قالدىق وڭدەۋ ماسەلەسى قالاي شەشىمىن تابادى؟

تۇرمىستىق قالدىقتاردى باس­قارۋ جۇيەسىندەگى وزەكتى ماسە­لەلەر وبلىستىق قوعامدىق كە­ڭەستىڭ وتىرىسىندا تالقىلاندى. وڭىرلىك جەر قويناۋىن پايدالانۋ, قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى باسقارماسىنىڭ دەرەگىنشە, وبلىستا جىل سايىن تۇرمىستىق 300 مىڭ توننا قالدىق شىعارىلسا, سونىڭ نەبارى 100 مىڭ تونناسى قايتا وڭدەلەدى. پلاس­تيكتەن سىپىرعىش, پاكەتتەر, قاپتار مەن پلاستيك تۇيىرشىكتەرى شىعارىلادى. قۇرىلىس قالدىقتارى, كولىك شينالارى, ماكۋلاتۋرا مەن كولىك اككۋمۋلياتور­لارى دا وڭدەلەدى. قازىر قالدىقتى قايتا وڭدەيتىن زاۋىت قۇرىلىسىن سالۋ بويىنشا جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

جيىنعا قاتىسۋشىلار شىنى, قۋات باتارەيالارى مەن جاسىل جەلەكتى قايتا وڭدەۋ ماسەلەلەرىن كوتەردى. مامان­داردىڭ سوزىنشە, پوليگونداعى شىرىگەن ءشوپ پەن وزگە دە ورگانيكالىق ماتەريال­دار ۋلى گاز ءبولىپ, قورشاعان ورتا مەن ادام دەنساۋلىعىنا زيان كەلتىرەدى. گازداردىڭ قىزۋىنان اتموسفەرادا جىلۋ ەنەرگيا­سى تۇزىلەدى. بۇدان پارنيكتىك ەففەكتى پايدا بولىپ, اۋا لاستانادى. ال ىدىراپ كەتەتىن ونىمدەر توپىراق قاباتىن ۋلاپ, جەر استىنداعى سۋ قاباتتارىنا تۇسەدى. بۇعان قوسا, اينالاسىنداعى وسىم­دىكتەر مەن جاندىكتەرگە زيان كەلتىرەدى. قالدىقتاردىڭ مۇنداي تەرىس اسەرى, اسى­رەسە سەنبىلىكتەر وتەتىن كۇز بەن كوكتەم­دە ايقىن بايقالادى.

«شىنى قالدىقتارى بويىنشا ماسەلە بارىن جاسىرمايمىز. تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى باس­­قارۋ باعدارلاماسى شەڭبەرىندە قار­جىلاندىرۋعا ءتورت جوبا ۇسىنىلدى. العاشقىسى – پاۆلودارداعى سۇرىپتاۋ جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى, ەكىنشىسى – ەكىباس­تۇزداعى قالدىقتاردى وڭدەۋ جابدىق­تارىن ساتىپ الۋ, ءۇشىنشىسى – ماكۋلاتۋرانى وڭدەۋ زاۋىتى بولسا, سوڭعىسى – قولدانىس مەرزىمى اياقتالعان اككۋمۋلياتورلى باتارەيالاردى ساقتاۋ جانە قايتا وڭدەۋ. ال جاسىل جەلەكتەر بىردەن پوليگونعا شىعارىلىپ وتىرادى. ونىمەن ناقتى شۇعىلداناتىن ينۆەستورلاردى ىزدەۋ قاجەت», دەيدى جەر قويناۋىن پايدالانۋ, قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى ساعىن تولەۋتاەۆ.

«ەكوسەرۆيس-پۆ» جشس باسشىسى ءاليحان الباقوۆ پاۆلودارداعى كۇل-قوقىس پوليگونىنىڭ 2027 جىلعا دەيىن عانا رۇقساتى بار ەكەنىن حابارلادى. ەگەر رۇقسات قاعازدارىن قايتا قاراپ, ماسەلەنى شەشپەسە, كۇل-قوقىستى رەتتەۋ سالاسىندا ۇلكەن ماسەلە تۋىنداۋى مۇمكىن. ساعىن تولەۋتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر پوليگوندى ۇزارتۋ ماسەلەسىمەن قالا بيلىگى اينالىسىپ جاتىر. بىراق ول ءۇشىن ەڭ اۋەلى رەكۋلتيۆاتسيا جوباسىن قايتا قاراۋ قا­جەت. پوليگوندا ءالى دە 5–10 جىل قالدىق­تار­دى جينايتىن ورىن بار. تەك قۇجات­تان­­دىرۋ ماسەلەسىن شەشۋگە تۋرا كەلەدى.

قوعامدىق كەڭەستە «ەكوالەم-پۆ» جشس-نىڭ وكىلى دە وزەكتى ماسەلە كوتەردى. اتالعان فيرما قالادان شىعارىلاتىن كۇل-قوقىستى قابىلدايدى. قازىر كومپانيا مەن مەملەكەتتىك ورگاندار اراسىن­دا داۋ-داماي ءجۇرىپ جاتىر, ءبىر شەتى سوتقا جەتكەن.

«بىلتىر فيرمامىزدى ەكولوگيا دەپارتامەنتى تەكسەرىپ, ەكولوگ ماماندار تەوريالىق ەسەپتەۋلەر نەگىزىندە زاڭ بۇ­زۋ­شىلىقتاردى انىقتادى. ناقتىراق ايتقاندا, ولاردىڭ ەسەبىنشە قالدىقتار كولەمىن ەكى ەسە كوپ قابىلداپ قويىپ­پىز. بۇل جەردە زاڭنامامەن بەلگىلەنگەن ستاندارتقا سايكەس كەلمەيتىن كوەف­فيتسيەنت كەلتىرىلگەن», دەيدى «ەكو­الەم-پۆ» جشس وكىلى.

سەرىكتەستىك پەن ەكولوگيا دە­پارتامەنتى سوتتا بىرنەشە مارتە كەز­­دەسكەن. ونىڭ قورىتىندىسىندا كوم­­پانياعا قاتىستى قايتادان تەكسەرۋ تاعايىندالعان. ەكولوگتەر ونىڭ ناتيجەسىندە كومپانياعا 28,5 ملرد تەڭگە مولشەرىندە ايىپپۇل سالۋ تۋرالى قاۋلى شىعارعان. مۇنشاما كوپ ايىپپۇل ەن­دىگى جەردە قالدىقتاردى قابىلدايتىن وپە­راتوردىڭ بانكروتقا ۇشىراۋىنا سەبەپ بولۋى مۇمكىن. كومپانيا وكىلدەرى ەگەر جۇمىسىمىزدى توقتاتساق, قالاداعى كۇل-قوقىستى شىعارۋ سالاسىندا ۇلكەن كۇيرەۋ بولادى دەگەن دالەلدەمەلەرىن كەلتىرىپ وتىر. فيرما جابىلعاننىڭ وزىندە ونىڭ ورنىن باسا قوياتىن كومپانيا ازىرشە جوق. سوندىقتان جوعارى­داعى شەشىمنىڭ كۇشىن جويۋدى سۇرايدى.

اۋىلدىق جەرلەردەگى كۇل-قوقىس ورىندارىنىڭ ماسەلەسى دە كوتەرىلدى. ولار­داعى قوقىس پوليگوندارىنا قويى­لاتىن تالاپ قالالىق جەرلەرمەن بىر­دەي. ماماندار بۇل تالاپتى جەڭىلدەتۋ كەرەك ەكەنىن ايتادى. ماسەلەنى كەڭىرەك ءتۇسىندىرىپ وتەيىك. ەرتىس-بايان وڭىرىندە زامانعا ساي جابدىقتالىپ, ەكولوگيالىق قۇجاتتارىن العان نەبارى 4 قوقىس پوليگونى عانا بار. ولار پاۆلودار, ەكىباستۇز, اقسۋ قالالارىندا ورنالاسقان. وكىنىشكە قاراي, ەكولوگيا كودەكسىندە كورسەتىلگەن ەرەجەگە ساي كەلەتىن قوقىس ورىندارىن اشۋ وزگە ەلدى مەكەندەر ءۇشىن قارجى­لىق تۇرعىدان مۇمكىن ەمەس. زامانعا ساي قوقىس الاڭدارىن سالۋ, جابدىقتاۋ وتە قىمبات تۇرادى. ەگەر كودەكسكە باعىنىپ, بارلىق پوليگوندى رەتتەپ شىعامىز دەسەك, وبلىسقا 300 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات قاجەت بولادى. ال ونى اۋدان تۇرماق, وبلىس بيۋدجەتى كوتەرمەيدى. بۇل ماسەلە قازىر اۋىلدىق جەرلەردەگى قوقىس توگۋ ورىندارىنىڭ جاعدايىن قيىنداتىپ وتىر. ياعني زاڭ بار, بىراق ونى ورىندايتىن قارجىلىق رەسۋرس جوق.

«اۋدان, اۋىلدارداعى قوقىس پولي­گون­دارىنىڭ ورنالاسقان جەرى عانا تىر­كەلگەن. زاڭ بويىنشا ولاردا ەكو­لو­گيالىق رۇقسات قۇجاتتارى, قورشاۋ, تارازى, قوقىستى سۇرىپتايتىن ورىن, ارنايى كولىكتەر بولۋى كەرەك. الايدا ونداي مۇمكىندىك اۋدانداردىڭ قولىنان كەلمەيتىنى ءمالىم. اۋىلداردىڭ حالقى رۇقسات ەتىلمەگەن پوليگوندارعا قوقىس تاستاۋعا ءماجبۇر بولىپ وتىر. سەبەبى جاڭادان سالىنعان قوقىس ورىندارى جوق. قولدانىستاعى زاڭناما بويىنشا اۋىلدىق پوليگونداردى ازىرگە زاڭدى دەپ ساناۋعا بولمايدى», دەيدى وبلىستىڭ مەملەكەتتىك ەكولوگيالىق ينسپەكتورى رۋسلان تەمىربولاتوۆ.

قوقىس الاڭدارىن ۇيىمداستىرۋ ەلدى مەكەندەردىڭ قولىنان كەلمەيتىندىك­تەن, جەرگىلىكتى تۇرعىنى كوپ باياناۋىل, مايقايىڭ, تەرەڭكول, ەرتىس اۋىلدارىندا پوليگون سالۋ ءۇشىن ەكولوگيا مينيسترلىگىنە ءوتىنىم بەرىلگەن. بىراق مينيسترلىكتەن جاۋاپ جوق. جوبانى ىسكە اسىرۋ مەرزىمى – 7 اي.

ء«تورت اۋىل بويىنشا قوقىس ورىن­دارىنىڭ جوبا-سمەتالىق قۇجات­تا­ما­سىن ازىرلەپ, مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتكىزدىك. ارقايسىسىن ىسكە اسىرۋعا 1 ملرد تەڭگە كەرەك. وبلىس بويىنشا تۇرمىستىق قاتتى قالدىقتاردى جيناۋ­عا ارنالعان 321 پوليگون بولسا, سونىڭ 317-ءسى ەكولوگيا كودەكسىنىڭ تالاپتارىنا ساي ەمەس. ولاردىڭ بارلىعىن رەت­تەپ شىعۋ وتە كوپ قاراجاتتى قاجەت ەتە­دى. سوندىقتان اۋىلدار ءۇشىن بەلگىلى ءبىر جەڭىلدىكتەر جاسالۋى كەرەكتىگى تۋرالى ماسەلەنى بىرنەشە مارتە كوتەرگەنبىز. قازىر ەكولوگيالىق كودەكسكە وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ جاتىر, وندا اۋىلدىق پولي­گون­دارعا جەڭىلدىك جاساۋ كوزدەلگەن. الدا بولاتىن وزگەرىستەر مينيسترلىك تاراپى­نان ورتالىقتاندىرىلعان جۇيەدە ۇيىم­داستىرىلۋعا ءتيىس دەپ ويلايمىز» دەيدى جەر قويناۋىن پايدالانۋ, قورشاعان ورتا جانە سۋ رەسۋرستارى باسقارماسىنىڭ وكىلدەرى.

اتاپ وتەرلىگى, بيىل ماماندار 172 زاڭسىز قوقىس ءۇيىندىسىن انىقتادى. بۇگىندە ونىڭ 166-سى جويىلعان.

پاۆلودار وبلىسى