Curtiss Autoplane
راسىمەن, اۋەدە ۇشاتىن اۆتوكولىكتىڭ جوسپارى وسىدان 100 جىل بۇرىن جاسالعان. امەريكالىق گلەن كەرتيس اليۋميني ەرىتىندىسىنەن اۋىر جانە بۇرىلمايتىن قۇرال جاساپ شىقتى. ءوزى ۇشاتىن كولىك دەپ اتاعان سول اگرەگاتتىڭ 12 مەتر قۇرايتىن قاناتتارى مەن ارتقى جاعىندا 4 قۇلاقتى قالاعى بولعان. الايدا, كولىك جەردەن ساناۋلى سانتيمەترلەر كوتەرىلگەنى بولماسا, ەشقاشان ۇشقان ەمەس. سوعان قاراماستان, گلەن كەرتيس ۇشاتىن كولىكتى جاساپ شىعۋعا بولاتىنىنا كوزىمىزدى سول كەزدە-اق جەتكىزىپ كەتتى.ConvAirCar
سودان بەرى بىرنەشە قاناتتى كولىكتىڭ نۇسقالارى جاسالدى. وكىنىشكە قاراي, سىناق كەزىندە باسىم بولىگى قايعىلى جاعدايمەن اياقتالدى. مىسالى, 1947 جىلى ConvAirCar (Model 118) دەپ اتالاتىن اەروموبيل ۇشۋ كەزىندە اپاتقا ۇشىرادى. بۇل كولىكتىڭ ءبىر ەرەكشەلىگى, وزدەرىڭىز كورىپ وتىرعانداي كادىمگى ۇشاق پەن قاراپايىم اۆتوكولىكتىڭ قوسارلانۋى ارقىلى جاسالعان. باستاپقى كەزدە كولىك وتە جاقسى ناتيجە بەردى. 72 شاقىرىمعا 5 ليتر جانارماي شىعىندايتىن ول كەزەكتى سىناق ساپارىنان امان قونبادى. اپات جانارماي جۇيەسىندەگى اقاۋدىڭ سالدارىنان بولعان. ەكى جىلدان كەيىن جۇمىس قايتا قولعا الىنعانىمەن, قارجى كوزىنىڭ تاپشىلىعىنا بايلانىستى مۇلدەم توقتاپ قالدى.A-40
ۇشاتىن كولىكتەردىڭ تاريحىنا زەر سالساق, ۇشاق پەن تانكتى قوسۋ ارقىلى دا دايىندالعان نۇسقاسىن كورەمىز. ا-40 دەپ اتالاتىن بۇل كولىك 1942 جىلى ماسكەۋ تۇبىندە سىناقتان وتكەن. جوبا اۆتورى – كسرو اۆياكونسترۋكتورى ولەگ انتونوۆ. دەگەنمەن, ونىڭ بۇل جوباسى وتە ءساتسىز بولدى. ۇشاتىن تانكتىڭ سالماعى تىم اۋىر بولۋىنا بايلانىستى كولىك جەردەن 40 مەترگە زورعا كوتەرىلگەن. سوڭعى 50 جىلدا اۆياتسيا سالاسى وتە جوعارى قارقىنمەن دامىدى. سونىڭ ناتيجەسىندە, بارلىق دەرلىك تەحنيكالىق قيىندىقتار جويىلدى. قازىرگى اەروموبيل جاساۋشىلار ءۇشىن نەگىزگى ەكى كەدەرگى بار. ءبىرىنشىسى, اۋەگە كوتەرىلىپ كەتۋ ءۇشىن قاجەتتى جىلدامدىق الاتىن جەردىڭ جەتىسپەۋى. سوندىقتان ۇشاتىن كولىكتەرگە جەكە اەرودروم قاجەت دەپ سانايدى. ال ەكىنشىسى, كەيبىر كولىكتەردىڭ قاناتتارى 5-6 مەتر بولۋىنا بايلانىستى ولارمەن قالا ىشىندە ۇشىپ-قونۋ وڭاي ەمەس, دەيدى.Aeromobil 3.0
دەسەك تە, عالىمدار جوعارىداعى ماسەلەلەردىڭ جاراسى جەڭىل ەكەنىن ايتادى. ءتىپتى Flying Roadster-دە (Aeromobil 3.0) اتالعان ماسەلەلەر تولىق شەشىلگەن. بۇل كولىكتىڭ جينالمالى قاناتى 2,25 مەتردەن اسپايدى. ياعني 6 مەترلىك ادەتتەگى كولىك تۇراقتارىنا ەمىن-ەركىن ۇشىپ-قونۋعا بولادى. سونداي-اق, ول كەز كەلگەن جەردەن ۇشۋعا قابىلەتتى. جىلدامدىق الۋ ءۇشىن 250 مەتر جەر قاجەت بولسا, قونۋ كەزىندە 50 مەتردىڭ ءوزى جەتىپ جاتىر.Flying Roadster-ءدىڭ ىشكى كورىنىسى قاراپايىم كولىكتەن گورى ۇشاق كابيناسىن ەسكە سالادى.
Aeromobil 3.0-كە Rotax 912S قوزعالتقىشى ورناتىلعان. جانارماي رەتىندە كادىمگى بەنزين قولدانىلادى. قۋاتى 100 اتتىڭ كۇشىنە تەڭ (~75 كۆت). بۇل اەروموبيلگە ساعاتىنا 200 شاقىرىم جىلدامدىقپەن ۇشۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ال جەردە كولىكتىڭ ماكسيمالدى جىلدامدىعى ساعاتىنا 160 شاقىرىمعا تەڭ. ءبىر مارتە تولتىرىلىپ قۇيىلعان جانارماي 500-700 شاقىرىمعا دەيىن جەتەدى. ساعاتىنا 8-15 ليتر جانارماي كەتەدى. كولىكتى باسقارۋ ءۇشىن ۇشقىش ليتسەنزياسىنىڭ بولۋى مىندەتتى. اەروموبيلدە ەكى ادامعا عانا ورىن قاراستىرىلعان. ونىڭ ءبىرى ۇشقىش ءۇشىن بولسا, ەكىنشىسى جولاۋشىعا ارنالعان. كولىك وتكەن جىلدىڭ كۇزىنەن بەرى تۇراقتى سىناق ۇشۋلارىن وتكىزىپ كەلەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, Flying Roadster جاعدايى بار ادامدارعا ارنالعان. دەسە دە, العاشقى باعاسى قانداي بولاتىنى ازىرگە بەلگىسىز. Krossblade Sky Cruiser جۋىق ارادا دايىن بولاتىن كەلەسى ۇشاتىن كولىكتى اقش-تىڭ Krossblade Aerospace Systems (KAS) كومپانياسى جاساۋدا. كومپانيا ديرەكتورى دەنيەل ءليۋبريچتىڭ ايتۋىنشا, بولاشاقتا كۆادروكوپتەر سىندى ۆەرتيكالدى ۇشىپ-قوناتىن كولىكتەر سۇرانىسقا يە بولماق. سوندىقتان KAS Sky Cruiser كولىگى سول تالاپتاردى ەسكەرە وتىرىپ دايىندالۋدا. بۇل كولىككە جينالمالى قاناتتار, جينالمالى جانە ەلەكتر جەتەگىنە قوسىلعان 4 روتور, سونداي-اق, ۆانكەل روتور قوزعالتقىشى ورناتىلعان. جالپى, اتالعان اەروموبيلدىڭ كونسترۋكتسياسى «تەمنىي رىتسار: ۆوزروجدەنيە لەگەندى» فيلمىندەگى بەتموبيلگە ۇقسايتىنىن ايتا كەتەيىك. Sky Cruiser-ءدىڭ Aeromobil 3.0-دەن ايىرماشىلىعى ۇشىپ-قونۋ ءۇشىن ەشقانداي جەر قاجەت ەمەس. كولىك وزدىگىنەن ۆەرتيكالدى كوتەرىلىپ, قونا الادى. بۇل اسىرەسە, كولىك تىعىنى كەزىندە اسا قولايلى. دەگەنمەن, كولىكتىڭ كولەمى تىم ۇلكەن. قاناتتارى «جايىلعان» كۇيدە 9,5 مەترگە تەڭ. ال ءوزىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 8,4 مەتر. مۇنداي كولىكتى تۇراققا قويۋ وڭاي بولمايتىنى انىق. دەنيەل ءليۋبريچتىڭ ايتۋىنشا, حح عاسىردا جاسالعان ۇشاتىن كولىكتەردە كومپيۋتەردىڭ بولماۋىنا بايلانىستى, ۇشقىش بارلىعىن قولمەن باسقارۋعا ءماجبۇر بولعان. «ول كەزدە ۇشقىشتار توقتاعان جانە بۇرىلعان كەزدەردە روتوردىڭ سالماعىن قولمەن رەتتەپ وتىرعان. بۇل سالا ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن قۇرىلعىلار پايدا بولعان كەزدەن باستاپ قارقىندى دامىدى. قازىر بىزدە بورت كومپيۋتەلەرى بار. ول جەردە ءبىر تەتىكتى باسىپ قويىپ بۇكىل كولىكتى باسقارۋعا بولادى», دەيدى د.ليۋبريچ. My Copter My Copter جوباسىن ەۋروپالىق وداق قارجىلاندىرىپ وتىر. ينجەنەرلەردىڭ جوسپارى بويىنشا بۇل اەروموبيل نەگىزىنەن كولىك تىعىنىن ازايتۋعا باعىتتالعان. ياعني الدىندا كەدەرگى تاپ بولسا, كولىك وزدىگىنەن ۇشىپ كەز كەلگەن بوگەتتىڭ ۇستىنەن اۋە ارقىلى باسىپ ءوتۋى ءتيىس. ازىرگە مۇنداي ماشينانىڭ سىناعى ءالى وتكەن جوق. سوعان قاراماستان, ەو اۆياباسقارۋ ماسەلەلەرىن شەشىپ, ۇشقىش ليتسەنزياسىن كوپتەپ تاراتۋدى قولعا الۋدا. سول ءۇشىن بۇگىندە اەروموبيلدەردى قولدانۋ ەرەجەسىن وقىتۋدا.ەۋروپالىق ينستيتۋتتار My Copter جوباسىن دايىنداۋدا كولىكتىڭ ىشكى كورىنىسىنە ەرەكشە ءمان بەرۋدە. ولار مۇنداي قاتىناس قۇرالدارىنىڭ كابيناسى كادىمگى اۆتوكولىكتەرمەن بىردەي بولۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى. سونداي-اق, My Copter كولىگىن كەز كەلگەن ادام باسقارا الاتىنداي قولايلى قىلىپ جاساۋ كوزدەلۋدە.
ONE (Pal-V) كەيبىر ۇشاتىن كولىكتەر قازىردىڭ وزىندە شىعارىلا باستادى. مىسالى, نيدەرلاندىنىڭ Pal-V كومپانياسى One جوباسىندا موتوتسيكل مەن تىكۇشاقتىڭ قوسارلانعان ءتۇرىن جاساپ شىعاردى. تىگىنەن كوتەرىلۋ ءۇشىن جينالمالى, ادەتتەگى تىكۇشاقتاردىكىندەي ەكى قۇلاقتى قالاعى بار. قالاق ەركىن اينالمالى روتوردىڭ كومەگىمەن جۇمىس ىستەيدى.ONE اەروموبيلى ءۇش دوڭگەلەكتى
بۇل كولىك تە ەكى ورىندى. ءبىرى ۇشقىشقا ارنالسا, ەكىنشىسى جولاۋشى ءۇشىن. قۋاتى 160 كۆت قوزعالتقىش ماشيناعا جەر مەن اۋەدە ساعاتىنا 180 شاقىرىم جىلدامدىقپەن جۇرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ۇشۋ كەزىندە ەڭ اۋىر جۇك كوتەرۋ مۇمكىندىگى 910 كگ-عا تەڭ. قاجەت جانارماي – بەنزين. Pal-V كومپانياسى 2012 جىلى ONE اەروموبيلىن سىناقتان ءساتتى وتكىزدى. ال 2014 جىلدىڭ مامىر ايىندا تاپسىرىس قابىلداي باستادى. العاشقى سەرياسى ساناۋلى عانا دانامەن شىقپاق. باستاپقىدا تەك 45 كولىك شىعارۋدى جوسپارلاعان كومپانيا ارقايسىسىن 500 مىڭ ەۋروعا باعالاپ وتىر. تاپسىرىس بەرۋشىلەرگە كولىكتەرىن 2016-2017 جىلداردان باستاپ جەتكىزىپ بەرەدى. 5. TF-X (Terrafugia) امەريكالىق Terrafugia كومپانياسى ۇسىنىپ تىرعان TF-X دەپ اتالاتىن كولىك ناعىز «ترانسفورمەر». ەلەكترلى قوزعالتقىشپەن جۇمىس ىستەيتىن اەروموبيلدىڭ ۇشىپ-قونۋى كۆادروكوپتەرگە ۇقساس. كولىكتىڭ تارتۋ كۇشىن ەكى گيبريدتى-ەلەكترلى قوزعالتقىش قامتاماسىز ەتەدى. ءار قوزعالتقىشتىڭ قۋاتى 670 اتتىڭ كۇشىنە تەڭ (~500 كۆت).TF-X ءۇش ورىندىق كولىك. ونىڭ بىرەۋى ۇشقىشقا ارنالعانى بەلگىلى. ۇشۋ كەزىندەگى ماكسيمالدى جىلدامدىعى ساعاتىنا 322 شاقىرىمعا تەڭ. ءبىر مارتە تولتىرىپ قۇيىلعان جانارماي 800 شاقىرىم جۇرۋگە جەتەدى.
بۇل كولىك ءتۇرىنىڭ العاشقى نۇسقالارى 6-12 جىلدان كەيىن شىعادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ال سىناما تۇرلەرىن ودان ەرتەرەك كورەمىز. ەلامان قوڭىر. دەرەك: egemen.kz. سۋرەت: hitech.vesti.ru.