سولتۇستىك كورەيا يادرولىق قارۋدان نەگە باس تارتپاي وتىر

سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق قارۋدان باس تارتپاۋىن تۇسىندىرەتىن باستى سەبەپ – بيلىكتىڭ ءوزىن ساقتاپ قالۋعا دەگەن ۇمتىلىسى. اۆتوريتارلىق قۇرىلىمدا تۇراقتىلىق ۇعىمى كوبىنە قاۋىپسىزدىك كەپىلدىگىمەن ولشەنەتىنى بەلگىلى. كيم چەن ىن باسقارىپ وتىرعان اۋلەتتىك رەجيم ءۇشىن يادرولىق ارسەنال – حالىقارالىق ساحنادا مويىنداتا الاتىن جالعىز پارمەندى تەتىك. پحەنياننىڭ لوگيكاسىندا بۇل قارۋ – ساياسي «ساقتاندىرۋ قۇجاتى», ياعني سىرتقى قىسىم مەن ىقتيمال ينتەرۆەنتسيادان قورعاپ قالاتىن قالقان ىسپەتتى. ءححى عاسىرداعى گەوساياساتتا يراك پەن ليۆيانىڭ تاعدىرى وسى تۇسىنىكتى بەكەمدەدى: ساددام حۋسەين دە, مۋاممار كاددافي دە يادرولىق باعدارلاماسىنان باس تارتقاننان كەيىن سىرتقى اسكەري قىسىمعا توتەپ بەرە المادى. وسى وقيعالاردى ءجىتى باقىلاعان سولتۇستىك كورەيا باسشىلىعى ءۇشىن قارۋسىزدانۋ – قارۋدان ايىرىلۋ عانا ەمەس, تۇتاس ساياسي جۇيەنى كۇيرەتۋمەن تەڭ قادام بولىپ كورىنەدى.

الەمدىك تاجىريبەدە يادرولىق قارۋسىزدانۋدىڭ وڭ ۇلگىلەرى بار. قازاقستان ءوز اۋماعىنداعى الەمدەگى ءتورتىنشى ءىرى ارسەنالدان ەرىكتى تۇردە باس تارتىپ, جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە ۇلگى كورسەتتى. بۇل شەشىم ەلىمىزدى حالىقارالىق قولداۋعا جەتكىزدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇگىندە دە يادرولىق قارۋدان ازات الەم قۇرۋ يدەياسىن تۇراقتى كوتەرىپ كەلەدى. قازاقستاننىڭ ۇستانىمى ايقىن: سەنىم مەن ديپلوماتيا عانا تۇراقتىلىقتىڭ كەپىلى. بىراق سولتۇستىك كورەيا مۇنداي كەپىلدىككە سەنبەيدى.

2025 جىلى بۇل تاقىرىپتىڭ وزەكتىلىگى ايقىندالا ءتۇستى. سەبەپتەرى دە بىرنەشەۋ. ەڭ الدىمەن, رەسەي مەن ۋكراينا اراسىنداعى قاقتىعىس حالىقارالىق جۇيەنى شايقالتىپ, جاڭا وداقتاسۋلاردىڭ پايدا بولۋىنا تۇرتكى بولدى. سولتۇستىك كورەيا وسى جاعدايدا ماسكەۋمەن جاقىنداسۋ ارقىلى ءوز ىقپالىن ارتتىرۋعا تىرىسىپ جاتىر. بۇدان بولەك, ازياداعى قاۋىپسىزدىك كەڭىستىگى يادرولىق قارۋدىڭ ساقتالۋى سالدارىنان تەڭگەرىمىن جوعالتتى. ال جاھاندىق دەڭگەيدە كۇشتەر تەپە-تەڭدىگى ەندى بۇرىنعىداي تەك الىپ دەرجاۆالاردىڭ ارەكەتىنە عانا ەمەس, سولتۇستىك كورەيا سەكىلدى ورتا دەڭگەيلى مەملەكەتتەردىڭ ۇستانىمىنا دا تاۋەلدى بولىپ بارادى. رەسەي–ۋكراينا قاقتىعىسى باستالعالى پحەنيان ماسكەۋمەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى كۇشەيتتى. «The Washington Post» جازعانداي, سوڭعى جىلدارى سولتۇستىك كورەيا رەسەيدەن گيپەردىبىستىق زىمىران جۇيەلەرى مەن بارلاۋ دروندارى سەكىلدى تەحنولوگيالىق قولداۋ الىپ, يادرولىق باعدارلاماسىن جىلدامداتتى. Guardian-نىڭ پىكىرىنشە, «2018 جىلعى ديپلوماتيالىق ۇمىتتەر تولىق ءسوندى, ال ونىڭ رەسەيمەن ىنتىماقتاستىعى پحەنياندى كەلىسسوزدەردەن الىستاتا ءتۇستى». ال Reuters دەرەگىنە سايكەس, اقش پەن قىتاي يادرولىق قارۋسىزدانۋ بويىنشا جاڭا كەلىسسوزدەر جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن قايتادان كۇن تارتىبىنە شىعاردى.

حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ دا پىكىرى الاڭداتارلىق.

لوندونداعى King’s College پروفەسسورى روبەرت كەلليدىڭ ايتۋىنشا, «يادرولىق ارسەنالدان باس تارتۋ كيم رەجىمىنىڭ ءوز قولىمەن ءوزىن السىرەتۋى بولار ەدى, سوندىقتان پحەنيان ەشقاشان بۇل قادامعا بارمايدى».

ال سەۋلدەگى Korea Institute of Security زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ساراپشىسى پاك سون حو: «سولتۇستىك كورەيا يادرولىق قارۋدى تەك قورعانىس قۇرالى ەمەس, ساۋداعا سالىناتىن ستراتەگيالىق اكتيۆ رەتىندە قاراستىرادى. رەسەيمەن بايلانىس ونىڭ قولىنداعى كارتانى كۇشەيتىپ بەردى» دەيدى.

«The New York Times» سوڭعى تالداۋىندا:

«كورەيا تۇبەگىندەگى يادرولىق شيەلەنىس ەندى تەك ايماقتىق ەمەس, جاھاندىق قاۋىپسىزدىككە ىقپال ەتەتىن باستى فاكتورعا اينالدى. رەسەي–ۋكراينا سوعىسى سولتۇستىك كورەياعا جاڭا سەرىكتەستىك اشتى, بۇل الەمدىك تەپە-تەڭدىكتى كۇردەلەندىرىپ وتىر» دەپ جازدى.

دەمەك, 2018 جىلعى سينگاپۋر سامميتىندە پايدا بولعان ۇمىتتەردىڭ بۇگىنگى تاڭدا شىنايى ساياساتپەن الماستىرىلعانى انىق. سولتۇستىك كورەيانىڭ يادرولىق قارۋدان باس تارتپاي وتىرعان سەبەبىن ءتۇسىنۋ – بۇرىنعىدان دا وزەكتى. ويتكەنى بۇل ماسەلە تەك پحەنياننىڭ عانا ەمەس, تۇتاس الەمنىڭ بەيبىتشىلىگىنە قاتىستى. قازاقستان يادرولىق قارۋسىزدانۋدىڭ تاريحي ۇلگىسىن كورسەتكەنىمەن, سولتۇستىك كورەيا ءۇشىن بۇل جول ازىرگە الىس. سوندىقتان كورەيا تۇبەگىندەگى تۇيتكىلدى شەشۋ ءۇشىن سانكتسيالاردان گورى سەنىم شارالارى مەن ۇزاقمەرزىمدى ديپلوماتيالىق كەلىسىمدەر قاجەت ەكەنى ايقىن.