كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر تالقىلاندى

كەزدەسۋگە ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, جەتەكشى زاڭگەر-عالىمدار, ساياساتتانۋشىلار مەن قازاقستان, رەسەي جانە قىرعىزستاننىڭ قوعامدىق ينستيتۋتتارى وكىلدەرى قاتىستى.

كەزدەسۋدىڭ ماقساتى – كونستيتۋتسيانىڭ مەملەكەتشىلدىكتى نىعايتۋداعى ءرولىن ساراپتامالىق تۇرعىدا پايىمداۋ, 2022 جىلعى رەفەرەندۋمنىڭ قورىتىندىلارىن تالداۋ جانە رەفورمالاردىڭ قۇقىقتىق جۇيەنىڭ دامۋىنا ىقپالىن باعامداۋ بولدى. قاتىسۋشىلار ۇلتتىق كونستيتۋتسيالىق نەگىزدەردى وزىق حالىقارالىق تاجىريبەمەن ۇشتاستىرۋ قاجەتتىگىنە ايرىقشا نازار اۋداردى.

تالقىلاۋلاردىڭ باستى وزەگى كونستيتۋتسيانىڭ مەملەكەتتiڭ قۇقىقتىق نەگىزى ءارى ساياسي جاڭعىرتۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى رەتىندەگى ءرولى بولدى.

وتىرىستا پارلامەنتاريزم ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى ناتاليا پان اتاپ وتكەندەي, ەلىمىزدىڭ كونستيتۋتسياسى بيلىك تارماقتارىنىڭ ءبولىنىسىن بەكىتىپ قانا قويماي, مىقتى پارلامەنتاريزمدى دامىتۋعا جاعداي جاسادى. ەڭ ماڭىزدى وزگەرىستەر قاتارىندا ول سەناتتىڭ نەگىزگى مەملەكەتتىك لاۋازىمدارعا تاعايىندالاتىن كانديداتۋرالاردى كەلىسۋ جونىندەگى وكىلەتتىكتەرىن كەڭەيتۋدى, زاڭ شىعارۋ راسىمدەرى مەن پارلامەنت قۇرىلىمىن قايتا قاراۋدى, بيۋدجەت پروتسەستەرىنە پارلامەنتتىك باقىلاۋدى ەنگىزۋدى, جوعارى اۋديتورلىق پالاتانى قۇرۋدى جانە ارالاس پروپورتسيونالدى-ماجوريتارلىق سايلاۋ جۇيەسىنە كوشۋىن اتادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل رەفورمالار پارلامەنتاريزم ءرولىن كۇشەيتىپ, مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە قوعام سەنىمىن ارتتىردى.

«سونداي-اق كونستيتۋتسيا – قۇقىقتىڭ ۇستەمدىگىن, ساياسي ءپليۋراليزمدى, بيلىكتىڭ ءبولىنۋىن جانە ادام قۇقىقتارىن قۇرمەتتەۋدىڭ باستى قاعيداتتارىن جاساي وتىرىپ, مەملەكەتتىك ەۆوليۋتسيانىڭ باعىتىن انىقتادى. كونستيتۋتسيا ءتيىمدى ينستيتۋتتاردىڭ, تۇراقتى قۇقىقتىق جۇيەنىڭ جانە ەكونوميكالىق قايتا قۇرۋلاردىڭ جۇمىس ىستەۋىنە, سونداي-اق ىشكى تۇراقتىلىقتى نىعايتۋدىڭ نەگىزىن قالىپتاستىردى», دەدى ن.پان.

ال «اۋىل» پارتياسىنىڭ توراعاسى, ءماجىلىس دەپۋتاتى سەرىك ەگىزباەۆ ەلىمىزدىڭ اتا زاڭى ەڭ الدىمەن قازاقستاننىڭ جاڭا دامۋ باعىتىن, دەموكراتيالىق جانە زايىرلى مەملەكەت رەتىندەگى بولمىسىن ايقىنداپ بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك بيلىك ءبولىنىسى, ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى, مەنشىككە قول سۇقپاۋ پرينتسيپتەرى ەلىمىزدىڭ باستى زاڭى ارقىلى بەكىتىلگەنىن ايتتى.

پارتيا توراعاسى س.ەگىزباەۆ كونستيتۋتسيامىز 2022 جىلى جاڭا داۋىرگە بەيىمدەلىپ, رەفورمالانعانىنا توقتالدى.

«كونستيتۋتسيانىڭ 33 بابىنا وزگەرىس ەنگىزىلدى. «كۇشتى پرەزيدەنت – ىقپالدى پارلامەنت – ەسەپ بەرەتىن ۇكىمەت» قاعيداسىنىڭ ناقتى ىسكە اسۋى ەلىمىزدەگى تاريحي وزگەرىستەردىڭ باستاۋى بولدى.

پرەزيدەنتتىڭ قانداي دا ءبىر پارتيادان تىس بولۋى جانە مۇنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭ ارقىلى بەكىتىلۋى ەلىمىزدە دەموكراتيانىڭ دامۋىنا جول اشتى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز. قازىرگى پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ قۇرامىن بۇعان ناقتى مىسال رەتىندە كورسەتۋگە بولادى. 8 شاقىرىلىمداعى پارلامەنت ماجىلىسىندە 6 پارتيا وكىلدەرىمەن بىرگە, ءبىر مانداتتى وكرۋگتەردەن سايلانعان دەپۋتاتتار بار. بۇل ەلىمىزدىڭ تاريحىندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان وتە ماڭىزدى وزگەرىس. «اۋىل» پارتياسى 25 جىلدىق تاريحىندا پرەزيدەنت باستاعان كونستيتۋتسيالىق رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە تۇڭعىش رەت پارلامەنتتىك پارتيا بولدى», دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.

وسىلايشا, استانادا وتكەن حالىقارالىق ساراپشىلىق كەزدەسۋ اتا زاڭنىڭ 30 جىلدىعى اياسىندا مەملەەتىمىزىدىڭ كونستيتۋتسيالىق دامۋىنىڭ بولاشاعىن تالقىلاۋدىڭ ماڭىزدى الاڭىنا اينالدى.