بىلتىر ورتالىق ازيا ەلدەرىنەن اقش-قا جونەلتىلگەن تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ 96,7%-ى قازاقستاننىڭ ۇلەسىنە ءتيدى. اقشالاي تۇردە بۇل 2,4 ملرد اقش دوللارىن قۇرادى, ال جالپى كولەم – 2,5 ملرد دوللار. ەكىنشى ورىندا – وزبەكستان (44,4 ملن دوللار). بۇل دەرەكتەر بۇۇ-نىڭ Comtrade ەسەبىنە نەگىزدەلگەن Trading Economics حالىقارالىق پورتالىندا جاريالاندى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
اقش-تان ورتالىق ازيا ەلدەرىنە يمپورتتالاتىن تاۋارلار بويىنشا دا كوش باستاپ تۇرعان – قازاقستان. وڭىردەگى بەس ەلدىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ ۇلەسى 62,3%. 2024 جىلى ەلگە اقش-تان شامامەن 1,1 ملرد دوللاردىڭ ءونىمى اكەلىنگەن. ەكىنشى ورىندا وزبەكستان (380,8 ملن دوللار).
Trading Economics مالىمەتىنشە, وتكەن جىلى اقش-تىڭ جالپى يمپورتى 3,4 ترلن دوللار, ال ەكسپورتى 2,1 ترلن دوللار شاماسىندا بولعان. نەگىزگى ساۋدا سەرىكتەستەرى – مەكسيكا, كانادا, قىتاي. ال ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ۇلەسى اقش سىرتقى ساۋداسىنىڭ جالپى كولەمىندە 1%-دان از.
ساۋدا قاتىناستارىنىڭ دامۋى
سوڭعى جىلدارى قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى ءوزارا ساۋدا سەرپىندى دامىپ جاتىر. 2019 جىلدان بەرى اقش-تىڭ قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋدا اينالىمىنداعى ۇلەسى 2,3%-دان 3%-عا دەيىن وسكەن. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە, وتكەن جىلى ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 4,2 ملرد دوللاردى قۇراپ, 2019 جىلدان بەرگى ەڭ جوعارى كورسەتكىشكە جەتكەن. ونىڭ 53,2%-ى – اقش-تان يمپورت.
2025 جىلعى قاڭتار–تامىز ايلارىندا قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 2,1 ملرد دوللاردى قۇرادى – بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 25,8%-عا از. مۇنداي تومەندەۋ تەك ەكى ەلدىڭ ءوزارا ساۋداسىمەن بايلانىستى ەمەس, جالپى العاندا, قازاقستان ەكسپورتىنىڭ اقشالاي كولەمىنىڭ قىسقارۋى بايقالىپ وتىر.
بيىلعى 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, اقش-قا وتاندىق ەكسپورت كولەمى 749,7 ملن دوللاردى قۇرادى – بۇل 2024 جىلدىڭ ءۇش توقسانىمەن سالىستىرعاندا ەكى ەسە از. مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنىڭ مالىمەتىنشە, مۇنىڭ باستى سەبەبى – مۇناي مەن مۇناي ونىمدەرى ەكسپورتىنىڭ قىسقارۋى. اقش-پەن ەسەپ ايىرىسۋدا بۇل كولەم 269,1 ملن دوللاردى قۇرادى – وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 3,5 ەسە تومەن. فيزيكالىق جەتكىزىلىم دە, تونناسىنا شاققانداعى ورتاشا باعا دا ازايعان.
اقش قازاقستاننان ۋران جانە ونىڭ قوسىلىستارىن, كۇمىس, فەرروقورىتپالار, تانتال مەن تيتان سياقتى سيرەك مەتالداردى دا ساتىپ الادى. الايدا بۇل باعىتتار بويىنشا دا ەكسپورت كولەمى تومەندەگەن.
يمپورت جانە ينۆەستيتسيا
2025 جىلعى قاڭتار-قىركۇيەك ارالىعىندا اقش-تان قازاقستانعا اكەلىنگەن تاۋارلاردىڭ جالپى كولەمى 1,7 ملرد دوللاردان ءسال از, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 4,8%-عا تومەن. قازاقستان اقش-تان نەگىزىنەن جوعارى تەحنولوگيالىق ونىمدەردى – جەڭىل كولىكتەر, ۇشاقتار, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى, مەديتسينالىق جابدىقتار, كومپيۋتەرلەر مەن تەلەفونداردى يمپورتتايدى.
ماڭىزدى ۇلەس ءدارى-دارمەك پەن ۆاكتسينالارعا تيەسىلى: بيىلعى 9 ايدا اقش-تان جەتكىزىلگەن وسىنداي الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ونىمدەردىڭ كولەمى 249,3 ملن دوللاردى قۇراپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2,2 ەسە ارتقان.
قازاقستان مەن اقش اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق تەك ساۋدامەن شەكتەلمەيدى. ينۆەستيتسيالار, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق بايلانىستار, گرانتتىق باعدارلامالار جانە بيزنەس-سەرىكتەستىك تە قارقىندى دامىپك كەلەدى.
ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە, 2025 جىلعى قازان ايىنىڭ باستاپقى كەزىندە قازاقستاندا اقش كاپيتالى قاتىسقان 468 شەتەلدىك كاسىپورىن جۇمىس ىستەگەن. امەريكالىق ينۆەستورلار ءۇشىن ەڭ تارتىمدى سالالار – IT جانە تسيفرلاندىرۋ, ساراپتامالىق قىزمەتتەر, وڭدەۋشى ونەركاسىپ, ءبىلىم بەرۋ, ساۋدا.
گەوساياسي تۇراقسىزدىق پەن سوڭعى جىلدارداعى داعدارىستارعا قاراماستان, امەريكالىق كومپانيالار قازاقستانداعى قىزمەتىن توقتاتپاعان – ولاردىڭ سانى, كەرىسىنشە, 18,8%-عا ارتقان, ال بىرلەسكەن قازاقستان-اقش كاسىپورىندارىنىڭ سانى 5,6%-عا ارتقان.
اقش قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋداسىنداعى جەتەكشى سەرىكتەس بولماسا دا, ەكى ەل ستراتەگيالىق, ساياسي جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان ماڭىزدى ارىپتەستەر بولىپ قالا بەرەدى.