بوتانيكا ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى وسىمدىكتەردى قورعاۋ جوبالارىن ىسكە اسىرىپ جاتىر

ء«بىز الماتى وبلىسى وسىمدىكتەرىن ءۇش جىل بويى زەرتتەدىك. سونىڭ ناتيجەسىندە 11 عىلىمي ەڭبەك شىعاردىق. ونىڭ ىشىندە وسىمدىكتەردىڭ ءار ءتۇرى بويىنشا 5 كاداستر بار» دەيدى پولينا ۆەسەلوۆا. بىلتىردان باستاپ عالىمدار ۇلىتاۋ وبلىسىن زەرتتەي باستادى. بيىل بۇل وڭىرگە 18 عىلىمي ەكسپەديتسيا ۇيىمداستىرىلىپ, قازىرگى كەزدە جينالعان مالىمەتتەر وڭدەلىپ جاتىر. ۇلىتاۋ جوباسىنىڭ ماقساتى – نەگىزگى بوتانيكالىق اۋماقتاردى انىقتاۋ. بۇل وسىمدىكتەردىڭ ەڭ كوپ كەزدەسەتىن نەمەسە سيرەك تۇرلەرى بار اۋماقتار.  مۇنداي ايماقتار بولاشاقتا ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي اۋماق مارتەبەسىن الۋى مۇمكىن. ينستيتۋت حالىقارالىق ۇيىمدارمەن دە جۇمىس ىستەيدى. بيىل وسىمدىكتەردى ساقتاۋ جونىندەگى جاھاندىق ارىپتەستىكتىڭ (GPPC) رەسمي مۇشەسى اتانىپ, عالىمدار فرانتسيا, نيدەرلاند, اقش جانە ۇلىبريتانيانىڭ جەتەكشى بوتانيكالىق ورتالىقتارىمەن بىرلەسكەن جوبالار مەن ەكسپەديتسيالار وتكىزىپ كەلەدى. ينستيتۋتتىڭ جۇمىسى تابيعاتتى قورعاۋعا جانە قازاقستاننىڭ وسىمدىك الەمىن بولاشاق ۇرپاققا ساقتاۋعا باعىتتالعان. 

باس بوتانيكالىق باق ەكولوگيالىق ءبىلىم مەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتىپ كەلەدى. بوتانيكالىق باق بۇگىندە تەك ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي ايماق قانا ەمەس, عىلىم, تابيعات, ونەر مەن قوعامدى بىرىكتىرگەن ماڭىزدى ورتالىققا اينالدى. مۇندا ونداعان ەكولوگيالىق, عىلىمي, مادەني جانە ءبىلىم بەرۋ جوبالارى جۇزەگە اسىپ جاتىر.

سوڭعى جىلدارى باقتىڭ تانىمالدىلىعى ارتىپ كەلەدى. بوتانيكالىق باقتىڭ ماركەتينگ جانە قوعاممەن بايلانىس ءبولىمىنىڭ جەتەكشىسى بايان كوسپەنبەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, بوتانيكالىق باق – عىلىمي جانە تابيعاتتى قورعاۋ ورنى. ء«بىزدىڭ ءىس-شارالارعا دەگەن قىزىعۋشىلىق جىلدان جىلعا ارتىپ كەلەدى. ەگەر 2021 جىلى باققا شامامەن 300 مىڭ ادام كەلسە, بىلتىر بۇل كورسەتكىش 600 مىڭعا جەتكەن ەدى. ەندى بىزگە جاي سەرۋەندەپ قانا قويماي, تابيعاتقا قۇرمەتپەن قارايتىن, وسىمدىكتەردى ەرەكشە باعالايتىن ادامدار كەلسە دەيمىز», – دەيدى ول.

باق اۋماعىندا ەكولوگيالىق جانە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى تۇراقتى تۇردە وتەدى. ولاردىڭ قاتارىندا: ء«بىلۋ - ءسۇيۋ ءۇشىن» باعدارلاماسى, ەكسكۋرسيالار, بالالار مەن وتباسىلارعا ارنالعان شەبەرلىك ساباقتارى بار. سونىمەن قاتار Tabiğat Labs جوباسى, ءتۇرلى اشىق دارىستەر, «جاسىل رەيندجەرلەر كلۋبى» مەن Bookكۋلتۋرا مادەني كلۋبىنىڭ كەزدەسۋلەرى ۇيىمداستىرىلادى.

مادەني ءىس-شارالاردىڭ ىشىندە InEco Fest فەستيۆالى, سيۆەرس الماسىنىڭ گۇلدەۋ مەرەكەسى, سونداي-اق جامبىل اتىنداعى فيلارمونيا ارتىستەرىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەتىن اشىق اسپان استىنداعى كونتسەرتتەر ەرەكشە ورىن الادى. الەۋمەتتىك باعىتتاعى جوبالار دا جالعاسۋدا - مەكتەپ-ينتەرنات وقۋشىلارى مەن «ماماپرو» جوباسىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا ەكسكۋرسيالار مەن تەگىن شەبەرلىك ساباقتارى وتكىزىلەدى. قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن زەينەتكەرلەر جۇمىس كۇندەرى باققا تەگىن كىرە الادى. باق ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنە قاراستى بوتانيكا جانە فيتوينترودۋكتسيا ينستيتۋتىنىڭ باسقارۋىندا. ينستيتۋتتا 11 عىلىمي زەرتحانا جۇمىس ىستەيدى جانە ونىڭ قاراماعىندا قازاقستانداعى ءتورت بوتانيكالىق باق بار. ولار: الماتىداعى باس باق, ىلە, جەزقازعان جانە استانا باقتارى. ينستيتۋت عالىمدارى وسىمدىكتەر الەمىن زەرتتەپ, سيرەك كەزدەسەتىن تۇرلەردى قورعاۋمەن اينالىسادى. زەرتتەۋ جۇمىستارى تەك باق اۋماعىندا عانا ەمەس, ەلدىڭ بارلىق وڭىرىندە جۇرگىزىلەدى. ء«بىز زەرتتەۋدە گەواقپاراتتىق جۇيەلەر مەن درونداردى قولدانامىز. ولار ارقىلى تاۋ مەن شوقىلارداعى وسىمدىكتەردىڭ جاي-كۇيىن باقىلايمىز. درون كومەگىمەن وسىمدىكتەردىڭ تارالۋ ايماقتارىن ءتۇسىرىپ, سيرەك كەزدەسەتىن تۇرلەر وسەتىن ورىندارعا GPS بەلگىلەرىن ورناتامىز. وسى دەرەكتەردىڭ نەگىزىندە ەرەكشە قورعاۋدى قاجەت ەتەتىن ايماقتاردى انىقتايمىز», – دەيدى گەوبوتانيكا زەرتحاناسىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى قاپار ۇسەن. بوتانيكالىق باقتا ەرىكتىلەر قوزعالىسى دا قارقىندى دامىپ كەلەدى.

ءار سەنبى سايىن ساعات 10:00-دە باتىس كىرەبەرىستە جينالاتىن «جاسىل رەيندجەرلەر كلۋبىنا» كەز كەلگەن ادام تەگىن قاتىسا الادى. مۇندا ەرىكتىلەر جۇمىس ىستەيدى. كەلۋشىلەرگە بيولوگتار مەن ەكولوگتار ءدارىس وقيدى, ال ەكو-ۆولونتەرلەر ءوز يدەيالارىمەن بولىسەدى. ولار وسىمدىكتەردى كۇتۋگە كومەكتەسىپ, ءتۇرلى جوبالارعا قاتىسادى. سونىمەن قاتار «جاسىل پاترۋل» توبى باقتاعى ءتارتىپتى ساقتاۋعا جاردەمدەسەدى. باس بوتانيكالىق باققا كەلگەن ءار ادام عىلىم مەن تابيعاتتى قورعاۋعا ءوز ۇلەسىن قوسا الادى. بيلەتتەردەن تۇسكەن بارلىق قاراجات عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن تابيعاتتى ساقتاۋ جوبالارىنا جۇمسالادى.

الماتى