پويىزعا وتىردىق. جولاۋشى كورشىلەرىم ورىندارىنا جايعاسىپ جاتىر. ءالى ەكى ورىن بوس. مىنە, ولاردىڭ دا يەلەرى كەلدى. ءبىرى – بويى تىم پاكەنە, يىعى قۋشيىڭقىراعان. رەڭى اجەپتاۋىر. قوي كوزى ويناقشىعان, ءجۇزى جىلى, شاشى تىقىر, جاس شاماسى قىرىقتان ەداۋىر اسقان جىگىت. ەكىنشىسى – ۇزىن بويلى, موينى جۋان, يىقتى, اياق-قولى بالعاداي, ۇزىن ەتەك كويلەك كيگەن, باسىنا قىزعىلتسارى, جىلتىراقتى ورامال تارتقان, سىعىرايىڭقىراعان قارا كوزدى, جالپايا بىتكەن مۇرنى دوڭگەلەك جۇزىنە جاراسىڭقى, ماڭدايى كەڭ, سىرتقى پوشىمى ەگەر ەركەكشە كيىنسە ەر-ازاماتقا ۇقساپ قالارى داۋسىز, جاسى الگى جىگىتپەن قارايلاس قاراپايىم كەلىنشەك. بويلارىنا قاراپ ەرلى-زايىپتىعا ۇقساتپادىم. بۇلاردىڭ سومكەلەرىن كوتەرىسىپ, شىعارىپ سالۋعا كەلگەن بويلارى تەرەكتەي, جاۋرىندارى قاقپاقتاي ەكى بوزبالا ولارمەن قۇشاقتاسا قوشتاستى دا, بىزگە دە ءساتتى ساپار تىلەپ شىعىپ كەتتى.
جايعاسىپ بولعان سوڭ ءوزارا جاي-جاپسار سۇراستىق. مەنىڭ باستاپقى جورامالىم دۇرىس بولمادى, الگى تاپال جىگىت پەن ءىرى دەنەلى كەلىنشەك ەرلى-زايىپتى ەكەن. سول ارادا بويلارىنىڭ ايىرماشىلىعى ەرەكشە ەرلى-زايىپتىنىڭ قالاي قوسىلعاندىعى تۋرالى سۇراق قىزىعۋشىلىعىمىزدى تۋدىرماي قويمادى. ويىمىز سوعان بولىنە بەردى. سالعان جەردەن ءتيىستى ساۋالدى كولدەنەڭ تارتا قويۋعا بولادى, بىراق جىگىتتىڭ نامىسىنا ءتيىپ كەتۋ قاۋپى ەرىك بەرمەدى. ءسويتىپ وتىرعانىمىزدا ماسەلە وزدىگىنەن شەشىلىپ سالا بەردى...
ساپارلاس تاپەلتەك جىگىت سوزشەڭ, ءازىل-قالجىڭعا قارا جاياۋ ەمەس ەكەن. الدەنە دەپ ءوزىن جەڭىل قاعىتپاق بولعان, بىزبەن قاتار جايعاسقان كورشى جىگىتتى سوزبەن تۇيرەپ, ادىمىن اشتىرماي تاستادى دا, ىلە وراعىتا كەلىپ, ءوزىنىڭ قالاي ۇيلەنگەنى تۋرالى اڭگىمەنى باستاپ جىبەردى.
– ۇزىندى-قىسقالى كەلىنشەگىمىز ەكەۋمىزدىڭ قالاي ۇيلەنگەنىمىز تۋرالى سۇراق ءبىز بارعان بەيتانىس, جاڭا ورتادا جۇرتتىڭ كومەيىن تەسىپ جىبەرە جازدايدى. مۇنى بىردەن سەزە قويامىن دا, ول بايعۇستارعا جانىم اشىپ, اڭگىمە اۋانىن اۋدارا كەلىپ, الگى سۇراقتىڭ جاۋابىن بەرەمىن, – دەدى دە, كۇلە وتىرىپ, – مىنە, قازىر وسى جەردە دە ايگىلى ساۋالدىڭ جاۋابىن الساق دەگەن زارۋلىك ىشتەرىڭىزگە سىيماي بارا جاتىر... ءجا, ايتىپ بەرەيىن. ماعان ابدەن جاتتاندى بولىپ قالعان عوي بۇل...».
جىگىت اڭگىمەنى كەلىستىرە, تۇرلەندىرە ايتقاندا رازى بولاسىڭ. كەلىنشەگى كۇيەۋىنىڭ سوزىنە جىميىپ قويىپ, ءۇنسىز تىڭداپ وتىرا بەرەدى ەكەن.
«...كۇيگەندە بويدىڭ كەلتەلىگىنەن كۇيدىك. وتباسىمىزدا, قالا بەردى بۇكىل اۋلەتىمىزدە بويى ورتادان جوعارى ەشكىم جوق. بۇرىن دا بولماعان دەسەدى. ورتا بويلى بولۋدىڭ ءوزى دە جاقسى. بىراق بۇل شاماداعىلار دا ءبىزدىڭ اۋلەتتە سيرەك. بويدىڭ كەلتە بولعانىن اناۋ ايتتى كەمدىك كورمەيسىڭ, دەگەنمەن, ازداپ تورىقپاي قويمايسىڭ, مازالاناسىڭ. اسكەرگە الىنبادىم, قۇربى-قۇرداستىڭ كەكەتۋ-مۇقاتۋىن دا از ەستىمەدىم. وتاۋ قۇراتىن جاسقا جەتتىك. ۇيلەنۋ قاجەتتىگىن ءجيى ەسكە سالاتىن جەڭگەلەرىم «انانىڭ قىزى جاقسى, مىنانىڭ قىزى جاقسى» دەگەندى ايتىپ, جول سىلتەيدى. بۇلاردىڭ بارلىعىنىڭ بويلارى ورتا نە ورتادان تومەن. جانكۇيەرلەرىمنىڭ تالعامىنا كىنا قويا المايمىن, قايتسىن, قىز تاڭداعاندا كوڭىلىمە قاراپ, مەنىڭ بوي-شامامدى ەسەپكە الماسقا لاجدارى جوق قوي. بىراق ولار بويىم ءپاس بولعانىممەن ارمانىم بيىك, ويىم وزگەشە ەكەنىن, تالعامىم باسقا ەكەنىن بىلمەيدى. شىنداپ جار تاڭداۋ شارۋاسى جۇرەكتى مازالاي باستاعالى «قالاي دا بويى بيىك, ەڭسەلى قىزعا ۇيلەنەمىن» دەپ ءوزدى-وزىمە قويعان شارتىمدى ەشكىمگە ايتا قويماعانمىن. بۇل وي ماعان ۇرپاعىمدى ويلاعاندىقتان تۋىنداعان ەدى. ويتكەنى «تەڭ-تەڭىمەن, تەزەك قابىمەن» دەگەن ءسوز قانشا جەردەن يەكتەسە دە «الىپ – انادان...» ۇعىمى سانامدى بايلاپ-ماتاپ, ءوز دارگەيىنە كوندىرىپ العان. «بالالارىم ءىرى دەنەلى بولۋى كەرەك. وسى ءۇشىن كۇرەسۋىم كەرەك. سول ءۇشىن دەنەلى, بويشاڭ قىزعا قول سوزۋ شارت. توقتام وسى». بولاشاق سەرىگىمدى تابۋداعى باستى ولشەمدەردىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىلارىنىڭ ءبىرى – ايەلىمنىڭ بويى ۇزىن, ەڭسەلى بولۋى. وسى ويىمدى ىسكە اسىرۋعا بارىنشا كىرىستىم. جول بولار ەمەس...
ءبىر كۇنى مىنانى (جانىندا وتىرعان ايەلىن يەگىمەن نۇسقاپ) كورشى اۋىلدا وتكەن تويدا كوردىم. بارلىق قىزىق ءدال سول ساتتە باستالدى. بويى بيىكتەرگە قالاي كورىنەتىنىن بىلمەيمىن, مەن سياقتى پاكەنەلەر ءۇشىن بەينە ءبىر الىپ دەرسىڭ. دەنەسى ءىرى. بي ۇستىندە قاسىنا تاقاپ بارىپ, بوي «سالعىلاستىرىپ» قاراسام, ماسساعان, باسىم يىعىنا ازەر جەتەدى. ۆالسكە شاقىرۋ تۇگىلى بۇرالاڭداعان جاي بيگە تارتۋ ىڭعايسىز, كۇلكىگە قالاسىڭ. بي كەزىندە اينالسوقتاپ ءجۇرىپ رەڭىن كوردىم, ءاپ-ادەمى-اق. مۇرنى جالپاقتاۋ دەمەسەڭ, بەت-جۇزىندە سەلتيىپ, كەرتيىپ تۇرعان ەشتەڭە جوق. ءبىر مۇرىننىڭ جاعدايى ەشتەڭە ەتپەس. تويدان كەيىن الگى الىپ قىز ەستەن كەتسەشى. «وزىمنەن ازداپ ىرىلەۋ, بويشاڭداۋ بولسا سول دا جەتەدى» دەپ جۇرگەن شاقشاداي باسىمدى تويدا كەزدەسكەن ءىرى قىز شاراداي ەتتى. جار تاڭداۋ تالابى كۇشەيدى. بۇعان دەيىن كوز تىگىپ, ءسوز سالىپ كوندىرە الماي جۇرگەن بويشاڭ بويجەتكەندەرگە كوڭىل شاپپاي قالدى. «اقىرى دەنە-ءبىتىمى ءىرىسىن ىزدەگەن ەكەنسىڭ, اناۋ-مىناۋ دەمەي تويدا كەزدەسكەن الىپتى ال» دەگەن ىشكى ويىم جۇرەككە قادالىپ تۇرىپ الدى. سودان بار كۇشىمدى مىنا كەلىنشەگىمدى قولعا تۇسىرۋگە جۇمساۋعا كىرىستىم. از ايت, كوپ ايت, بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن نە ىستەمەدىم؟ قارماق تا سالدىم, قۇرىق تا سوزدىم, قاقپان دا قۇردىم, شالما دا لاقتىردىم, قىلبىراۋ دا دايىندادىم, ەشتەڭە شىقپادى. بار كەدەرگى – مەنىڭ شاعىندىعىم, قىزدىڭ ىرىلىگى. قىزدىڭ ايتۋىنشا, ەكەۋمىز قوسىلساق, قاتار ءجۇرۋ ۇيات, ەرسى, ىڭعايسىز, ءبىرتۇرلى بولادى ەكەن, جۇرتتىڭ كۇلكىسىنە قالاتىن كورىنەمىز. بۇعان مەن كونەمىن بە؟ قىز جانىنا جولاتپايدى, مەنسىنبەيدى. اراعا سالعان ادامدارعا ءجوندى جاۋاپ بەرمەيدى. بۇل قادامىمدى ەستىگەن جاقىندارىمنىڭ بارلىعى قولدادى. رايىمنان قايتارعىسى كەلگەندەرگە قۇلاق اسپادىم. الىپ قىز الىنباس قامالعا اينالدى. تىعىرىققا تىرەلدىم. ەندى قايتتىم؟ باسىم قاتتى. رەتىن كەلتىرىپ, جولداس جىگىتتەردىڭ كومەگىمەن باسىپ الىپ قاشۋ ويعا كەلگەنمەن, باتىلدىق جەتپەدى. نە ءوزىڭ مەرتىگەسىڭ, نە سوتتالىپ كەتۋىڭ مۇمكىن. قوش, سونىمەن ءبىر كۇنى بار سىرىمدى بىلەتىن سىنىپتاسىم ۇيگە كەلدى. كوزى جايناپ تۇر. «بۇگىن اۋدان ورتالىعىندا عاشىعىڭدى كوردىم. ءبىراز اڭگىمەلەستىك. جولىڭ بولىپ تۇر. ءما, مىنانى وقى» دەپ ءبىر پاراق بۇكتەۋلى قاعازدى قولىما ۇستاتتى. قاعازدا: «ۇرپاعىنىڭ قامىن ويلاعان ادام جامان بولماس, ويىڭنان اينىپ قالماساڭ قۇدا ءتۇسىپ, سىرعا تاعىپ الىپ كەت», دەپ جازىلىپتى. كوڭىلىم جادىراپ سالا بەردى. قۇدايدىڭ كەڭشىلىگى عوي بۇل. ۇيلەندىك, جاراسىمدى جۇپ بولدىق, كەكەتكەن دە, كەلەمەجدەگەن دە تابىلدى, بىراق ونىڭ ءبارى ارتتا قالدى, قازىر ەل-جۇرت, اعايىن قىزىعا قارايدى. جار ىزدەۋدەگى ەڭبەگىم جاندى, ساناسى ساۋ, ارماندارى دا, ەڭسەلەرى دە بيىك ۇل دا, قىز دا ءسۇيدىم قۇداي قولداپ», دەدى جىگىت كوزى جايناپ, ماقتانىش سەزىممەن.
بەرىلە تىڭداپ وتىرعان جانىمداعى كىسى اڭگىمە اياقتالعاندا «مىنە, بۇل ناعىز رەۆوليۋتسيا!» دەدى اسا رازى كوڭىلمەن...
سول ساتتە مەنىڭ كوز الدىمنان الگى ەرلى-زايىپتىنى شىعارىپ سالعان بويلارى تەرەكتەي, جاۋرىندارى قاقپاقتاي ەكى بوزبالا كەتپەي قويدى.