شەتەلمەن ارىپتەستىك نە بەرەدى؟

تابىس. ەڭ الدىمەن, بۇل باعىتتا جۇ­مىستىڭ جاي-جاپسارىنا ءۇڭىلىپ, جاڭارعان دەرەكتەر كەلتىرە كەتەيىك. بۇگىنگە دەيىن ەلىمىزدە شەتەلدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن باس-اياعى 40 ستراتە­گيا­لىق ارىپتەستىك ورناتىلىپتى. ارىپتەستىك نەگىزىندە ءارتۇرلى ءتاسىل ارقىلى فيليال, فرانشيزا, ارىپتەستىك, كونسورتسيۋم جۇزەگە اسىرىلدى. ونىڭ ىشىن­دە 22-ءسى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارى­نىڭ فيليالى تۇرىندە اشىلدى. ۇلىبري­تا­نيا, رف جانە اقش-تىڭ – 5, قحر-دىڭ – 4, وڭت­ۇس­تىك كورەيانىڭ – 3, گەرمانيانىڭ – 2, سونداي-اق تۇر­­كيا, وزبەكستان, پولشا, فرانتسيا, يتا­ليا, ماجارستان, فينليانديا ەلدەرىنىڭ ءبىر-بىردەن جوعارى وقۋ ورىندارى بار.

ءتيىمدى تۇستارىنا توقتالساق, ءبىرىنشىسى – جو­عارى ءبىلىمدى يمپورتقا اينالدىرىپ ساتا الۋ, سونىڭ ەسەبىنەن ەل ەكونوميكاسىنا قارجى قۇيۋ.

ويتكەنى بىزدە اشىلعان شەتەلدىك بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ فيليالى وتانداستارىمىزدى عانا ەمەس, الىس-جاقىن مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارىن دا قىزىقتىرادى. ايتالىق, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, بيىلعى وقۋ جىلىندا قازاقستانعا 31,5 مىڭ شەتەلدىك ستۋدەنت, سونىڭ ىشىندە ءۇندىستاننان 12 مىڭنان اسا, رەسەيدەن 3 مىڭنان كوپ, قىتايدان 2 مىڭنان اسا ادام وقۋعا كەلدى. سونىمەن قاتار موڭعوليا, نيگەريا, فرانتسيا, گەرمانيا, يتاليا, اقش ستۋدەنتتەرى دە بار. بيىل العاش رەت اۋستراليادان دا ءبىلىم الۋشىلار ەلىمىزگە ات باسىن بۇردى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە قازاقستانعا شامامەن 30 ملرد تەڭگە تابىس تۇسكەن. بۇدان دا بۇرىن باستى تابىس – الەمدىك ستاندارتتارعا ساي مامان دايارلاۋ بولسا كەرەك.

باسىمدىقتار. فيليالداردى اشۋ وڭىر­لىك قاعي­داتتاردى ەسكەرە وتىرىپ جۇزەگە اسىرى­لىپ, تەحنيكالىق سالا ء(بىلىم بەرۋ باعدار­لا­ما­لارىنىڭ 80%-ى), سونىمەن قاتار بيزنەس, كرەاتيۆتى يندۋستريا جانە پەداگوگيكالىق عىلىمدار بويىنشا ماماندار دايارلاۋعا باعىتتالعان.

تارقاتىپ ايتساق, جالپى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن ارىپتەستىك ارقىلى اشىلعان وقۋ ورىندارىندا نەگىزگى باسىمدىق ءۇش باعىتقا بەرىلدى. ينجەنەرلىك ماماندىقتار: «مۇناي ينجەنەرياسى جانە ەنەرگيا مەنەدجمەنتى», «ەلەكترەنەرگەتيكا», «كومپيۋتەرلىك ينجەنەريا», «ماشينا جاساۋ, جالپى تەحنيكالىق عىلىمدار»,  «ەكولوگيا, تابيعاتتى پايدالانۋ, ەنەرگەتيكالىق مەنەدجمەنت», «جاساندى ينتەللەكت, تسيفرلىق دامۋ», «باعدارلامالاۋ, ەسەپتەۋ تەحنيكاسى» ماماندىقتارى وقى­تى­لىپ جاتىر. وسىعان قوسا ماشينا جاساۋ, اتوم ەنەرگەتيكاسى, يادرولىق تەحنولوگيالار (مزفي فيليالى) مەن بيزنەس-ماماندىقتار بويىنشا مامان دايىندايتىن فيليالدار دا جۇمىس ىستەيدى (مىسالى, «De Montfort»). مۇنىڭ بارلىعى رەسپۋبليكامىزدا سۇرانىسقا جانە ماڭىزعا يە ماماندىقتاردى الەمدىك ستاندارتتارعا ساي ەتىپ دايىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

الەۋەتى. قازاقستاندا شەتەلدىك بەدەلدى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ فيليالدارىن اشۋدىڭ تاعى ءبىر ۇتىمدى تۇسى – ەلىمىزدىڭ جوعارى ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەتىنىندە. سەبەبى شەتەلدەن ءبىلىم عانا ەمەس, ءبىلىم بەرەتىن پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرام دا قوسا كەلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ءبىزدىڭ وقىتۋشىلارعا شەتەلدەردەگى ورتالىقتاردا تاجىريبە الماسۋمەن بىردەي جاعداي جاسايدى. كۇندەلىكتى بىرگە جۇمىس ىستەۋ ارقىلى حالىقارالىق ادىستەردى يگەرىپ, دارىستەر مەن سەمينارلاردا قولدانىپ كورە الادى, ناتيجەلەرىن شەتەلدىك ارىپتەستەرىمەن ءوزارا تالقىلاپ, ءبىر-ءبىرىنىڭ ساباعىنا قاتىسا الادى. مۇنى ءبىر دەڭىز, ەكىنشىدەن, وتاندىق جورعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جانىنان شەتەلدىك ارىپتەستىك نەگىزىندە ءتۇرلى ورتالىقتىڭ قۇرىلۋى, فيليالداردىڭ اشىلۋى ەلىمىمىزدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىندا باسەكە تۋدىرادى. شىنايى باسەكە ساپاعا جەتەلەيدى. ناتيجەسىندە, ءبىزدىڭ وقۋ ورىندارى دا الەمدىك ستاندارتتارعا ساي وقىتۋعا ۇمتىلادى.

دەڭگەي. بىزدە اشىلعان فيليالداردىڭ الەۋەتى راسىمەن دە «وڭاي شاعىلاتىن جاڭعاق ەمەس» ەكەنى ايتىلادى. كەيىنگى كەزدە اشىلعان فيليالداردىڭ بىرقاتارىن اتاپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قانداي دەڭگەيگە ۇمتىلۋدى كوزدەيتىنىن بولجاپ كورەيىك.  ماسەلەن, وتكەن ايدا عانا  اتاقتى امەريكالىق كينو مەكتەبى – «New York Film Academy» فيليالى قازاقستاندا اشىلدى. ەندى كينو جانە مەديا سالاسىندا ءبىلىم الىپ, شىعارماشىلىعىن شىڭداعىسى كەلەتىندەرگە امەريكاعا اتتانۋدىڭ قاجەتى جوق.

تاعى ءبىر ەرەكشە ايتا كەتەرلىگى, بۇل – ورتالىق ازياداعى العاشقى ءارى ازىرگە جالعىز فيليال. دەمەك ورتا ازيا ەلدەرىنەن الداعى ۋاقىتتا قازاقستانداعى «New York Film Academy» فيليالىنا وقۋ ىزدەپ كەلەتىندەر قاتارى كوبەيۋى مۇمكىن, سەبەبى ولارعا مۇحيت اسقاننان گورى بىزگە كەلىپ وقۋ قارجى جاعىنان ءتيىمدى بولارى ءسوزسىز. تاعى ءبىر مىسال, جاقىندا تۇركىستان قالاسىندا «Woosong University Kazakhstan» ۋنيۆەرسيتەتى اشىلدى. بۇل – وڭتۇستىك كورەيانىڭ جەتەكشى جوعارى وقۋ ورنى. بىرنەشە جىل بۇرىن عانا وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىن العان شاعىن قالاعا مۇنداي مۇمكىندىك وڭىرلىك جوعارى ءبىلىمنىڭ جاڭا دەڭگەيگە شىعۋىنا سەپتەسەدى. وسى سەكىلدى بىرنەشە شەتەلدىك بەدەلدى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ەلىمىزدىڭ ءىرى قالالارىندا ەمەس, وبلىستاردا اشىلۋى جاستاردىڭ مەگاپوليسكە اعىلۋىن ازايتادى.

ەندى ءبىر نۇسقانى مىسالعا كەلتىرە كەتەيىك, بۇل ءۇشىن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ تاراتقان اقپاراتىنان مىناۋ ءبىر ۇزىندىگە نازار سالساق: 2025 جىلعى 3 قىركۇيەكتە «Cardiff University» فيليالى استانادا رەسمي تۇردە اشىلدى. بۇل ۋنيۆەرسيتەت – بەدەلدى «Russell Group» بىرلەستىگىنە مۇشە جانە ورتالىق ازياداعى وسىنداي دەڭگەيدەگى العاشقى شەتەلدىك كامپۋس. «Cardiff University Kazakhstan» «Computer Science», «Business Management», «Civil Engineering», «Exploration Geology» باعىتتارى بو­يىنشا باكالاۆريات باعدارلامالارىن, سونداي-اق «STEM» جانە بيزنەس سالالارىنا ارنالعان دايىندىق (foundation) كۋرستارىن ۇسىنادى. وقىتۋ تولىقتاي اعىلشىن تىلىندە, كارديفف قالاسىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ پروفەسسورلىق-وقىتۋشىلىق قۇرامىنىڭ قاتىسۋىمەن وتەدى. ستۋدەنتتەرگە بريتاندىق ءبىلىمنىڭ قولجەتىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە قازاقستاننىڭ كادرلىق الەۋەتىن دامىتۋعا باعىتتالعان اكادەميالىق ستيپەنديالار مەن گرانتتىق باعدارلامالار قاراستىرىلعان», دەلىنگەن. 

ءتۇيىن. ءسوزىمىزدى قورىتىندىلاساق, قازاق­ستانداعى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ارىپتەستىكتە قۇرىلعان كەز كەلگەن دۇنيە (فيليال, كامپۋس, ورتالىق, شەبەرحانا, ت.ب.) باستاپقى ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ بولاشاعىن جاقسارتۋعا جاسالىپ جاتقان قادام ەكەنى تۇسىنىكتى, تەك اۋەلگى ماقساتىنان اينىماي, بىزدەگى باردى, وسىعان دەيىن جانىپ تۇرعان شىراقتى ءسوندىرىپ الماسا يگى.