جاۋاپتى ناۋقان اياقتالۋعا جاقىن

وراقتىڭ وڭ ناتيجەلەرى

مينيستر ديقانداردى بيىل قول جەتكىزگەن تابىسىمەن قۇتتىقتاپ, العىسىن جەتكىزدى. تولايىم تابىستىڭ نەگىزگى كوزى – بارلىق اگروتەحنيكالىق شارالاردى تولىق ساقتاۋ, سول تۇرعىداعى مەملەكەت تاراپىنان جاسالعان بۇرىن-سوڭدى بولماعان قولداۋ. «ديقاندار مەملەكەتتەن بەرىلگەن قولداۋدى ورىندى پايدالانا ءبىلدى, ىنتالاندىرۋ زور بولعان سوڭ سامارقاۋلىق تا, بويكۇيەزدىك تە جىلدان-جىلعا قالىپ كەلەدى. ساتىپ الۋ باعاسى دا ديقانداردى ىنتالاندىرا ءتۇستى. وسىنىڭ ءبارى جان-جاقتى جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ ناتيجەسى», دەدى مينيستر.

كەڭەستە بايانداما جاساعان وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات تاسماعانبەتوۆ اگروتەحنيكالىق شارالاردى تولىق ساقتاعان «زەنچەنكو ي ك», «ۆاگۋلينسكوە», «نوعايباي», «ارقالىق» سىندى شارۋاشىلىقتار گەكتارىنان 60 تسەنتنەردەن, ودان دا جوعارى ءونىم العانىن اتاپ ءوتتى. «مۇنداي جەتىستىكتەر اگرارلىق سالا ماماندارىنىڭ جۇيەلى جۇمىس ىستەپ, زاماناۋي اگروتەحنولوگيالاردى ۇقىپتى پايدالانا وتىرىپ, جوعارى ساپالى تۇقىم سەپكەنىنىڭ ارقاسى. سونداي-اق «كەڭ دالا-2» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە قاراجات ەرتە ءبولىنىپ, شارۋالار تۇقىم, تىڭايتقىش, كوكتەم مەن كۇزگى دالا جۇمىستارىنا جانار-جاعارمايدى ۋاقىتىلى الدى. وسى باعدارلاما جونىندەگى ۇكىمەت كومەگى بيىل 2,5 ەسە ارتىپ, 105 ملرد تەڭگەگە جەتتى», دەدى ول.

وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقار­ماسىنىڭ باستىعى داۋرەن توقۋجينوۆتان الىنعان جەدەل مالىمەتتەرگە قاراعاندا, ءوڭىر ديقاندارى 10 قازان كۇنى بارلىق استىق القابىنداعى ءداندى, ءداندى-بۇر­شاق داقىلدارىن ورۋدى 88,4 پايىزعا جەتكىزىپتى. بۇل كولەمى جو­نىنەن 2 676 گەكتار جەر. ورىلعان استىقتىڭ 5 184,8 مىڭ تونناسى باستىرىلعان, گەكتار بەرەكەسى 19,4 تسەنتنەردەن اينالىپ جاتىر. وراق ناۋقانىن وبلىستا ءبىرىنشى بولىپ ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانىنداعى «تسەليننوە – 2004» سەرىكتەستىگى اياقتادى. ولار بيىل 31 مىڭ گەكتار القاپتان استىق جينادى. ايتا كەتۋ كەرەك, شارۋاشىلىق نەگىز­گى جيىن-تەرىم جۇمىستارىن 19 قىر­كۇيەك-تە-اق اياقتاعان.

جومارت وماروۆ ۇلىمەن بىرگە استىق القابىندا

سوڭعى مالىمەتتەرگە قاراعاندا, 522,9 مىڭ گەكتار مايلى داقىلدار القابى ورىلىپ, بارلىق كولەمنىڭ 53,4%-ى الىنعان. باستىرىلعان داقىلدار – 577 مىڭ توننا. كارتوپتىڭ دا بيىلعى ونىمدىلىگى جوعارى. بۇگىنگە دەيىن بارلىق كارتوپ ەگىستىگى اۋما­عىنىڭ 5,1 مىڭ گەكتارى (59,1%) جينالدى. قامباعا تۇسكەن بارلىق كارتوپ كولەمى 74,2 مىڭ توننا. گەكتار بەرەكەسى 146,2 تسەنتنەردەن اينالىپ وتىر. كوكونىس جيناۋ ازىرگە ماردىمسىز. 9 قازانداعى ونىڭ جينالۋى­ 26,4%-دى, 0,4 مىڭ گەكتار جەردى عانا قۇرا­عان. قامباعا تۇسكەن كوكونىس كولەمى ­4,7 مىڭ توننا, گەكتار بەرەكەسى 133,2 تسەنتنەر.

بيىل فورۆاردتىق ساتىپ الۋ باع­دارلاماسى ارقىلى وبلىستا 65 تاۋار ءون­دىرۋشى قارجىلاندىرىلدى. بەرىلگەن اقشا – 7,5 ملرد تەڭگە. ەندى ديقاندار ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسيا­سىنا (اتكك) 146,7 مىڭ توننا استىق قايتارۋعا ءتيىس. سونىڭ ىشىندە 105,5 مىڭ تونناسى – بيداي, 27,8 مىڭ تونناسى ارپا, قالعانى كۇنباعىس, زىعىر, راپس سىندى مايلى داقىلدار. جاقىندا اتكك بيىلعى ونىمگە بەلگىلەنگەن فورۆاردتىق ساتىپ الۋ باعاسىن دا جاريالادى. وعان سايكەس 3-سىنىپتى قامىرلىلىعى 27, ودان جوعارى پايىز 1 توننا بيدايدىڭ باعاسى – 115 مىڭ تەڭگە. قامىرلىلىعى 25–27 پايىز ارالىعىنداعى بيدايدىڭ تونناسى 96 مىڭ تەڭگەدەن, ال قامىرلىلىعى 23–24 پايىز بولاتىن بيداي 92 مىڭ تەڭگەدەن, 18–22 پايىز بولاتىن 4-سىنىپتى بيداي 80–82 مىڭ تەڭگەدەن ساتىپ الىنادى. بۇل باعالار بيدايدىڭ جۇمساق سۇرىپىنا قاتىستى. قاتتى سۇرىپتى بيدايدىڭ 1 تون­ناسىنىڭ باعاسى – 90 مىڭ تەڭگە, ارپانىڭ 2-كلاسىنىڭ باعاسى – 75 مىڭ تەڭگە.

ء«دانىنىڭ قامىرلىلىعى 27 پايىز نەمەسە ودان جوعارى 3-سىنىپتى بيدايدىڭ ساتىپ الۋ باعاسى 115 مىڭ تەڭگەگە بەكىتىلگەنى ۇلكەن قۋانىش. بۇل – وتە جوعارى باعا. ەگەر ءدان ماڭىزى تومەندەسە, استىق قۇنى دا تومەندەيدى. مايلى داقىلدارعا قاتىستى باعا الداعى ۋاقىتتا جاريا ەتىلەدى», دەدى باسقارما باسشىسى د.توقۋجينوۆ.

ەسەپ ايىرىسۋ جونىندە ايتساق, ءداندى, ءداندى-بۇرشاقتى داقىلدار 1 قاراشاعا دەيىن تاپسىرىلۋعا ءتيىس. مايلى داقىلدار ءونىمى 15 قاراشاعا دەيىن كورپوراتسيا بەكىتكەن جەرگە جەتكىزىلۋى كەرەك.

ديقان كوڭىلى كوتەرىڭكى

جومارت وماروۆ پەتروپاۆل قالاسى­نان قىرىق شاقىرىمداي جەردەگى بۇرىن­عى «توقشىن» كەڭشارىنىڭ اۋماعىن­دا 7 مىڭ گەكتار جەرگە استىق ەگەدى. ونىڭ سەرىكتەستىگىنىڭ قازىرگى اتاۋى – «توقۋشى-گرەين». ويتكەنى كەزىندە «توقشىن» دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى «توقۋشى» دەگەننەن شىققان ەكەن.

«ەشقانداي توتەنشە جاعداي بولماسا بۇگىن-ەرتەڭ وراقتى اياقتاعالى وتىرمىز. ءبىز 4 مىڭداي گەكتار جەرگە بيداي, قالعانىنا مايلى داقىلدار ەگەمىز. سونىڭ ىشىندە 1,5 مىڭ گەكتار جەرگە ەگىلگەن جاسىمىقتى, 1 مىڭ گەكتار ەگىلگەن راپستى دا جيناپ الدىق. مايلى داقىلداردىڭ بابى كوپ, ولار جەردىڭ قۇنارىن بيدايعا قاراعاندا ءۇش ەسە ارتىق سورىپ الادى. سوندىقتان بيىل مايلى داقىلدار ەگىلگەن جەرگە ءۇش جىلداي دەم العىزۋ كەرەك. باعاسى جاقسى بولعانىمەن, ونىڭ سونداي ماشاقاتى بار. استىقتىڭ بيىلعى شىعىمى جوعارى, گەكتار بەرەكەسى 30 تسەنتنەردەن اينالىپ جاتىر. دەگەنمەن بيدايدىڭ قامىرلىلىعى تومەن, نەگىزىنەن 4-سىنىپ. جازدا ىلعال كوپ بولدى, ال ىستىق كۇندەر ساۋساقپەن سانارلىق قانا. سوندىقتان كلەيكوۆينا تومەن. بىراق وسىنىڭ وزىنە ريزامىز. «ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارتى» كورپوراتسياسى بەلگىلەگەن بيىلعى باعا 80–82 مىڭ تەڭگە بولىپ وتىر. بۇل بىلتىرعىدان ءبىر جارىم ەسەدەي جوعارى. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ كومەگىمەن ساتىپ العان جوعارى ءونىمدى تەحنيكالارىمىز دا سىر بەرمەي, وراق بويى توقتاماي شىقتى. تەك كەيدە 2–3 كۇندەپ جاۋىپ كەتكەن جاۋىن عانا ادىمىمىزدى اشتىرمادى, ايتپەسە وراقتى بۇدان الدەقايدا تەز بىتىرەتىن ەدىك», دەيدى ج.وماروۆ.

ء«بىز دە وراقتى اياقتاپ قالدىق. جىل سايىن 10 مىڭ گەكتار جەرگە استىق ەگەمىز. بيىلعى گەكتار بەرەكەسى وتە جوعارى, گەكتارىنان 40 تسەنتنەردەن استىق الدىق. وسىنىڭ ءبارى ساپالى تەحنيكانىڭ, جەردى قۇنارلاندىرىپ, تىڭايتقىشتى دەر كەزىندە سەبۋدىڭ ارقاسىندا بولىپ وتىر. مەملەكەتتىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا زاماناۋي تەحنيكاعا قول جەتكىزدىك. مەحانيزاتورلار ولاردىڭ جايلىلىعىن, ۇتىمدىلىعىن ايتادى. بۇرىن شاڭنان كوز اشپايتىن كومباينشىلار قازىر كابينادا اق كويلەكپەن وتىرادى», دەيدى «نوۆوميحايلوۆسكي-2003» جشس ديرەكتورى ۆياچەسلاۆ ششەگولەۆ.

جوعارى ونىمدىلىككە جەتكىزەتىن امالدار

بيىل وبلىستا 7 مىڭ كومباين وراق ناۋقانىنا قاتىسسا, سونىڭ 4 مىڭى جوعارى ساپالى استىق جيناعىش تەحنيكا. ولار گەرمانيا, اقش سىندى الدىڭعى قاتار­لى ەلدەردىڭ ونىمدەرى. قالعانى وزى­مىزدە, رەسەيدە جينالعان, ساپاسى تومەن بولعانىمەن, جاڭا كومبايندار. وراققا بارلىعى 12,3 مىڭ تراكتور تارتىلىپ, سونىڭ 9 مىڭى تىركەمەسىمەن ءجۇردى. بۇلار دا جوعارى ساپالى تەحنيكا. استىق قابىلداۋ پۋنكتتەرى مەن ەلەۆا­تورلارعا استىق تاسۋعا 5,6 مىڭ جۇك كولىگى جۇمىلدىرىلعان.

استىقتىڭ ءونىمدى بولماعىنىڭ ءبىر شارتى – مينەرالدى تىڭايتقىشتاردىڭ ۋاقتىلى سەبىلۋى. جەردى قۇنارلاندىرىپ, كۇتىپ ۇستاماسا, ونىڭ ونىمدىلىگى جىلدان-جىلعا كەمي بەرەدى. سونى ەسكەرىپ, مەملەكەت تاراپىنان تىڭايتقىشتىڭ باعاسىن تومەندەتۋ شارالارى جاسالدى. بيىل وبلىس ديقاندارى ەگىستىك القاپتارىنا 340 مىڭ توننا مينەرالدى تىڭايتقىش جەتكىزىپ, ونىڭ 335 مىڭ تونناسىن ەگىس باستالعانشا سەۋىپ ۇلگەرگەن. بىلتىر بۇل كورسەتكىش 256,6 مىڭ توننا بولعان ەدى.  اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مينەرالدى تىڭايتقىش وندىرەتىن زاۋىتتارعا سۋبسيديا بەرىپ, شارۋالاردىڭ ارزانداتىلعان ءونىم الۋىنا مۇمكىندىك تۋدىردى. بارلىعى 1 190 ءتۇرلى تىڭايتقىشتىڭ باعاسى سۋبسيديا ارقىلى تومەندەتىلدى.

بۇعان دەيىن تىڭايتقىش سۋبسيدياسى اۋىل شارۋاشىلىعى وندىرۋشىلەرىنىڭ وزىنە 50% كولەمىندە تولەنەتىن. بۇل ءادىس ءتيىمدى بولا قويعان جوق, ويتكەنى سۋبسيديا العانىمەن تىڭايتقىشتار الۋعا كەيبىر شارۋالار اسىقپادى. سونىڭ سالدارىنان ەگەر ەۋروپا ەلدەرىندە ءبىر گەكتار استىق القابىنا– 250 كگ, بەلارۋسسيادا – 120 كگ, رەسەيدە 55–60 كگ تىڭايتقىش سەبىلسە, ەلىمىزدە ول 10 كگ توڭىرەگىندە عانا بولىپ كەلدى. وسى ولقىلىقتى تولتىرۋ ماق­ساتىندا مينيسترلىك تىڭايتقىش ءوندىرۋ­شىنىڭ وزىنە ءونىمنىڭ 60%-ى كولەمىندە سۋبسيديا بەرىپ, تىڭايتقىشتىڭ بۇرىنعى باعاسىن 40%-عا دەيىن تومەندەتكەن سوڭ شارۋالار ونى باتىل الا باستادى. سايىپ كەلگەندە, بۇدان جەردىڭ قۇنارلىعى, ءونىمنىڭ ساپاسى ارتتى. اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, بيىل وزىق شارۋاشىلىقتار گەكتارىنا 100 كگ دەيىن مينەرالدى تىڭايتقىشتار سەپكەن.

«كەڭ دالا-2» باعدارلاماسىمەن بولىن­گەن قاراجات بيىل 2,5 ەسە ءوسىپ, 104,4 ملرد تەڭگەگە جەتتى. سونىڭ 37 ملرد تەڭگەسى «سول­تۇستىك اكك»اق ارقىلى ءبولىندى. «قازاگروقاراجات» اق 37,2 ملرد تەڭگە ءبولدى, ونىڭ 7,5 ملرد تەڭگەسى فورۆاردتىق ساتىپ الۋعا جۇمسالدى. سونىمەن قاتار «قازاگروقاراجاتتىڭ» 5%-دىق جەڭىلدە­تىلگەن نەسيەسىنىڭ ارقاسىندا شارۋالار بيىل وزدەرىنىڭ تەحنيكالىق پاركىن 46 ملرد تەڭگەنىڭ 1 مىڭ بىرلىك تەحنيكاسىمەن جاڭارتتى. ونىڭ ىشىندە وسى زامانعى كومبايندار, تراكتورلار, سەبۋ كەشەندەرى بار. وسىنىڭ ءبارى وڭىردەگى اگرارلىق سەكتوردىڭ تۇراقتى بولۋىن قامتاماسىز ەتتى.

«مەملەكەتتىڭ بيىلعى كومەگى وراسان زور بولدى. بۇل مەملەكەتتىڭ اۋىل شا­رۋاشىلىعىنا دەگەن وڭ كوزقاراسىنىڭ ايعاعى», دەيدى «مامبەتوۆ ي ك» كومان­ديت­تىك سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى و.نۇر­ماعانبەت.

استىقتىڭ مول بولۋىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى تۇقىمنىڭ ساپاسىنا بايلانىستى. بيىل سولتۇستىك قازاقستان ديقاندا­رى 52,5 مىڭ توننا ەليتالىق تۇقىمدى بيداي ەكتى. بۇل بۇرىنعى سۇرىپتىڭ 11,2%-ى­ جاڭا­لاندى دەگەن ءسوز. وسىدان ەكى جىل بۇرىن سولتۇستىكقازاقستاندىق تاجىريبە ستانسا­سىنىڭ عالىمدارى جەرگىلىكتى جەردىڭ ىستىق-سۋىعى مەن قۇرعاقشىلىعىنا شىدامدى ءارى ونىكتى جاڭا سۇرىپتار شىعارعان. «سەمەنوۆنا» دەپ اتالاتىن سونىڭ ءبىرى بيىلعا دەيىن قولدانىنىلىپ, ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتىپ كەلگەن. بيىل ەگىلگەن «داۋرەن» سۇرىپى دا ءوزىنىڭ ساپالىلىعىن كورسەتتى. ەكى سۇرىپتىڭ ونىمدىلىگى دە گەكتارىنان 30 تسەنتنەردەن اسىپ وتىر.

وراقتى ءوز ۋاقىتىندا جۇرگىزۋدىڭ ءبىر شارتى مەملەكەتتىڭ جانار-جاعارمايدىڭ ۋاقتىلى, ارزانداتىلعان باعاعا ساتۋى. بيىل مەملەكەت سولتۇستىكقازاقستاندىق ديقاندارعا ارزانداتىلعان 68,6 مىڭ توننا جانار-جاعارماي بوساتقان. سونىمەن قاتار ۇكىمەت ديقاندارعا 14,1 مىڭ توننا ارزانداتىلعان جانار-جاعارمايدى استىقتى قۇرعاتۋ جۇمىستارىنا ءبولدى.

استىق بىتىك شىقسىن دەسەك, اگروتەح­نيكالىق شارالار قاپىسىز جۇرگىزىلۋى كەرەك. ەسىل ءوڭىرىنىڭ ديقاندارى بۇل تالاپتى تولىق ورىندادى. سونىڭ ىشىندە استىق كوكتەي باستاعاندا ءتۇرلى اۋرۋ مەن ارام شوپتەردەن تازارتۋعا قاتىستى جاسالاتىن, «فيتوسانيتارلىق تاۋەكەلدەن ساقتاۋ» اتالاتىن شارالار كەزىندە گەربيتسيد سياقتى حيميالىق پرەپاراتتار بيىل ەكى رەتتەن كەم سەبىلمەن جوق.

  كەلەر جىلدىڭ ەگىسىنە دايىندىق

بۇگىندە وبلىستا كەلەر جىلدىڭ كوك­تەمگى دالا جۇمىستارىنىڭ دا نەگىزى قالانىپ جاتىر. بۇگىنگە دەيىن 1 653,7 مىڭ گا جەردىڭ سۇدىگەرى جىرتىلعان. 335,7 مىڭ توننا تۇقىم قورى, قاجەتتى مولشەردىڭ 73,8%-ى جيناقتالعان. بارلىق تۇقىم كولەمى 455 توننا بولۋى كەرەك, الداعى كۇندەردە ول مولشەرگە جەتۋگە تولىق مۇم­كىندىك بار.

وبلىستا سىيىمدىلىعى 7 ملن توننا بولاتىن استىق ساقتاۋ ورىندارى بار. ونىڭ ىشىندە 3,2 ملن توننا استىق ساق­تاي الاتىندارى – ليتسەنزيا العان «استىق قابىلداۋ پۋنكتەرى», قالعانى اگرو­قۇرىلىمداردىڭ وزدەرى تۇرعىزىپ العان قويمالار. قازىر ەلەۆاتورلار 48,1%-عا تولىق­قان. جەتكىزىلگەن استىق كولەمى – 1 538,4 مىڭ توننا.

سونىمەن قاتار 1 قازاننان باستاپ «اگرارلىق نەسيەلىك كورپوراتسيا» اق «كەڭ دالا-2» باعدارلاماسىمەن كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىنا جەڭىلدىكتەر بەرۋگە تاپسىرىستار قابىلداي باستادى. «كەڭ دالا-2» جەڭىلدەتىلگەن باعدارلاماسىمەن بەرىلەتىن نەسيەنىڭ ءوسىمى 5% عانا. ونىڭ ۇستىنە, شارۋاعا بەرىلەتىن سومانىڭ تالاپ ەتىلەتىن كەپىلىنىڭ 85%-ىنا «دامۋ» قورى كەپىلدىك بەرەدى. ءسويتىپ, شارۋا جىلداعىداي قىسىلىپ-قىمتىرىلماي ەگىسكە قاجەتتى. جالپى, قوسالقى بولشەكتەر, تىڭايتقىش, ججم, تۇقىم, حيميالىق پرەپاراتتاردى ءوز ۋاقىتىندا الادى. اگرارلىق نەسيەلىك كورپوراتسيانىڭ (انك) فيليالدارى قازىردىڭ وزىندە وتىنىشتەر قابىلداپ جاتىر.

جالپى, بيىلعى وراقتا دا سولتۇس­تىك­قازاق­ستاندىق ديقاندار زور تابىسقا كەنەلەدى دەگەن ءۇمىت بار. بىلتىر ولار 6,2 ملن توننا استىق جيناپ رەكوردتىق كورسەتكىشكە قول جەتكىزگەن ەدى. بيىلعى مەجە دە ودان كەم بولمايتىن سىڭايلى. وراق ءالى جالعاسىپ جاتىر.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى