ۇرپاق تاربيەسىندە ۇلگى مەن ونەگەنىڭ ورنى ەرەكشە. «اعاعا قاراپ ءىنى وسەر» دەيدى حالىق دانالىعى. عىلىمدا, ونەردە, قوعامدا ۇلاعاتتى تىرلىك تىندىرىپ, ارتىنا ايشىقتى ءىز قالدىرعان قايراتكەر جانداردىڭ وشپەس ونەگەسى بۇگىندە ءبىلىم قۋعان جاستاردىڭ زاماناۋي ءبىتىم-بولمىسىن قالىپتاستىرۋدىڭ وزەگىنە اينالىپ وتىر. ومىرگە كەلگەن ادام جاقسىلىققا, ىزگىلىككە ۇمتىلادى. قيىندىعى مەن قۋانىشى, ازابى مەن ابىرويى قاتار جۇرەتىن ءومىر جولىن وتان قورعاۋ ىسىنەن باستاپ, سانالى ءومىرىن حالقىنىڭ تىنىشتىعىنا ارناعان, اسكەري عىلىمنىڭ وركەندەۋىنە ەلەۋلى ۇلەس قوسقان تاجىريبەلى مامان, زاپاستاعى گەنەرال-مايور نۇرعالي اسىلوۆتى بىزدەر ەرەكشە ماقتان تۇتامىز. ول كىسىنىڭ ەڭبەگى وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى.
اسكەري عىلىمعا جاقىن جۇرگەندەردىڭ ىشىندە نۇرعالي جۇماجان ۇلىن بىلمەيتىندەر جوق شىعار. وفيتسەر, عالىم-پروفەسسور رەتىندە ەلىمىزدىڭ اسكەري عىلىمىنىڭ قارىشتاپ دامۋىنا كوپ ۇلەس قوستى. ءبۇگىندە ول اسكەري عىلىم سالاسىندا وزىندىك سۇبەلى ۇلەستەرى مەن ايشىقتى قولتاڭباسى بار, بىرەگەي ازاماتتاردىڭ ءبىرى – ۇقك شەكارا قىزمەتى اكادەمياسىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى, اكادەميا ارداگەرى شەكاراشىلارعا ءدارىس وقىپ, ءوزىنىڭ ومىرلىك تاجىريبەسىمەن ءبولىسىپ كەلەدى.
نۇرعالي اسىلوۆ قازاقتىڭ ۇلىلارى اباي, شاكارىم, مۇحتار سەكىلدى الىپتاردىڭ كىندىك قانى تامعان شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ زايسان قالاسىندا, قاراپايىم وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. تابيعاتىنان ەلگەزەك, ءار نارسەنىڭ سىرىن بىلۋگە قۇشتار تالاپتى بالا, ورتا مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزىندە دە وزاتتار ساپىنان تابىلعان. ورتا مەكتەپتى ويداعىداي اياقتاعان سوڭ اۋىلدا قاراپايىم جۇمىستارعا ارالاسىپتى.
وتانعا قىزمەت – ابىرويلى مىندەت دەپ تۇسىنگەن جاس ءجىگىتتى 1969 جىلى اۋداندىق اسكەري كوميسساريات قارۋلى كۇشتەر قاتارىنا شاقىرادى. اسكەري قىزمەتىن بالتىق تەڭىزى جاعالاۋى وكرۋگىندە وتەگەن نۇرعالي جۇماجان ۇلى وندا دا تىندىرىمدىلىعىمەن كوزگە تۇسەدى. سول جىلى الماتى قالاسىنداعى مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ جوعارى شەكارا كوماندالىق ۋچيليششەسىنە وقۋعا ءتۇسىپ, ونى 1973 جىلى ويداعىداي اياقتادى. العاشقى قىزمەت جولىن قىزىل تۋلى شىعىس شەكارالىق وكرۋگىنە قاراستى زاستاۆا باستىعىنىڭ ورىنباسارى بولىپ باستايدى. كەيىننەن زاستاۆا باستىعى, كۇرشىم شەكارا وتريادىنىڭ مەملەكەتتىك شەكارانى قورعاۋ بولىمشەسىنىڭ وفيتسەرى سياقتى جاۋاپتى مىندەتتەردى ابىرويلى اتقارادى. ايتا كەتۋ كەرەك, ونىڭ ناعىز شەكاراشى وفيتسەر بولىپ قالىپتاسۋىنا سول كەزدەگى مايور الەكساندر مەلنيكوۆ پەن پولكوۆنيك ەۆگەني نەۆەروۆسكيدىڭ كوپ كومەگى تيگەن ەكەن.
قىزمەت بارىسىندا وزىنە جۇكتەلگەن جاۋاپتى مىندەتتى ابىرويمەن اتقارعان جاس وفيتسەر سول كەزدەگى كسرو مقك-ءنىڭ توراعاسى يۋ.اندروپوۆتىڭ بۇيرىعىمەن بىرنەشە رەت باعالى سىيلىقتار مەن العىس الادى.
سەكسەنىنشى جىلداردىڭ باسىندا كاپيتان ن.اسىلوۆ ماسكەۋ قالاسىنداعى م.فرۋنزە اتىنداعى اسكەري اكادەميادا وقيدى. ونى جاقسى بىتىرگەن ول ماقانشى شەكارا وتريادىنا قاراستى شەكارا كومەنداتۋراسىنىڭ كومەندانتى بولىپ قىزمەت اتقارادى. ءوز كەزەگىندە تاجىريبەلى شەكاراشى, بىلىكتى وفيتسەر ءماسكەۋ قالاسىنداعى جوعارى شەكارالىق كوماندا كۋرسى اديۋنكتۋراسىنىڭ كۇندىزگى ءبولىمىن ءبىتىردى. 1989-1991 جىلدارى ءماسكەۋ قالاسىنداعى مقك-ءنىڭ جوعارى شەكارالىق اسكەري-ساياسي ۋچيليششەسىنىڭ شەكارا قىزمەتى تاكتيكاسى كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى جانە اعا وقىتۋشىسى بولىپ قىزمەت ەتكەن. جاسىنان وجەت, ساباعىن جاقسى وقىپ, شەكارا تاكتيكاسىن مەڭگەرگەن نۇرعالي جۇماجان ۇلى مۇندا دا ءوزىنىڭ زەرەكتىگىمەن كوزگە ءتۇسىپتى. وزىنە تاپسىرىلعان اسا ماڭىزدى عىلىمي جۇمىستاردى ابىرويمەن ورىنداپ, اسكەري ۇرىس قيمىلدارىن شەبەر ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن بىرنەشە رەت ماراپاتقا يە بولادى. اسكەري ءىستى عىلىممەن ۇشتاستىرىپ, «ەكونوميكالىق ايماقتاعى مەملەكەتتىك شەكارانى كۇزەتۋ جانە قورعاۋ» ماماندىعى بويىنشا اسكەري عىلىمدار كانديداتى دارەجەسىن الۋ ءۇشىن ديسسەرتاتسيالىق جۇمىسىن ءساتتى قورعاپ شىعادى. عىلىمي جەتەكشىسى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ فەدەرالدى شەكارا قىزمەتى اكادەمياسىنىڭ اسكەرلەردى باسقارۋ كافەدراسىنىڭ باستىعى گەنەرال-مايور ۆالەنتين بۋراكشاەۆ بولعانىن ايتا كەتەلىك.
بۇدان كەيىن ول م.فرۋنزە اتىنداعى اسكەري اكادەميانىڭ شەكارا اسكەرلەرى تاكتيكاسى مەن جەدەل قولدانۋ كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى لاۋازىمىندا بولدى.
ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان سوڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسى شەكارا اسكەرلەرىنىڭ قۇرىلۋىنا جانە شەكارا قىزمەتىنىڭ ماماندارىن دايارلاۋ, ساپاسىن ارتتىرۋ قاجەتتىلىگىنە بايلانىستى پولكوۆنيك اسىلوۆ اسكەري عالىم رەتىندە ارنايى شاقىرۋمەن ءوزىنىڭ كىندىك قانى تامعان وتانىنا ورالدى.
1992 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن نۇرعالي اسىلوۆ سول كەزدەگى ف.دزەرجينسكي اتىنداعى جوعارى كوماندالىق شەكارا ۋچيليششەسىنىڭ باستىعى بولىپ تاعايىندالدى. قانداي قىزمەتتە جۇرسە دە وزىنە جۇكتەلگەن جاۋاپتى مىندەتتى ابىرويلى اتقارۋعا داعدىلانعان ول ءوز قاراماعىنداعى اسكەريلەردىڭ تۇرمىس جاعدايلارىن جانە ۇلگىلى ءتارتىبى مەن ىسكەرلىك داعدىلارىن ودان ءارى ۇشتاۋدا ۋاقىتپەن ساناسپاي, تىنىمسىز ەڭبەك ەتتى. كەز كەلگەن قىزمەتتى ويداعىداي باسقارا بىلگەن ول بۇل قىزمەتتى ۇرشىقتاي ءۇيىردى. جۇمىس بارىسىندا تۇتاس ءبىر ىسكەر ۇجىمدى قالىپتاستىرىپ, ارىپتەستەرىنە باسشى عانا ەمەس, ۇيرەتەرى كوپ ۇستاز دا بولا ءبىلدى.
1996 جىلى پرەزيدەنت جارلىعىمەن ن.اسىلوۆقا گەنەرال-مايور اسكەري شەنى بەرىلدى. سول جىلدىڭ ماۋسىمىندا ول سوتسيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورلىعىن الۋ ءۇشىن قورعاعان ديسسەرتاتسياسى اسكەري عىلىمعا قوسىلعان ۇلكەن ۇلەس بولعانى انىق.
بۇگىندە اسكەري عالىم ونداعان ماقالانىڭ, ەكى مونوگرافيانىڭ اۆتورى. كوپتەگەن ەڭبەكتەرى رەسەي جانە ۇلىبريتانيا باسىلىمدارىندا جارىق كورگەن.
نۇرعالي جۇماجان ۇلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «بارلاۋ» قىزمەتىندە دە ءتۇرلى لاۋازىمدى قىزمەتتەر اتقارىپ, ءوزىنىڭ ومىرلىك باي تاجىريبەسىن كەڭىنەن پايدالاندى. ۇزاق جىلعى جەمىستى ەڭبەگى ۇكىمەت تاراپىنان ەلەۋسىز قالعان جوق. 10-نان استام مەدالدارمەن ماراپاتتالدى. ونىڭ ىشىندە «ۇزدىك اسكەري قىزمەتى ءۇشىن», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە – 10 جىل», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قارۋلى كۇشتەرىنە – 10 جىل» مەدالدارى ءمىنسىز قىزمەتىنىڭ باعاسىنداي. وسىنداي ابىرويعا بولەنگەن نۇرعالي جۇماجان ۇلى بۇگىندە ۇقك شەكارا قىزمەتى اكادەمياسى بويىنشا اسكەري عىلىم اكادەمياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, عىلىم دوكتورى, پروفەسسور. اسكەري عىلىمدار اكادەمياسىنىڭ تولىق مۇشەسى. زاپاستاعى گەنەرال-مايور.
ءيا, ءومىرى ونەگەگە تولى گەنەرال ەل ىسىنە ارالاسقان كۇننەن باستاپ, كوشباسشىلىق قالپىنان اينىماي, قاي ۋاقىتتا دا ىسكەرلىك پەن ۇيىمداستىرۋ قابىلەتىن, ادىلدىك پەن تالاپشىلدىقتى, ازاماتتىق پەن ۇستازدىقتى جانىنا جالاۋ ەتىپ كەلەدى.
جانات جابىربەكوۆ,
ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى شەكارا قىزمەتى اكادەمياسىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى.