ەرتىس-بايان وڭىرىندە رەسپۋبليكالىق «تازا قازاقستان» اكتسياسى اياسىندا تازالىق ءىس-شارالارى مەن اباتتاندىرۋ جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى. جالپىۇلتتىق باستاما اياسىندا كوشەلەر مەن اۋلالار, ساياباقتار جاڭعىرىپ, سۋ ايدىندارى رەتكە كەلتىرىلىپ جاتىر.
ىشكى مادەنيەتتىڭ كورسەتكىشى
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «تازا قازاقستان» جالپىۇلتتىق ەكولوگيالىق اكتسياسىنىڭ ەرەكشە ماڭىزى تۋرالى ۇنەمى ايتىپ كەلەدى. اكتسيا ماقساتى – تابيعاتقا قامقورلىق جاساۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ, ەلدەگى ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسارتۋ. باستاما بارشا حالىقتى بىرىكتىرىپ, ولاردى تۋعان تابيعاتقا قامقورلىق جاساۋ يدەياسىنىڭ توڭىرەگىندە توپتاستىرا الدى. پرەزيدەنت ايتقانداي, ويدىڭ دا, بويدىڭ دا, قورشاعان ورتانىڭ دا تازالىعىن ساقتاۋ – ءار ادامنىڭ ىشكى مادەنيەتىنىڭ كورسەتكىشى. سوندىقتان تازالىق حالقىمىزدىڭ بولمىسىنا سىڭگەن قاسيەت بولۋى قاجەت.
«تازالىق ءار ادامنان, ءار ۇيدەن, ءاربىر كوشە مەن ءار قالادان باستالۋى كەرەك. ويتكەنى «تازا قازاقستان», بۇل – ءبىر كۇندىك ناۋقان ەمەس. بۇل – ءبىزدىڭ ءومىر سالتىمىز. «جاس كەلسە – ىسكە» دەپ حالقىمىز بەكەر ايتپاعان. بارشاڭىزدى تابيعاتتى قورعاۋ يدەياسى بىرىكتىرىپ وتىر. سىزدەر ءبارىڭىز بىرگە ىستەپ جاتقان جۇمىستىڭ ارقاسىندا بۇل يگى باستاما وسىنداي ۇلكەن قوزعالىسقا اينالدى. ورتاق ىسكە كۇش جۇمىلدىرۋ دەگەنىمىز – وسى,» دەگەن ەدى مەملەكەت باسشىسى.
«تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسياسىن ەرتىس-بايان ءوڭىرىنىڭ جۇرتشىلىعى بەلسەندى تۇردە قولداپ وتىر. جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر مەن ءىرى ءوندىرىس ورىندارى اباتتاندىرۋ, سانيتارلىق تازارتۋ جۇمىسىن تۇراقتى جۇرگىزىپ كەلەدى. كاسىپورىندار «جاسىل ايماقتارداعى» كوشەتتەر سانىن كوبەيتە تۇسكەن. اۋىل-اۋداندار ءوز اۋماقتارىن رەتكە كەلتىرىپ, كۇل-قوقىستان ارىلتىپ جاتىر.
116 اۋلا اباتتانىپ جاتىر
بيىل وبلىس ورتالىعىنداعى 17 شاعىن باقتى, ءۇش قالادا جالپى سانى 116 اۋلانى اباتتاندىرۋ كوزدەلگەن. بۇل جۇمىستارعا 2,5 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات قاراستىرىلعان.
رەسپۋبليكالىق «تازا قازاقستان» اكتسياسى ەرتىس-بايان وڭىرىندەگى كوپشىلىك سەرۋەندەيتىن ورىندار مەن ءۇي اۋلالارىن جاڭارتۋعا جول اشىپ وتىر. ونىڭ اياسىندا تۇرعىنداردىڭ جايلى ۋاقىت وتكىزۋلەرى ءۇشىن ساياباقتار مەن باقتاردا رەكرەاتسيالىق ايماقتاردى ۇيىمداستىرۋ جۇمىسى جالعاسىپ جاتىر.
– پاۆلودار قالاسىندا 662,7 ملن تەڭگە سوماسىنا 17 شاعىن باقتى اباتتاندىرۋ اياقتالادى. بۇگىنگى كۇنى 7 باقتاعى جۇمىس تولىقتاي اياقتالدى, تاعى 4 باق تا 80%-عا ءبىتىپ تۇر, كوگالداندىرۋ عانا قالدى. وزگە شاعىن باقتاردى 1 قىركۇيەككە دەيىن جاڭارتۋ جوسپارلانىپ وتىر. شاعىن باقتاردىڭ ورىندارىن تاڭداۋ تۇرعىنداردىڭ وتىنىشتەرىنە سايكەس جۇرگىزىلەدى, – دەيدى وڭىرلىك ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق باسقارماسى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورى ءبولىمى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى الىشەر تەمىرتاس.
باسقارما وكىلى تۇرعىنداردىڭ جايلى ۋاقىت وتكىزۋى ءۇشىن «تازا قازاقستان» اكتسياسى اياسىندا ساياباقتار مەن الاڭداردا رەكرەاتسيالىق ايماقتاردى ۇيىمداستىرۋ جالعاسا بەرەتىنىن اتاپ ءوتتى. ماسەلەن, بۇگىندە ەكىباستۇز قالاسىنداعى شاحتەرلەر ساياباعى قايتا جاڭارۋ ۇستىندە. بۇدان بولەك, وبلىس ورتالىعىندا لەرمونتوۆ كوشەسىن جاڭارتۋ جونىندەگى جۇمىس جالعاسىن تاپقان. جوبادا ساۋلەت جانە ينجەنەرلىك شەشىمدەردى جاڭعىرتۋ, سونداي-اق بارلىق تۇرعىنعا قولايلى ءارى قاۋىپسىز قالالىق ورتا قۇرۋ كوزدەلگەن. اۋماقتا قوسىمشا 17 شاعىن باقتى ورنالاستىرۋ قاراستىرىلعان.
قولايلى اۋلاىشىلىك ورتا قۇرۋ ءۇشىن بيىل بارلىعى 116 اۋلانى اباتتاندىرۋ جوسپارلانعان. قازىردىڭ وزىندە 90 اۋلا جاڭارىپ ۇلگەرسە, 26 اۋلادا جۇمىس جالعاسىپ جاتىر. جوبالار شەڭبەرىندە بالالار ويىن الاڭدارىن ورناتۋ, اۋماقتى جارىقتاندىرۋ, اۋلالاردى اسفالتتاۋ كوزدەلگەن. اكىمدىك تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرىمەن بىرلەسىپ اۋلا اۋماقتارىندا ينجەنەرلىك جەلىلەردىڭ بولۋىنا قاتىستى تەكسەرۋ جۇرگىزەدى, سودان كەيىن اۋلالاردىڭ ءتىزىمى ايقىندالادى.
– پاۆلودار قالاسىندا «دم» جشس 50 اۋلانى (669,8 ملن تەڭگە بولىنگەن), ەكىباستۇز قالاسىندا «Strong Service» جشس 915,0 ملن تەڭگە سوماسىنا 50 اۋلانى, سونداي-اق اقسۋ قالاسىندا «Ertis Art Service» جشس 16 اۋلانى (268,8 ملن تەڭگە) اباتتاندىرۋدى مىندەتىنە العان. جۇمىس كەستەگە ساي جۇرگىزىلىپ جاتىر, – دەپ قوستى باسقارما وكىلى.
تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىنداعى بونۋستىق قور شەڭبەرىندە 20 اۋىلدا جالپى سوماسى 721 ملن تەڭگەگە اباتتاندىرۋ جونىندەگى 31 جوبانى ىسكە اسىرۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماقتارىن اباتتاندىرۋعا قاتىستى 9 جوباعا (ساياباقتار, باقتار, تروتۋارلار) 466,8 ملن تەڭگە, 11 ەلدى مەكەندى جارىقتاندىرۋعا 70 ملن تەڭگە بولىنگەن. سونداي-اق كوممۋنالدىق قاجەتتىلىك ءۇشىن 184,2 ملن تەڭگەگە 11 تەحنيكا ساتىپ الىنعان.
180 مىڭنان استام ادام ءۇن قوستى
جىل باسىنان بەرى «تازا قازاقستان» اكتسياسىنا ەرتىس-بايان وڭىرىنەن 180 مىڭنان استام تۇرعىن قاتىسقان. جالپى كولەمى 40 مىڭ توننا قوقىس شىعارىلىپ, 860-قا جۋىق تەحنيكا, 35,4 مىڭنان استام كاسىپورىن, مەملەكەتتىك مەكەمەلەر, ۇيىمدار جۇمىلدىرىلعان. 39 مىڭ ءتۇپ اعاش وتىرعىزىلعان.
– مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن وتكەن جىلدىڭ ءساۋىر ايىنان باستاپ «تازا قازاقستان» رەسپۋبليكالىق ەكولوگيالىق اكتسياسى باستالدى. جالپىۇلتتىق اكتسيا اياسىندا وبلىس اكىمدىگى اۋماقتى جيناۋ, تازالاۋ جونىندە تاقىرىپتىق ەكولوگيالىق اكتسيالار وتكىزۋدى كوزدەگەن وڭىرلىك ءىس-شارالار جوسپارىن بەكىتتى. ەلىمىزدە «تازا قازاقستان» اكتسياسى اياسىندا جاڭا سەرۆيس ىسكە قوسىلعانى ءمالىم. «TazaQazBot» چات-بوتى قالالىق ورتا مەن ەكولوگيا سالاسىنداعى پروبلەمالاردى شەشۋگە, ءوتىنىم بەرۋ ۇدەرىسىن جەڭىلدەتۋگە ارنالعان. جاڭا قۇرال ەلىمىزدىڭ ءاربىر ازاماتىنا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق سالاسىنا, قورشاعان ورتاعا بايلانىستى پروبلەمالار تۋرالى جەدەل حابارلاۋعا مۇمكىندىك بەردى, – دەيدى الىشەر باۋىرجان ۇلى.
ءوتىنىم بەرۋ سەرۆيسىنە وبلىستان بارلىعى 346 ءوتىنىش كەلىپ تۇسكەن. قازىرگى كۇنى بارلىق ءوتىنىم ورىندالعان. وتىنىشتەردىڭ كوپشىلىگى جەر قازۋ جۇمىسىنان كەيىن اباتتاندىرۋدى قالپىنا كەلتىرۋ, قوقىستاردى شىعارۋ ماسەلەسىنە قاتىستى ەكەن.
ۇلتتىق پارك اۋماعى رەتكە كەلتىرىلدى
جەرگىلىكتى بەلسەندى جاستار مەن باياناۋىل اۋداندىق قوعامدىق كەڭەسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن, سونداي-اق باياناۋىل ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ قولداۋىمەن سابىندىكول ماڭايى رەتكە كەلە باستادى. تازالىق ءىس-شارالارى باياناۋىل اۋدانىندا تۇراقتى جۇرگىزىلىپ كەلەدى.
بەلسەندى جاستار مەن اۋداندىق قوعامدىق كەڭەستىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن, سونداي-اق باياناۋىل مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ قولداۋىمەن وتكەن «كوركەم باياناۋىل» اتتى سانيتارلىق ءىس-شارا بارىسىندا قاتىسۋشىلار سابىندىكول جاعاجايىن قوقىستان تازارتتى. ءىس-شارا بارىسىندا جاستار مەن قوعامدىق كەڭەس مۇشەلەرى جۇدىرىقشا جۇمىلدى. ۇيىمداستىرۋشىلار اتاپ وتكەندەي, شارانىڭ باستى ماقساتى – قورشاعان ورتانى تازا ۇستاۋ, تابيعاتتىڭ سۇلۋ بەينەسىن ساقتاۋ, اۋدان تۇرعىندارى مەن قوناقتارىن تابيعاتىمىزدى لاستاماۋعا شاقىرۋ.
– اسەم تابيعاتىمىزدى ساقتاۋ – ءبارىمىزدىڭ مىندەتىمىز. تازا جەردە جۇرگەن ادامنىڭ جانى دا, ءىسى دە تازا بولادى. سوندىقتان تىنىعۋ ورىندارىندا, تابيعات اياسىندا اينالاعا قامقورلىقپەن قاراپ, قوقىستى كەز كەلگەن جەرگە تاستاپ كەتپەۋلەرىڭىزدى سۇرايمىز. تابيعات-انانىڭ بىزگە بەرگەن بايلىعىن كەلەر ۇرپاققا امان-ساۋ جەتكىزۋىمىز كەرەك, – دەيدى اۋداندىق قوعامدىق كەڭەستىڭ توراعاسى اسپانبەك اعىمبەكوۆ.
وتكەن جىلى باياناۋىل اۋماعىندا 161 مىڭنان استام تۋريست تىنىققان. ۇلتتىق پارك باسشىلىعى دەمالۋشىلار سانى بيىل ەسەلەنە تۇسەتىنىن بولجاپ وتىر. ەندەشە, رەكرەاتسيالىق ايماققا تۇسەتىن جۇكتەمە ودان سايىن اۋىرلاي بەرەتىنى انىق. سوندىقتان تۋريستەردىڭ نازارىن تازالىق ماسەلەسىنە اۋدارۋ ماڭىزدى.
كوپ ادام «تازا قازاقستان» ادەتتەگى سەنبىلىك وتكىزۋ دەپ ويلايتىنى راس. دەگەنمەن بۇل اكتسيانىڭ ءمانى تەرەڭدە, ول زامانداستارىمىزدى ەكولوگيالىق تۇرعىدان تاربيەلەپ, قورشاعان ورتا تۋرالى ءبىلىمىن جەتىلدىرەدى. باياناۋىل جاستار ورتالىعى ەكولوگيالىق توپ قۇرىپ, كوپشىلىك ورىنداردى, ءۇي اۋلالارىن, تابيعات اۋماقتارىن, كوشەلەردى تازالاپ ءجۇر.
– باياناۋىل جاستارى ۇدايى بەلسەندى. «تازا قازاقستان» اكتسياسى بويىنشا سانيتارلىق تازالاۋدى بۇل جولى سابىندىكول ماڭايىندا جۇرگىزدىك. 30-40 قاپتاي قوقىس شىعارىلدى. نەگىزى سابىندىكول جاعاسىنىڭ ءبىراز بولىگى ۇلتتىق پارككە, قالعانى اكىمدىككە قارايدى. بىراق اۋماقتى ءبولىپ-جارماي, كول ماڭايىنداعى بارلىق جەردى, تاۋ-تاستى تازارتىپ جاتىرمىز. كەلىمدى-كەتىمدى ادامدار تاماق قالدىقتارىن, تۇرمىستىق زاتتاردى لاقتىرىپ كەتەدى. بۇدان تابيعاتقا قانشاما زيان كەلەدى. كەيدە شىنى قۇتىلاردىڭ سىنىقتارىنان, تەمەكى تۇقىلىنان ءورت تە شىعاتىن جاعداي كەزدەسەدى. تابيعات تاۋسىلمايتىن بايلىق ەمەس. مەكتەپ وقۋشىلارىن دا, ءىس-شارالارىمىزعا جۇمىلدىرىپ جاتىرمىز. وسكەلەڭ ۇرپاق قورشاعان ورتانى قورعاۋعا قازىردەن ۇيرەنۋلەرى كەرەك. الداعى ۋاقىتتا «كەمپىرتاس» تابيعي ەسكەرتكىشىنە, «قوڭىر اۋليە» ۇڭگىرىنە, «سارىادىر» قويناۋىنا بارىپ, تازالىق جۇرگىزەمىز, – دەيدى اۋداندىق جاستار ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى رەنات يلدين.
جاستار كلۋبى دا جاراپ تۇر
بىلتىر كەرەكۋدە جاستارعا ارنالعان ەكوكلۋب اشىلعان. «Greenpvl» ەكوكلۋبىنىڭ ماقساتى – جاستاردىڭ بويىندا ەكولوگيالىق مادەنيەتتى ارتتىرىپ, قورشاعان ورتا دەگەن قامقورلىقتى قالىپتاستىرۋ. جوبا «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسياسىنىڭ ءبىر تارماعى رەتىندە ومىرشەڭدىگىن كورسەتىپ وتىر. مۇندا قالا جاستارى جينالىپ, تۋعان ولكەسىنىڭ ەكولوگياسى مەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ جونىندەگى ماسەلەلەرمەن تانىسادى.
– «Greenpvl» ەكوكلۋبى – «اسسامبلەيا جاستارى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ پاۆلودار وبلىسىندا قولعا الىپ وتىرعان جاڭا باعىتتارىنىڭ ءبىرى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن بۇعان دەيىن ەلىمىزدە «تازا قازاقستان» ەكولوگيالىق اكتسياسى جۇرگىزىلە باستاعانى ءمالىم. ازاماتتاردىڭ ساناسىندا تازالىق سەزىمىن, قورشاعان ورتاعا قامقورلىق قاسيەتتەرىن ۇيالاتۋ ماقساتىنداعى مۇنداي جوبالاردى ەنگىزۋ وتە ماڭىزدى. اسسامبلەيا جاستارى كلۋبقا جينالىپ, ولارعا ەكولوگيالىق مادەنيەتتى ارتتىرۋعا قاتىستى دەرەكتى فيلمدەر كورسەتىلەدى. سوڭىنان تۋعان ولكەمىزدىڭ ەكولوگيالىق تاقىرىپتارى تالقىلانادى. كلۋبقا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ بەلسەندى جاستارى مۇشە بولا الادى, – دەپ اتاپ ءوتتى كلۋب ۇيىمداستىرۋشىلارى.
قازىردە ەكوكلۋبقا 50 جاس ازامات مۇشە بولىپ ۇلگەردى. ۇيىم ىشىندە وڭىرىمىزگە بەلگىلى ەكولوگ عالىمدار ءدارىس وقىپ, تانىمدىق ساباقتار وتكىزەدى. مىسالى, فرانتسۋز رەجيسسەرى يان ارتيۋس-بەرتراننىڭ ء«ۇي» اتتى عىلىمي-تانىمدىق ءفيلمى بىرنەشە مارتە كورسەتىلگەن. كارتينادا جەر عالامشارىنداعى بارلىق سۇلۋلىق كورسەتىلەدى. رەجيسسەر جەر بەتىندەگى عاجاپ ۇيلەسىم مەن ەكولوگيالىق تەپە-تەڭدىك ادامزاتتىڭ ارەكەتىمەن قالايشا بۇزىلىپ, اپات تۋدىرىپ جاتقانى تۋرالى كەرەمەت سۋرەتتەگەن. قورشاعان ورتاعا زاردابى مول ونەركاسىپتەر, الاپات سوعىستار مەن ەكولوگيالىق اپاتتار تۋرالى كەڭىنەن ماعلۇماتتار قامتىلعان. جاستار مۇنداي تانىمدىق دۇنيەلەردى كورە وتىرىپ, بويلارىندا ەكولوگيالىق سانا-سەزىم قالىپتاستىرادى دەگەن سەنىم زور.
كلۋب مۇشەلەرى «تازا قازاقستان» اكتسياسىنا ءۇن قوسىپ, تازالىق ءىس-شارالارىن ۇزبەي جۇرگىزىپ جاتىر. ەرتىس, ۋسولكا وزەندەرىنىڭ جاعالاۋى, «قازقوناق» تابيعي ەسكەرتكىشى ماڭى, ساياباقتار مەن گۇلزارلار, بالالار الاڭدارى قوقىستان تازارتىلىپ, جاستار قورشاعان ورتانىڭ تازالىعىنا بەيجاي قارامايتىندارىن بايقاتتى.
حالقىمىز ەجەلدەن تابيعاتقا, ءوز ءۇيىنىڭ, اينالاسىنىڭ تازا بولۋىنا ۇقىپتى قاراعان. ەلىمىزدە وسى يگى داستۇرلەردى جاڭعىرتۋعا ارنالعان «تازا قازاقستان» اكتسياسى ءوتىپ جاتقانى قۋانتادى. وسىنداي بىرلەسكەن ءىس-قيمىلدىڭ ناتيجەسىندە اينالامىزدى ۇنەمى مۇنتازداي تازا ەتىپ ۇستاي الامىز.
پاۆلودار وبلىسى