مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە جاساندى ينتەللەكتىنى ەندىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىققا قول قويدى. بۇل قۇجات ءبىلىم سالاسىن تسيفرلىق ءداۋىر تالاپتارىنا بەيىمدەۋگە باعىتتالعان ماڭىزدى قادام.
سەبەبى مەكتەپ – ەلدەگى ەڭ اۋقىمدى الەۋمەتتىك جۇيەلەردىڭ ءبىرى. 2024–2025 وقۋ جىلىنىڭ باسىندا ەلىمىزدە شامامەن 8 مىڭ مەكتەپ, 3,9 ميلليوننان اسا وقۋشى جانە 406 مىڭ مۇعالىم بولدى. دەمەك, جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم سالاسىنا ەنگىزۋ بەلگىلى ءبىر شاعىن تاجىريبەلىك الاڭمەن شەكتەلمەيدى. بۇل – ءاربىر وتباسىعا تىكەلەي اسەر ەتەتىن اۋقىمدى وزگەرىس.
پرەزيدەنت كوتەرگەن باستامانىڭ نەگىزگى ءمانى – جاساندى ينتەللەكتىنى ناقتى ءبىلىم ماسەلەلەرىن شەشۋگە كومەكتەسەتىن قۇرال رەتىندە پايدالانۋ. جي بالانىڭ بىلىمىندەگى ولقىلىقتاردى ەرتە انىقتاۋعا, جەكە تاپسىرمالار ۇسىنۋعا, وقۋ قارقىنىن باقىلاۋعا, مۇعالىمگە تەك قورىتىندى باعانى ەمەس, وقۋشىنىڭ سول ناتيجەگە قالاي جەتكەنىن كورۋگە كومەكتەسەدى. مىسالى, بالا بەلگىلى ءبىر ەسەپ تۇرىنەن ءجيى قاتەلەسسە, تسيفرلىق جۇيە ونىڭ سەبەبىن لەزدە انىقتاپ بەرەدى. وسىلايشا, وقىتۋ ءار بالانىڭ جەكە ەرەكشەلىگىنە بەيىمدەلە تۇسەدى.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت تاپسىرماسىندا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مۇعالىمدى الماس-تىراتىن ەمەس, ونىڭ جۇمىسىن كۇشەيتەتىن قوسىمشا قۇرال بولۋعا ءتيىس ەكەنى باستى نازارعا الىنعان. بۇل دا – وتە ورىندى ءارى جاۋاپتى ۇستانىم. ەڭ وزىق تەحنولوگيانىڭ ءوزى ۇستازدىڭ تاجىريبەسىن, بالاعا دەگەن جاناشىرلىعىن, تاربيەلىك ىقپالىن, شىنايى قارىم-قاتىناسىن الماستىرا المايتىنى ءسوزسىز. كەرىسىنشە, تەحنولوگيا مۇعالىمدى قاعازباستىلىقتان, قايتالاناتىن تەحنيكالىق جۇمىستان جەڭىلدەتىپ, پەداگوگتىڭ باستى ميسسياسىنا, ياعني بالاعا ءبىلىم بەرۋ مەن تۇلعا قالىپتاستىرۋ ىسىنە كوبىرەك كوڭىل بولۋىنە جاعداي جاساعانى ءجون.
مەكتەپتەرىمىزدە مۇنداي وزگەرىستى جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى الەۋەت بار. PISA دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدەگى وقۋشىلاردىڭ 77 پايىزى ماتەماتيكا مۇعالىمى ءار بالانىڭ وقۋىنا شىنايى قىزىعۋشىلىق تانىتاتىنىن ايتقان. ال 82 پايىزى مۇعالىم قاجەت كەزدە قوسىمشا كومەك كورسەتەتىنىن اتاپ وتكەن. بۇل – ەىدۇ ەلدەرىنىڭ ورتاشا كورسەتكىشىنەن جوعارى ناتيجە. دەمەك, مەكتەپتەرىمىزدىڭ باستى ارتىقشىلىعى – مۇعالىم مەن وقۋشى اراسىنداعى سەنىم مەن ادامدىق بايلانىس. سوندىقتان تەحنولوگيانىڭ ماقساتى مۇعالىمدى الماستىرۋ ەمەس, ونىڭ مۇمكىندىگىن كۇشەيتۋ.
جاساندى ينتەللەكت مۇعالىمگە وقۋشىلاردىڭ ۇلگەرىمىن تالداۋعا, وقۋ ماتەريالدارىن تاڭداۋعا, ءارتۇرلى دەڭگەيدەگى تاپسىرمالار ازىرلەۋگە, ساباق بارىسىن ءتيىمدى جوسپارلاۋعا كومەكتەسە الادى. بىراق بالامەن قالاي سويلەسىپ, ونىڭ ىنتاسىن قايتىپ وياتۋ كەرەكتىگىن ءبارىبىر مۇعالىم شەشەدى. سوندىقتان جاڭا رەفورماداعى باستى تۇلعا بۇرىنعىداي ۇستاز بولىپ قالا بەرمەك.
مەملەكەت باسشىسى اۋىل مەكتەپتەرىنە دە ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. بۇل دا قۇجاتتىڭ الەۋمەتتىك سالماعىن ارتتىرا تۇسەدى. قالا مەن اۋىل بالاسىنىڭ ءبىلىم مۇمكىندىكتەرىندەگى ايىرماشىلىق كوبىنە ينفراقۇرىلىمعا, زاماناۋي رەسۋرستارعا جانە ينتەرنەت ساپاسىنا بايلانىستى. كەيىنگى جىلدارى وسى باعىتتا ەلەۋلى ىلگەرىلەۋ بار. ۇلتتىق بايانداما دەرەكتەرىنە سايكەس, 2022 جىلى ينتەرنەتكە قوسىلعان مەكتەپتەر سانى 2 306 بولسا, 2024 جىلى بۇل كورسەتكىش 7 120 مەكتەپكە جەتكەن.
سوندىقتان قاناتقاقتى جوباعا قاتىساتىن مەكتەپتەردى 2026 جىلدىڭ 1 تامىزىنا دەيىن قاجەتتى تەحنيكامەن جانە تۇراقتى جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرما رەفورمانىڭ وزەگىنە اينالىپ وتىر. مۇنداعى ماقسات مەكتەپتەردى تەك كومپيۋتەرمەن نەمەسە ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ ەمەس. ەڭ باستىسى – زاماناۋي ءبىلىم بەرۋ مۇمكىندىكتەرى ءىرى قالاداعى تاڭداۋلى مەكتەپتەرمەن عانا شەكتەلمەي, اۋىل مەن وڭىردەگى وقۋشىلارعا دا بىردەي قولجەتىمدى بولۋى. وسىلايشا, تسيفرلىق جاڭعىرۋ ءبىلىم ساپاسىنداعى الشاقتىقتى ازايتىپ, الەۋمەتتىك تەڭدىكتى كۇشەيتۋدىڭ ناقتى تەتىگىنە اينالماق.
بۇل باستاما مەكتەپ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋ باعىتىنداعى اۋقىمدى جۇمىستارمەن دە ساباقتاسىپ جاتىر. 2026 جىلى حيميا, فيزيكا, بيولوگيا, روبوتتەحنيكا جانە STEM باعىتتارى بويىنشا 1000 زاماناۋي ءپان كابينەتىن جابدىقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال 2029 جىلعا دەيىن 1 300 مەكتەپتى, سونىڭ ىشىندە 900 اۋىل مەكتەبىن جاڭارتۋ كوزدەلگەن.
جاڭا تەحنولوگيانى ەنگىزۋدە ورتاق ءتارتىپ پەن ايقىن تالاپتىڭ بولۋى دا اسا ماڭىزدى. 2026 جىلعى 1 قىركۇيەككە دەيىن ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ ستاندارتتارى بەكىتىلۋگە ءتيىس. بۇل ستاندارتتار ءبىلىم بەرۋ كونتەنتىن ازىرلەۋ, وقۋ ناتيجەلەرىن باعالاۋ جانە اكادەميالىق ادالدىقتى ساقتاۋ ماسەلەلەرىن قامتيدى.
ى.التىنسارين اتىنداعى ۇلتتىق ءبىلىم اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى ءزۇلفيا تورەبەكوۆانىڭ ايتۋىنشا, جاساندى ينتەللەكت ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە وقىتۋدى دارالاندىرۋعا, پەداگوگتەردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋگە جانە وقۋشىلاردىڭ تسيفرلىق قۇزىرەتتەرىن دامىتۋعا باعىتتالادى. بۇل جۇمىستار جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ ستاندارتى مەن وقۋ باعدارلامالارى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ال 2025–2026 وقۋ جىلىنان باستاپ «تسيفرلىق ساۋاتتىلىق» جانە «ينفورماتيكا» پاندەرىنە جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلە باستادى.
«قازاقستان جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ەنگىزۋدە سينگاپۋر, قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا, ەستونيا جانە فينليانديا سياقتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەپ وتىر. بۇل مەملەكەتتەر وقىتۋدى دارالاندىرۋ, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, مۇعالىمدەردىڭ جي قۇزىرەتتەرىن ارتتىرۋ جانە وقۋشىلاردىڭ تسيفرلىق ساۋاتتىلىعىن قالىپتاستىرۋ باعىتىندا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار UNESCO, OECD جانە UNICEF ۇيىمدارىنىڭ جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا قاۋىپسىز ءارى ەتيكالىق قولدانۋ جونىندەگى ۇسىنىمدارى دا ەسكەرىلەدى. ماسەلەن, قىتاي تاجىريبەسى جي ەلەمەنتتەرىن مەكتەپكە ەرتە ەنگىزۋىمەن جانە مۇعالىمدەردى جۇيەلى دايارلاۋىمەن ەرەكشەلەنسە, سينگاپۋر مەن وڭتۇستىك كورەيا تسيفرلىق ەكوجۇيەنى دامىتۋعا باسىمدىق بەرەدى. قازاقستان وسى تاجىريبەلەردى سول كۇيىندە كوشىرۋدى ەمەس, ۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە بەيىمدەۋدى كوزدەيدى», دەدى ءزۇلفيا تورەبەكوۆا.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – وقۋشىلاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىنىڭ قاۋىپسىزدىگى. مەكتەپتەردە بالانىڭ ۇلگەرىمى, وقۋ قارقىنى, قابىلەتى, پاندەر بويىنشا جەتىستىگى مەن قيىندىقتارى تۋرالى ۇلكەن كولەمدەگى مالىمەت جيناقتالادى. جاساندى ينتەللەكت جۇيەلەرى وسىنداي دەرەكتەرمەن جۇمىس ىستەيتىندىكتەن, ولاردىڭ قورعالۋى ەرەكشە نازاردى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان وقۋشىلاردىڭ جەكە دەرەكتەرىن قورعاۋدى كۇشەيتۋ جونىندەگى تاپسىرما رەفورمانىڭ تەك تەحنولوگيالىق ەمەس, قۇقىقتىق جانە قاۋىپسىزدىك تەتىكتەرى دە قاتار قاراستىرىلىپ جاتقانىن كورسەتەدى.
پرەزيدەنت تاپسىرماسىنىڭ باستى ەرەكشەلىگى – بىرنەشە باعىتتى ءبىر جۇيەگە بىرىكتىرۋىندە. ءبىرىنشىسى – ستراتەگيالىق باعىت. مۇندا ەلدىڭ ادام كاپيتالىن كۇشەيتىپ, بولاشاق ۇرپاقتىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتى تۇر. ەكىنشىسى – باسقارۋ دەڭگەيى. ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اكىمدىكتەرگە ناقتى مەرزىمدەر, مىندەتتەر جانە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى. ءۇشىنشىسى – مەكتەپتىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسى. ياعني قابىلدانعان شەشىمدەردىڭ ناتيجەسى ەڭ الدىمەن وقۋشىنىڭ بىلىمىنە, مۇعالىم جۇمىسىنىڭ ساپاسىنا جانە سىنىپتاعى وقۋ ۇدەرىسىنە اسەر ەتۋى كەرەك.