قىزىلجارداعى جاڭادان اشىلعان «ماعجان ورتالىعىندا» س.مۇقانوۆ اتىنداعى وبلىستىق امبەباپ عىلىمي كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن اقىنعا ارنالعان «تابالدىرىقتان باستالعان ازاپتى جول» اتتى ادەبي كەش ءوتتى.
«تابالدىرىق» – ماعجان جۇماباەۆ ماسكەۋدەگى جوعارى ادەبي-كوركەم ينستيتۋتىندا وقىپ جۇرگەندە ەلدەگى ارىپتەستەرى مەن ءسوز ۇستايتىن سەركەلەرىنە جازعان ماڭىزدى حاتى. اقىن ونى 16 دانا ەتىپ قولمەن كوشىرىپ, قازاق كوشباسشىلارىنا جولداعان. سول كەزدەگى ورىس, باتىس ادەبيەتى مەن ونەرىنىڭ الدىڭعى قاتارلى اقىل-وي ەڭبەكتەرى, شىعارمالارى, ونەرىمەن تەرەڭ تىنىستاپ جۇرگەن وزىق ويلى اقىن ولاردىڭ دەموكراتتىق باعىتىن, وي ەركىندىگىن بويىنا سىڭىرە وتىرىپ, قازاق ادەبيەتىنىڭ احۋالىن باعامدايدى. «ۇلكەن ماۋەلى ادەبيەتتەردىڭ كولەڭكەسىندە تالشىبىقتاي قازاق ادەبيەتى تىرتيىپ وسپەي قالماي ما» دەپ ۋايىم جۇتادى. بىراق بولشەۆيكتەردىڭ وزبىر ساياساتى «تابالدىرىققا» ۇركە قاراپ, شىعارمانى زياندى دەپ تابادى. قىزىل يدەولوگيانىڭ ۋىتىن بويىنا دارىتا باستاعان شىعارماشىل قازاق جاستارى دا ساياسي جەلەۋگە ءۇن قوسادى. «تابالدىرىق» جاريالانباي تۇرعاندا-اق ماسكەۋ قالاسىندا وقىپ جاتقان قازاق اراسىنداعى بەلسەندىلەر, شىعىس ەڭبەكشىلەرى كوممۋنيستىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (كۋتۆ) جاس كوممۋنيستەرى ماعجان شىعارماشىلىعىن تالقىلاپ, ونى كوممۋنيستىك جاستاردى تاربيەلەۋدە «زياندى» دەپ تانىعان بولاتىن. ءتىپتى بۇل ءاتۇستى شەشىمدەرىن «ەڭبەكشى قازاق» گازەتىنىڭ 1925 جىلعى 14 اقپانداعى نومىرىنە جاريالاتقان. «تابالدىرىقتىڭ» ءبىر داناسى قولىنا تيگەن «ەڭبەكشى قازاقتىڭ» جاڭا رەداكتورى سماعۇل سادۋاقاسوۆ ونى گازەتكە جاريالاۋعا كۇش سالادى. الايدا, شولاق بەلسەندىلەردىڭ ايعايى جاس رەداكتوردىڭ تالابىنا كەدەرگى جاسايدى.
سونىمەن قاتار «تابالدىرىقتىڭ» ءبىر داناسى قىزىلجاردا شىعاتىن «بوستاندىق تۋى» گازەتىنە جەتىپ تالقىلانادى. كەيىن «ماعجان جۇماباەۆتىڭ مانيفەسى» دەپ اتالعان بۇل ەڭبەكتى قازاق كوشباسشىلارىنىڭ كوبى قولداپ, كورسەتكەن باعىتىنىڭ دۇرىستىعىن مويىنداعان. ويتكەنى «تابالدىرىق» – قوعامدا كۇردەلى وزگەرىستەر بولىپ جاتقان كەزدە قازاقتىڭ كوركەم ويى مەن اقىل-جۇيەسىنىڭ, ادەبيەتىنىڭ وزىق ساناتقا قول جەتكىزۋ باسپالداعىن كورسەتكەن تەرەڭ ساراپتى دۇنيە بولاتىن. امال بار ما, كەڭەستىك يدەولوگيا شىعارمانى قابىلداماي, اقىندى سول ءۇشىن جاۋاپقا تارتادى. سوت كەزىندە بولشەۆيكتىك يدەياعا قارسى «م.جۇماباەۆتىڭ پلاتفورماسى» دەگەن كىنا تاعىلادى.
بيىل وسىناۋ كۇردەلى دە قيسىندى ەڭبەكتىڭ ومىرگە كەلگەنىنە 100 جىل تولىپ وتىر. ورتالىقتا بولعان ادەبي كەشتە بەلگىلى قالامگەر, جازۋشى-جۋرناليست جاراسباي سۇلەيمەنوۆ «تابالدىرىق» تۋرالى تەرەڭ بايانداما جاسادى. الداعى ۋاقىتتا «تابالدىرىققا» ارنالعان ارنايى كونفەرەنتسيا وتكىزۋ جوسپاردا بارىن ايتتى. سونىمەن بىرگە قالالىق ارداگەرلەر القاسىنىڭ توراعاسى جانگەلدى ءتاجين, م.قوزىباەۆ اتىنداعى سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماگيسترى جازيرا كوكباس بايانداما جاساپ, ويىن ورتاعا سالدى.
پەتروپاۆل