سەرىك اقشولاقوۆ: نەيروحيرۋرگيانىڭ يننوۆاتسيالىق ءورىسى كەڭەيىپ كەلەدى

– سەرىك قۋاندىق ۇلى, نەيروحيرۋرگيا سالاسى يننوۆاتسيالىق قۇرال­دارمەن تولىققاندى جاب­دىق­­تالعان با؟ بۇگىنگى الەۋەتى قالاي؟

– بىردەن ورتالىقتىڭ قازىرگى تىنىسىنان باستايىن. جىل سا­يىن جۇيكە جۇيەسىنىڭ ەڭ كۇردەلى پاتولوگيالارىمەن ناۋقاستارعا شامامەن 5000 وپەراتسيا جاسالادى. ەلىمىزدە العاش رەت نەيرو­حي­رۋرگيانىڭ تۇبەگەيلى جاڭا باعىت­تارى – ميكرونەيروحيرۋرگيا, ەندو­ۆاسكۋليارلىق, ەندوسكوپيالىق جانە فۋنكتسيونالدىق نەيروحيرۋرگيا سالالارىمەن دە سىرقاتتاردى ەمدەپ, وپەراتسيا جاساي الامىز. ورتالىقتا 80 جاڭا مەديتسينالىق تەحنولوگيا ەنگىزىلىپ, سونىڭ ارقا­سىندا جوعارى تەحنولوگيالىق ەم ەلىمىزدە قولجەتىمدى بولدى. ورتالىق اشىلعانعا دەيىن جوعارى تەحنولوگيالىق مەديتسينالىق كومەكتى قاجەت ەتەتىن ناۋقاستار­دىڭ 80%-ى ەل ىشىندە مۇنداي ەم-دومعا قولى جەتە العان جوق. اسىرەسە ەندوۆاسكۋليارلىق جانە حيرۋرگيالىق ادىستەر ارقىلى مي تامىرلارى اۋرۋلارىن ەمدەۋ باستالىپ, انەۆريزمالار, ارتەريوۆەنوزدىق مالفورماتسيا­لار جانە باسقا دا كۇردەلى پاتولوگيالاردى ەمدەۋ ءىسى دە وڭ ناتيجە بەردى. بۇل باعىتتا جاسالعان وپەراتسيا سانى – 8000-نان استام. كلينيكادا ەندوسكوپيالىق ادىس­پەن ەمدەۋ ءتاسىلى دە كەڭىنەن قول­دانىلىپ كەلەدى. ونىڭ ىشىندە ەندوسكوپيالىق ترانسنازالدى تران­سكرانيالدى باس سۇيەك نەگىزىنە قولجەتىمدىلىك, نەيروناۆيگاتسيالىق جۇيەنى, ينتراوپەراتسيالىق مو­نيتورينگتى قولدانا وتىرىپ ميكرو­حيرۋرگيالىق وپەراتسيالار بار. وسى ادىسپەن جالپى 11 000-نان استام وپەراتسيا جاسالدى.

ۇلتتىق ورتالىقتىڭ تاعى ءبىر ءىرى باعىتى – ومىرتقا مەن ج ۇلىن اۋرۋلارىن حيرۋرگيالىق ەمدەۋ. ارنايى بولىمشەدە زاماناۋي رەكونسترۋكتيۆتىك وپەراتسيالار جاسالىپ, ءۇمىتسىز دەپ سانالاتىن ناۋقاستاردىڭ وزدەرى اياقتان تۇرۋعا مۇمكىندىك الدى. بارلىعى – 13 000-نان استام ناۋقاسقا وپەراتسيا جاسالعان.

– ومىرتقا اراسىنا تيتان سالىپ بەكىتۋ ءتاسىلى قانشالىق­تى ءتيىمدى؟ ادام اعزاسى مەتالدى جاتىرقاماي ما؟

– 2018 جىلدان باستاپ ورتا­لىقتا ومىرتقا اۋرۋلارىنا قول­دا­نىلاتىن زاماناۋي تەحنولوگيانى دامىتۋعا باسىمدىق بەرىپ كەلەمىز. جالپى, قاتەرلى ىسىك دەگەن كەسەل اسقىنعاندا مەتاستازاعا اينالادى. وبىر اۋرۋى اعزالارعا تەز جايىلىپ, ناۋقاستىڭ جاعدايىن بىر­دەن ناشارلاتىپ جىبەرەدى. ومىرت­­قا­نى ەمدەۋ كەزىندە ياعني رەكوسترۋك­تيۆتى ەمدەۋ شاراسىن جۇرگىزۋگە كوپ ۋاقىت كەتەدى. ال ارانى اشىلعان اۋرۋ كۇتىپ تۇرمايتىنى بەلگىلى, ءسات سايىن اسقىنا تۇسەدى. ويلاسا كەلە, ءبىز ومىرتقاعا ەم جۇرگىزىپ ۋاقىت جوعالتقانشا, ءدال سول ومىرتقا پىشىندەس جاساندى سۇيەك فورماسىن تيتاننان جاساپ ورناتۋ ءتيىمدى ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك. «قازاقستان عارىش ساپارى» ۇلتتىق كومپانياسىمەن ارىپتەستىك بايلانىس ورناتىپ, بىرنەشە جىلدان بەرى تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەيمىز. وسى ورتالىقتىڭ ماماندارى 3D اپپاراتپەن تيتاننان ومىرتقا ءپىشىنىن جاسايدى, ءبىز يننوۆاتسيالىق مەتالل-ومىرتقانى ناۋقاستارعا سالامىز. تەرەڭدەي ۇعىندىرعاندا سىرقات كەمىرىپ, ابدەن مۇجىلگەن ومىرتقانى ۇزاق ۋاقىت ەمدەپ, وپەراتسيا جاساعاننان گورى ونى جىگىنەن اجىراتىپ الىپ تاستاپ, ورنىنا تيتاننان جاساندى ومىرتقا ورناتقان, ياعني يمپلانت الدەقايدا ءتيىمدى. كلينيكالىق ەكسپەريمەنتالدى جۇمىستى بىردەن تاجىريبەگە ەنگى­­زۋگە رۇق­سات ەتىلمەيدى. ونىڭ ناتي­جە­­سىن شەتەلدىڭ الدىڭعى قاتارلى مەدي­تسينالىق ورتالىعىندا تەكسەرتۋ تالابى بار.

3D باسىپ شىعارۋ تەحنولوگياسىمەن ومىرتقا سۇيەگىن جەكە يمپلانتپەن الماستىرۋعا باعىتتالعان كلينيكو-ەكسپەري­مەنتتىك جۇمىستارىمىز ناتيجەلى اياقتالدى. 4 ناۋقاسقا وپەراتسيا جاسالىپ, يمپلانت ءساتتى قول­دانىلدى. جوبا «Ghalam» كومپانياسىمەن جانە گەرمانيانىڭ ۋلم قالاسىنداعى تراۆماتولوگيا جانە بيومەحانيكا ينستيتۋتىمەن بىرلەسىپ ىسكە اسىرىلدى. بۇل ىلكىمدى جوبانىڭ ناتيجەسى استانادا وتكەن كونگرەستە ايتىلدى. قازىرگى تاڭدا ءادىستى كوممەرتسيالىق باعىت­تا تاجىريبەگە ەنگىزۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ومىرتقاعا يمپلانت سالۋدىڭ ارقاسىندا اياعىنان سال بولىپ ءجۇرىپ-تۇرۋى مۇڭعا اينالعان سىرقات جانداردىڭ تابانىنا جان ءبىتىپ, قيمىل-قوزعالىسى جاقساردى, ءتىپتى وزدىگىنەن نىق باسىپ ادىمدايتىن دەڭگەيگە جەتكەندەرى دە بار.

– ءتورت جىل بۇرىن وسى ورتالىقتا ىسكە قوسىلعان گامما-پى­شاقتىڭ ارتىقشىلىعى قان­داي؟

–  2021 جىلى ماۋسىم ايىندا ورتالىقتا ستەرەوتاكسيستىك را­ديوحيرۋرگياعا ارنالعان زاما­ناۋي گامما-پىشاق كەشەنى ىسكە قوسىل­دى. ول – ورتالىق ازياداعى جالعىز ­اپپارات. سونىمەن قاتار مي ىسىكتەرىن, تامىرلىق ءارى فۋنك­تسيونالدىق اۋرۋلاردى راديو­حيرۋرگيالىق ەمدەۋدىڭ «التىن ستان­دارتى» سانالادى. 2000-نان استام جەرلەسىمىز بەن شەتەلدىك ناۋ­قاستاردىڭ دا گامما-پىشاق­پەن جاسالعان ەمنەن كەيىن دەنساۋ­­لى­عى جاقساردى. كورشىلەس ەلدەر­دەن كەلەتىن ناۋقاستاردىڭ سانى ارتىپ كەلەدى. مۇنىڭ ارتىقشىلى­عى – ىسىك كولەمى شاعىن بولسا, قان تامىرلارى قىسىلسا, ەشقان­داي وپەراتسيا جاساپ ناۋقاستى كەسپەي گامما-پىشاق ارقىلى ەمدەيمىز. ورتالىق ازياداعى بەس مەملەكەتتىڭ ىشىندە تەك بىزدە عانا گامما-پىشاق بار دەدىك قوي. سونىڭ ناتيجەسىندە مەديتسينالىق ءتۋريزمنىڭ دە تامىرىنا قان جۇگىرىپ, تۇسەتىن تابىسقا دا ەداۋىر سەپتىگىن تيگىزىپ وتىر.

– حالىقارالىق قاۋىمداس­تىقتارمەن بايلانىس تا نىعايىپ كەلەدى ەكەن. وعان جۋىردا ەلوردادا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسس كەزىندە تاعى دا كوز جەتكىزە تۇستىك.

– 2010 جىلى قۇرىلعان قازاق ­نەيروحيرۋرگتەر قاۋىمداستىعى بۇ­گىندە دۇنيە­جۇزىلىك نەيرو­حي­رۋر­گيالىق قوعام­دار فەدەراتسيا­سى­نىڭ, ەۋرو­پا­لىق جانە ازيا نەيروحيرۋرگتەر قاۋىمداستىعىنا مۇشە.

استانادا الەمدىك دەڭگەيدەگى عىلىمي ءىس-شارالار ۇنەمى ۇيىم­داستىرىلادى. مۇنىڭ بار­لىعى دا ءبىزدىڭ مەديتسينا ءورىسىن, ونىڭ ىشىندە نەيروحيرۋرگياداعى جەتىس­تىكتەرىمىزدى ايگىلەپ, تاجىري­بەمىزدى شىڭداي تۇسەدى. ازيا نەيروحيرۋرگتەرىنىڭ ح كونگرەسىن استانادا وتكىزدىك. وعان 56 مەملەكەتتەن 700-دەن اسا نەيروحيرۋرگ دارىگەر كەلدى. وسى جيىن كەزىندە استاناداعى ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعى وزبەكستان, قىرعىزستان, تاجىكستان جانە تۇرىكمەنستاننىڭ جاس نەيروحيرۋگتەرىن دايارلايتىن ۇجىم دەپ تانىلدى.

جاقىندا وتكەن Walter E.Dandy اتىنداعى دۇنيەجۇزىلىك كون­گرەستىڭ مەرەيتويلىق ح جيىنى ەل­ور­دادا ۇيىمداستىرىلۋى اي­رىق­شا ماڭىزعا يە. 20 ەلدەن 400-دەن­ استام دەلەگات قاتىستى. ولار­دىڭ قاتارىندا اقش, ەۋروپا مەن ازيا ەلدەرىنىڭ بىلىكتى نەيرو­حي­رۋرگتەرى بار. Walter E.Dandy اتىنداعى نەيروحيرۋرگيالىق قاۋىمداستىق 2011 جىلى اقش-تا قۇرىلعان. اقش-تان Walter E.Dandy نەيروحيرۋرگيالىق قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى Saleem Abdulrauf كەلدى. مۇنداي كونگرەستە الەمنىڭ جەتەكشى نەي­روحيرۋرگتەرى زاماناۋي جەتىس­تىك­تەر مەن يننوۆاتسيالار جايىن تالقىلاپ, ءوزارا پىكىر الماسادى, تاجىريبەسىن بولىسەدى. استانادا وتكەن كونگرەستە 30-دان استام الەمگە تانىمال عالىمدار بايانداما جاسادى. ولاردىڭ ىشىندە اكادەميك الەكساندر كونوۆالوۆ (رەسەي), پروفەسسور لەونيد ليحتەرمان (رەسەي), پروفەسسور Memet Ozek (تۇركيا), ايگىلى دارىگەر Noor ul Owase Jeelani ( ۇلىبريتانيا), Piero Picozzi (يتاليا), Esper Cavalheiro (برازيليا), Luan Guoming (قىتاي) سىندى الەمگە ايگىلى نەيروحيرۋرگ­تەر بار. وسى كونگرەستە ءبىزدىڭ نەيروحيرۋرگتەرىمىزدىڭ عىلىمي-كلينيكالىق جەتىستىكتەرى تانىستىرىلدى. ەكى كۇندىك باعدارلاما­دا 40-تان استام عىلىمي باياندا­ما مەن پىكىرتالاس ءوتتى. يننوۆاتسيا­لىق ادىستەر, راديوحيرۋرگيا, كۇر­دەلى تامىرلىق جانە ونكولو­گيا­لىق پاتولوگيالاردى ەمدەۋ, فۋنك­تسيو­نالدىق جانە بالالار نەيرو­حيرۋرگياسىنىڭ قاداۋ-قا­داۋ ماسەلەسى كوتەرىلىپ, شەشۋ جولدارى ايتىلدى. كونگرەسكە قاتىس­قان مارتەبەلى مەيمانداردى مەملە­كەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ارنايى قابىلداپ, ساليقالى كەزدەسۋ بولدى. پرەزيدەنت فورۋمدا: «قازاقستان نەيروحيرۋرگياسىنىڭ جوعارى جەتىستىكتەرىنىڭ دالەلى» دەپ اتاپ ءوتتى.

Walter E.Dandy قاۋىمداس­تى­عى­نىڭ دۇنيەجۇزىلىك كونگرەسىن استانادا وتكىزۋ – قازاقستان نەي­رو­حيرۋرگياسىنىڭ حالىقارالىق دەڭ­گەيدە مويىندالۋىنىڭ اي­عاعى. بۇل – ءبىلىم بەرۋ, تاجىريبە الما­­سۋ, سونداي-اق تەحنولوگيا­لاردى ەن­گىزۋ مەن كۇردەلى نەيرو­حيرۋرگيا­لىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ­دە ماڭىزدى قادام. ەلىمىزدە نەي­رو­حيرۋر­گيا سالاسى ارقاشان مەم­لەكەتتىڭ قام­قورلىعىندا ەكە­نى­نە شەتەلدىك ماما­ندار تاعى دا كوز جەتكىزدى. مەملەكەت باسشىسى­نىڭ ۇسىنىسىمەن قۇرىلعان «قازاقستان حالقىنا» قورىنىڭ قارجىلاي دەمەۋىمەن ءبىزدىڭ ورتالىقتا ەندى گيبريدتىك وپەراتسيا جاساۋ كەشەنى سالىنادى. مەديتسينا ورىسىندە دە تەحنولوگيانىڭ دامىعانى سونداي, ءبىر مەزەتتە ناۋقاسقا ەكى وپەراتسيانى قاتار جاساۋعا بولادى. ماسەلەن, ناۋقاستىڭ باسىندا ىسىك بار دەلىك. ونى سىلىپ الىپ تاستاۋ كەزىندە كوپ قان جوعالتادى. ال پاتسيەنتتىڭ قايتا قالپىنا كەلۋى ءۇشىن از ۋاقىت كەتپەيدى. گيبريدتى وپەراتسيا جاسالسا, ەكى بىردەي توپ قاتار كىرىسەدى. ءبىرىنشى توپ قان تامىرىن بەكىتىپ, قاننىڭ اقپاۋىن توقتاتىپ بەرەدى, ىلە ەكىنشى بريگادا بىردەن ىسىكتى الىپ تاستاۋعا كىرىسەدى. بۇرىن قالاي ەدى؟ بۇرىن قان تامىردى بەكىتۋ ءۇشىن ءبىر وپەراتسيا وتەتىن, اراعا ۋاقىت سالىپ ەكىنشى رەت ناۋقاس تاعى دا اۋرەلەنەتىن. كوردىڭىز بە, گيب­ريد­تىك وپەراتسيا جاساۋ وتە ءتيىم­دى. حالىقتىڭ تەگىن مەديتسينالىق ەم-دوم الۋى­نا ياعني وپەراتسيا جاساۋعا مەملەكەتتەن بولىنەتىن قاراجات تا ۇنەمدەلەدى, پاتسيەنت تە ەكى رەت پىشاققا تۇسپەيدى. وسى ارادا ايتا كەتەر جايت, مەملەكەت ءوز حالقىنىڭ ەم الۋىنا بارلىق جاع­داي جاساپ وتىر. ءبىزدىڭ ورتالىق­تا دا ەل ازاماتتارىنا جاسالاتىن وپەراتسيالار مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى.

– عىلىم سالاسىنداعى ءورىسىمىز قانشالىقتى كەڭەيىپ كەلەدى؟

– ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتا­لىعىندا 10 عىلىمي جوبا جۇزەگە اسىرىلدى, 10 پاتەنت الىندى, 20 مونوگرافيا, 21 ادىستەمەلىك نۇس­قاۋلىق شىعارىلدى, 700-دەن اس­تام ماقالا جاريالاندى. ونىڭ ىشىن­دە 76 ما­قالا Web of Science, Scopus بازالارىنا ەنگىزىلدى. سون­داي-اق ورتا­لىق جۇيكە جۇيەسى ىسىك­تە­رىنىڭ بيوبانكى قۇرىلدى. بۇل حا­لىق­ارالىق عى­لىمي زەرتتەۋلەر جۇر­گىزۋگە, جاڭا كلينيكالىق جاڭا­لىقتار اشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيستر­لىگىنىڭ قولداۋىمەن, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتى دەپۋتاتتارىنىڭ باس­تاماسىمەن دەنساۋلىق كو­­دەك­س­­ىنە وزگەرىس ەنگىزىلدى. سونىڭ نا­تيجەسىندە ۇلتتىق عىلىمي مە­ديتسينالىق ورتالىقتاردا ءپرو­فيلدى دوكتورانتۋرا ماماندار­دى قابىلداپ, دايارلاۋعا مۇمكىندىك بەرىلدى. ۇلتتىق نەيروحيرۋر­گيا ورتالىعىندا نەۆرولوگيا جانە ­نەيروحيرۋرگيا كافەدرا­سى اشىلىپ, مەديتسينالىق جو­عارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ كەلگەن جاس مامانداردىڭ بىلىك­تى­لىگىن جە­تىل­دىرىپ, عىلىمي باعىتتا ىزدەنىسىن ارت­تىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزىپ وتىر. كافەدرادا رەزيدەنتتەر, جاس نەي­روحيرۋرگتەرگە ءبىلىم بەرىلەدى.

– ەلىمىزدە نەيروحيرۋرگيا سالاسىندا ماماندار جەتكىلىكتى مە؟

– ەلىمىزدەگى نەيروحيرۋرگيا قىزمەتىن ۇلتتىق ورتالىق پەن 39 وبلىستىق جانە قالالىق اۋرۋحانا جانىنداعى 51 بولىمشە اتقارادى. ورتالىق ومىرتقا جانە ج ۇلىن حيرۋرگياسى, نەيروونكولوگياداعى ميكرونەيروحيرۋرگيا, گەمورراگيا­لىق ءينسۋلتتى از ءينۆازيۆتى ەمدەۋ, مي مەن ومىرتقاعا ەندوسكوپيا­لىق وپەراتسيالار بويىنشا 69 تەح­نو­لوگيانى وڭىرلەرگە ەنگىزدى. مىڭ­داعان ناۋقاس وڭىرلەردە وسى ەمدى الدى. سونىمەن قاتار سانيتارلىق اۆياتسيا ارقىلى شۇعىل كومەك, دارىگەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ, ايماقتارعا كونسۋلتاتسيالىق كومەك پەن شەبەرلىك ساباقتارى ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. جىلدار بويى 100-دەن استام وڭىرلىك ءىسساپار, 100-دەن استام وپەراتسيا جاسالدى.

وسىدان 17 جىل بۇرىن استانا قالاسىنان ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيا ورتالىعىن اشقانداعى باس­تى ماقساتتىڭ ءبىرى – باسەكەگە قابىلەتتى جاس مامانداردى دايارلاۋ ەدى. بۇگىنگە دەيىن رەزيدەنتۋرا باعدارلاماسىمەن 92 تۇلەك – 65 نەيروحيرۋرگ پەن 27 نەۆرولوگ دايارلاندى. قازىر تاعى 42 رەزيدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. 2 400-دەن استام مامان بىلىكتىلىگىن ارتتىردى, 80-نەن استامى قايتا دايارلاۋ­دان ءوتتى. 50-دەن استام شەبەرلىك ساباعى وتكىزىلىپ, وعان 1 100-دەن استام تىڭداۋشى قاتىستى. وسىنداي جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە جاۋاپكەرشىلىگى جو­عارى, وتە كۇردەلى وپەراتسيالاردى جاسايتىن جاس نەيروحيرۋرگتەر شوعىرى قالىپتاستى. ۇلتتىق نەيروحيرۋرگيالىق ورتالىقتا كۇر­­­دەلى دەگەن كەيبىر وپەراتسيا­نى ما­­عان قاراتپاي-اق بىلىكتى دە ءبىلىمدى جاس ماماندار وزدەرى جاساي بەرەدى. وڭىرلەردە دە كادر تاپشىلىعى جوق, ايماقتاردا بى­لىكتى نەيرو­حيرۋرگتەر, جۇمىلعان جۇدىرىق­تاي بىرلىگى بەكەم ۇجىم بار. ەگەر وسى ىنتىماقتى ۇجىم بولماسا, ءبىر نەيروحيرۋرگ ءبىر ­جىل­دا 5 مىڭ وپەراتسيا جاساي الا ما؟ ارينە, جوق! ۇلتتىق نەيروحي­رۋرگيا ورتالىعىندا التى بولىمشە بار. بۇلاردىڭ ارقايسىندا بىلىكتى ماماندار جۇمىس ىستەيدى. مي­داعى ىسىكتى سىلىپ تاستاۋدى شەبەر مەڭگەرگەندەردىڭ بولىمشەسىن­دە, ج ۇلىن, ومىرتقا اۋرۋلارى­نا ەم جاسايتىن نەيروحيرۋرگتەر بولىمشەسىندە, قان تامىرلارى مەن فۋنكتسيونالدىق اۋرۋلاردى ەمدەيتىن توپ شوعىرلانعان بولىمشەنىڭ دە ماماندارى جوعارى ساناتتى دارىگەرلەر. كەيىنگى جىلدارى ءبىزدىڭ ورتالىقتا پاركينسون اۋرۋىن حيرۋرگيالىق ەمدەۋ ءتاسىلى ءبىر ىزگە ءتۇسىپ, 600-دەن استام وپەراتسيا جاسالدى. ەپيلەپسياعا شالدىققانداردى دا ءدال وسىنداي جولمەن سىرقاتىنان ايىقتىرۋ قارقىن الىپ كەلەدى. بۇگىندە مۇن­داي ناۋقاستارعا 500-دەن استام وپەراتسيا جاسالدى. بالالار نەيروحيرۋرگياسى بولىمىندە جاڭا تۋعان نارەستەلەرگە مي پاتولوگيالارىن ەمدەۋ جاسالىپ, ەندوسكوپيالىق وپەراتسيالارعا باسىمدىق بەرىلەدى. سونىمەن قاتار مينيمالدى ءين­ۆازيۆتى ادىستەر ارقىلى ەم-شارا بولىمشەسى اشىلدى. كەيبىر وپەراتسيالار جەڭىل ءوتىپ, ناۋقاستى ورتالىقتا ۇزاق ۇستاماي بىرەر كۇندە ۇيىنە قايتارۋعا بولادى. مىنە, سونداي اسا كۇردەلى دەپ سانالمايتىن وپەراتسيالار وسى شاعىن ءينۆازيۆتى بولىمشەدە جاسالادى. وڭالتۋ بولىمشەسى دە بار. بىزگە كوبىنەسە ايماقتاردان كەلەتىن ناۋقاستاردىڭ ۇلەسى باسىم. ارينە, ولارعا كۇردەلى وپەراتسيا جاساعان سوڭ بىردەن ۇيىنە جىبەرە المايمىز. تاعى بىرنەشە ۋاقىت باقىلاۋدا, دارىگەرلەردىڭ قاداعالاۋىندا بولۋى ءۇشىن وسى وڭالتۋ بولىمشەسىنە اۋىستىرىلادى. مۇنىڭ بارلىعى دا مەملەكەتتىڭ ەل ازاماتتارىنا دەگەن وراسان قامقورلىعىنىڭ بەلگىسى.

ورتالىق تەك جەرلەستەرىمىزگە عانا ەمەس, شەتەلدىك ناۋقاستار­عا دا كومەك كورسەتەدى. 17 جىل ىشىن­دە 500-دەن استام شەتەل ازاماتى ەم الدى. ولاردىڭ قاتارىندا رەسەي, قىرعىزستان, وزبەكستان, تاجىكستان, تۇركيا, ازەربايجان, ۋكراينا, گرۋزيا, گەرمانيا, اقش, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, نيگەريا, كانادا, بەلارۋس جانە باسقا ەل­دەر­دىڭ ازاماتتارى بار.

گامما-پىشاق اپپاراتى ىسكە قوسىلعان­نان بەرى كورشى ەلدەردەن كەلەتىن ناۋقاستار كوبەيدى. وسى­عان بايلانىستى ايماق ەلدەرىنە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ءۇشىن ۇكىمەتارالىق كەلىسىمدەر دە جاسالىپ جاتىر. مۇنىڭ بارلىعى مەديتسينالىق تۋريزمنەن كەلەتىن تابىستى ەسەلەي تۇسەدى.

– ىلگەرىدەگى ءبىر سۇحباتىڭىز­دا 5 مىڭنان استام وپەراتسيا جاسا­عا­نىڭىزدى ايتىپ ەدىڭىز. سۇراعىم كەل­گەنى, ەستە قالارلىق, تاڭعاجايىپ وقيعا­عا تولى وپەراتسيانى باستان وتكەردىڭىز بە؟

– ءبىزدىڭ ورتالىقتا تمد كەڭىس­تىگىندە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جۇكتى ايەلدەرگە – انا مەن بالانى امان الىپ قالۋ ماقساتىندا ەرەكشە وپەراتسيا جاسالدى. 2008 جىلى جۇكتىلىگىنىڭ 9 ايى كەزىندە انەۆريزماسى جارىلعان ايەلگە ءبىر مەزگىل­دە وپەراتسيا مەن بوساندىرۋ قاتار جۇرگىزىلدى. بۇگىندە انا مەن بالا دەنى ساۋ. پاتسيەنتتىڭ قۇرساعىنا بىتكەنى تۇلا بويى تۇڭعىش بالاسى ەكەن. ايى-كۇنى جاقىن قالعاندا ينسۋلت الىپ, باسىنداعى ىسىك جارىلىپ كەتەدى. پەرزەنتحاناداعى دارىگەرلەر نە بالا امان قالادى بولماسا اناسىنىڭ جانىن الىپ قالۋ ءۇشىن ىشتەگى ءسابيدىڭ ومىرىنە قاتەر تونەتىنىن ءبىلىپ قاتتى الاڭدايدى. ءبىزدىڭ ورتالىققا حابارلاسىپ, پاتسيەنتتى جەتكىزدى. سىن ساتىندە بىزگە زور جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلدى. ەكى بىردەي عۇمىردىڭ تاعدىرى دارىگەرلەردىڭ قولىندا. ىرگەلەس قونىستانعان «انا مەن بالا ورتالىعىنىڭ» بىلىكتى ماماندا­رىن شاقىرىپ كەڭەس وتكىزىپ, تاۋەكەل­گە باردىق. ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت ناۋ­قاسقا ەكى بىردەي وپەراتسيا ءبىر مەزەتتە جاسالدى. اكۋشەر دارىگەرلەر جاتىرداعى نارەستەنى امان-ەسەن جارىق دۇنيەگە اكەلگەن ساتتە ءبىز­دىڭ بريگادا باس ميداعى تامىردىڭ جارىلعان بولىگىن الىپ تاستادى. كەيىن ناۋقاس جانساقتاۋ بولىمىنەن پالاتاعا اۋىسقاندا «مەن ءسىزدى تانىمادىم, بىراق ماعان ەكى بىردەي ءومىر سىيلادىڭىز» دەپ قولىمدى قىسىپ العىسىن ايتتى. «مەن دە ءسىز­دى تانىمايمىن, الايدا ءبىزدىڭ ار الدىنداعى پارىزىمىز – ناۋقاستىڭ سىرقاتىنان ايىقتىرۋ» دەپ جا­ۋاپ قاتتىم. قازىر سول نارەستە ءتۇبىت مۇرتى تەبىندەپ جىگىت بولدى, اناسى ەكەۋى ورتالىققا كەلىپ تۇرادى.

ءارتۇرلى مەرزىمدەگى جۇكتىلىك كەزىندە ايەلدەرگە مي مەن ج ۇلىن پاتولوگيالارىنا وپەراتسيا جاسا­لىپ, پاتسيەنتتىڭ دە قۇر­ساعىن­دا­عى شارانانىڭ دا ومىرىنە قاتەر توندىرمەي جۇزەگە اسىرعان مۇن­­­داي وپەراتسيالاردى ويلاسام, جۇرە­گىم­دى قوزعاپ جىبەرەدى. دارىگەر­لەر دە جۇمىر باستى پەندە. كەيدە تاڭنان كەشكە دەيىن تابانىڭ­­نان تىك تۇرىپ وپەراتسيا توسەگىندە جاتقان ناۋقاسقا جاساعان وپەراتسيا ءساتسىز بولعانىن كورگەننەن اسقان اۋىرتپالىق جوق. جانىڭ­دى جەگىدەي جەيدى. بىراق بوركەمىك­تە­نىپ وتىرا بەرۋگە مۇلدە بولماي­دى, ەرتەڭىنە تاعى دا جاۋاپكەرشىلىگى ­زور وپەراتسيا كۇتىپ تۇرادى. ءومىر­دىڭ اعىسى وسىنداي.

اڭگىمەلەسكەن –

قۋات اۋەسباي,

 «Egemen Qazaqstan»