپ كەشىكپەي مەرەيدىڭ تۋعان ءىنىسى مەيىرىم نۇرسۇلتانوۆ جارقىراي كورىنە باستادى. ءدال سول سالماق دارە­جە­سىندە ول جاستار اراسىنداعى ازيا بى­رىن­شىلىگىندە باس جۇلدەنى ەن­شىلەدى. سالماعى اۋىرلاي كەلە دۇنيە­جۇزىلىك بوكس سەرياسىنىڭ (WSB) جە­ڭىم­پازى اتاندى. 2016 جىلى مەيىرىم كاسىپقويلار اراسىندا كۇش سىناسۋعا بەل بۋدى. بۇل رەتتە قازاق جىگى­تىنىڭ جولى بولدى. وسى كۇنگە دەيىن 20 جەكپە-جەك وتكىزىپ, بار­لىعىندا جە­ڭىسكە جەتكەن ول 11 با­سەكەدە ايقىن با­­سىمدىق تانىتتى. بۇل كۇندەرى ورتا سال­ماقتا جۇدىرىقتاسىپ جۇرگەن م.نۇرسۇلتانوۆ WBC نۇسقاسىنىڭ چەم­پيوندىق بەلبەۋىنەن باستى ۇمىت­كەر.

قازاق كۇرەسىنىڭ قاس شەبەرلەرى – ۇلان رىسقۇل مەن رۋسلان ابدىرا­زا­قوۆ­تىڭ دا جاعدايى ءدال سونداي. تەكتەرى بولەك بولاعانىمەن, ولار ءبىر ءۇيدىڭ بالاسى. ۇلان – «قازاقستان بارىسى» اتانعان تۇڭعىش بالۋان. رۋسلان – اتالعان جوبانىڭ بىرنەشە دۇركىن جۇلدەگەرى, الەم چەمپيونى. ەكەۋى دە ازيا چەمپيو­ناتتارىندا الدىنا جان سالماي, ءتۇرلى ماڭىزدى جارىس پەن تويدا تۇيە بالۋان اتانىپ, ءبىراز «تەمىر تۇلپاردى» تىزگىندەگەن.

پاريج وليمپياداسىنىڭ قولا, بۋداپەشتەگى الەم چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى عۇسمان قىرعىز­باەۆ­تىڭ سى­ڭارى عۇماردىڭ دا ەسىمى ەلگە تانىمال. ول دزيۋدودان ەل چەمپيونى, قا­زاق كۇرەسىنەن حالىقارالىق دا­رە­جەدەگى سپورت شە­بەرى. ولاردىڭ ال­دىندا ايمان مەن شولپان قاليەۆا­لاردىڭ قارقىنى كۇشتى بولدى. ولار دا ەگىزدەر. شولپان ازيا ويىندارى مەن قۇرلىق چەمپيوناتىندا قولا مەدال يەلەنىپ, بەيجىڭ وليمپياداسىندا بەسىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. ايمان دا بىرنەشە جىل بويى ۇلتتىق كوماندانىڭ ساپىندا بولىپ, تالاي حالىقارالىق تۋرنيردە توپ جاردى.

فۋتبولشىلار سەيىلدا مەن سەيىت­جان بايشاقوۆ, بوكس­شىلار تالعات پەن باۋىر­جان بەردىبەكوۆ (ەگىز), قانات پەن مۇرات سيقىمباەۆ (ەگىز), سەرىك پەن بەرىك ەلەۋوۆ (ەگىز), جانات پەن ازامات جاقيانوۆ (ەگىز), ءساماتالى مەن ءساناتالى تولتاەۆ (ەگىز), گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى داۋرەن مەن دارحان باياحمەتوۆ (اعايىندى), قور­لان مەن باعلان جاقانشا (ەگىز), ەرنۇر مەن ەرنار في­داح­مەتوۆ (ەگىز), ايەلدەر كۇرەسى وكىلدەرى ءجاميلا مەن ءمادينا باقبەرگەنوۆا (ەگىز), كيكبوكس­شىلار ءاليا, ارداق, نازگۇل, نارگۇل بورانباەۆا (اپالى-ءسىڭىلى), ارالاس جەكپە-جەك شەبەرلەرى ارداق پەن بەي­بىت نازاروۆ (اعايىندى), شاۆ­قات پەن سورا راحمونوۆا (اعاسى مەن قارىنداسى), دجيۋ-دجيتسۋدىڭ ارلاندارى ەرلان مەن نۇرلان تىلەۋىم­بەتوۆ (اعايىندى), شاح­مات­شى گۇلنار مەن ەلۆيرا ساحاتوۆا (اپالى-ءسىڭىلى), تەننيسشى ولجاس پەن دياس دوسقاراەۆ (اعايىندى), جەڭىل اتلەتتەر ايمان مەن شولپان قوجاحمەتوۆا (ەگىز) سىندى قانداستارىمىزدىڭ بارلىعىنىڭ دا ەل سپورتى تاريحىندا ءوز ورنى بار.

سول سەكىلدى جاقىن تۋىس­تار اراسىندا ەكى ءتۇرلى سپورت­تى تاڭداعاندار دا كەز­دەسەدى. ماسەلەن, بەسسايىس­تان كسرو حالىقتارى سپار­تا­كياداسىنىڭ قولا جۇل­دەگەرى بوريس ساريەۆتىڭ تۋعان قارىنداسى عاليا ساريە­ۆا ساداق اتۋدان بىرنەشە رەس­پۋب­ليكالىق رەكوردتى جا­ڭارتتى. بوكستان اتلانتا وليم­پياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى بولات نيازىمبەتوۆتى بىل­مەيتىن جان­كۇيەر كەمدە-كەم شىعار. وتكەن عاسىر­دىڭ 90-جىلدارىندا ونىڭ تەگەۋرىنىنە توتەپ بەرەتىن قارسىلاس از ەدى. سول گۇرزى جۇدىرىقتى جىگىتتىڭ تۋعان ءىنىسى ازامات 1995–2000 جىلدار ارالىعىندا فۋتبولدان قازاقستاننىڭ وليمپيالىق جانە ۇلتتىق قۇراما كو­مان­داسىنىڭ ساپىندا ورەلى ونەرىمەن كورەرمەن كوزاي­ىمىنا اينالدى. ازيا چەم­­پيو­ناتىنىڭ كۇمىس جۇل­دەگەرى, كەزىندە داڭقتى سەرىك ساپيەۆكە سان سوقتىرعان رۋستام سىباەۆتىڭ وزىنەن ءۇش جاس كىشى باۋىرى رۋستەم اعا­سىنىڭ جولىن قۋماي, اۋىر اتلەتيكانى تاڭ­دادى. بۇل رەتتە ول نەسىبەسىز ەمەس. رۇستەم سىبايدىڭ ازيا چەم­پيونى, دۇنيەجۇزىلىك ۋني­ۆەر­سيادانىڭ كۇمىس جانە دۇنيەجۇزىلىك جاسوسپىرىمدەر وليمپياداسىنىڭ قولا جۇلدەگەرى دەگەن اتاعى بار.

مىنە, حالىقارالىق ارەنادا قازاق سپور­تىنىڭ نامىسىن ابىرويمەن قورعاپ, ەل مەرەيىن وسىرگەن ەگىز, اعايىندى مەن اپالى-ءسىڭىلى وسىلار. بۇل تىزىمگە كەيبىرەۋلەر ەنبەي قالسا, وكپەگە بۇيىرماس. وسى ورايدا ءبىز ءدال قازىر ەسكە تۇسكەن سپورتشىلاردىڭ عانا ەسىمدەرىن اتادىق.