كورىكتى مەكەندى كورۋگە جول كەدەرگى

وسىعان وراي سول­تۇستىك قازاقستان وبلى­سىن­داعى ءتۋريزم­نىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىن سارالاپ كورگەن ەدىك. ءوڭىردىڭ كوركەم تابيعي لاندشافتى, تاريحي-مادەني مۇ­رالارى تۋريستەردى تارتۋعا قو­لاي­لى. وبلىستا قو­ناق­تاردى قابىلداي الاتىن 125 ورىن بار. ارينە, ولاردىڭ ساپاسى ءارتۇرلى, دەگەنمەن وسى ورىندار ءبىر مەزگىلدە 2 045 ادامدى قابىلداۋعا قاۋ­قارلى. بۇل بىلتىرعى سايكەس مەرزىممەن سا­لىستىرعاندا 3,2%-عا ارتىق. بۇگىنگە دەيىن تۋريستەرگە 461 ملن تەڭگەنىڭ قىزمەتى كور­سەتىلىپتى, بۇل كور­سەتكىش تە بىل­تىرعىدان 22,9%-عا وسكەن.

وبلىستىق كاسىپكەرلىك جانە يندۋستريالىق-يننو­­ۆاتسيالىق دا­مۋ باس­قار­ما­سى­نىڭ باسشىسى دارحان ءامىرين ءوڭىردىڭ بارلىق اۋدان­دارىنىڭ تۋريستەردى قابىل­داپ, ولارعا ۇسىنا الاتىن تاريحي ورىندارى, كيەلى مەكەندەرى بار ەكەنىن ايتتى.

ء«بىر عانا ەسىل اۋدانىندا 540 كول بار, سونىمەن بىرگە وسىندا «كراسنىي بور» اڭشىلىق شارۋاشىلىعى ۇيىمداستىرىل­عان. قىزىلجار اۋدانىندا قىسقى, جاز­عى ءتۋريزمدى, ءتۇرلى تۋر ۇيىم­داستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن دەما­لىس بازالارى بار», دەدى ول.

تاريحي-مادەني تۇرعىدان ساياحاتشىلار مەن سەرۋەندەۋشىلەردى قارسى الىپ, تۋريستىك دەمالىس ۇسىنۋعا ايىرتاۋ اۋدانىنىڭ مۇم­كىندىگى بارىنشا زور. اۋدان­دا­عى قاراساي مەن اعىنتاي مۋزەي كەشەنى ورتالىعى, شوقان ءۋاليحانوۆ مۋزەيى, ايعانىم قونىسى – ۇلتتىق ءتۋريزمنىڭ ناعىز قاينار كوزى. ادامزات بالاسى اراسىنان جىلقىنى العاش رەت قولعا ۇيرەتۋدى باستاعان «بوتاي قونىسى» تاريحي تانىمعا بوي ۇرعان تۋريستەرگە تاپتىرمايتىن ورىن. تەك سولارعا باستاپ باراتىن جولداردىڭ جوندەلۋى ءالى دە جەتكىلىكتى دارەجەدە ەمەس. اۋدان اكىمى مەيرام مەڭدىباەۆتىڭ اي­تۋىن­شا, جوندەلمەي جاتقان جول­­دار كوپ. وسى ماسەلە ون جىلدان بەرى شەشىلمەي كەلەدى. تەك جەكە­لە­گەن تۋريستىك ورىندارعا اپاراتىن قىس­قا, كىرەبەرىس جولدارعا جون­دەۋ جۇرگىزىلەدى. مىسالى, بىلتىر شالقار كولىنىڭ جاعالاۋىنداعى 8,5 شاقىرىمدىق ءتورت اۆتوجول عانا جوندەلگەن. بيىل ۇزىندىعى 12,1 شاقىرىمدىق تاعى دا سونداي بەس جول جوندەلمەكشى. «بوتاي» مۋزەي-قورىعىنا اپاراتىن 2,2 شاقى­رىمدىق, «ايعانىم قونى­سىنان» ش.ءۋاليحانوۆ مۋزەيىنە اپاراتىن 4,2 شاقى­رىم­دىق جولدار­­دى جوندەۋگە جوبا­لىق-سمەتالىق قۇ­جاتتار جاسالىپ, قاراجات سۇرال­عانىمەن, ءالى بەكى­مەگەن.

«جولداردان بولەك, ينتەرنەت, بايلانىستىڭ باسقا تۇرلەرىمەن قامتۋعا دا تولىق قول جەتكىزىلمەي تۇر. بىلتىر «كوكشەتاۋ مەملە­كەت­تىك ۇلتتىق تابيعي پاركى» رمك تەلەكوممۋنيكاتسيالىق بايلا­نىس­تىڭ باعانالارىن ورناتۋعا 6 ۋچاستوك بولگەن. بىراق مەردىگەر مىندەتتەمەسىن ورىندامادى. قازىر سول «ترانستەلەكوم», «كونتەنت» فيرمالارىمەن كەلىسىمشارتتى بۇزۋ شارالارى جۇرگىزىلىپ جاتىر», دەدى اۋدان اكىمى.

وسى ۋاقىتقا دەيىن ينتەرنەت جەلىسى جۇمىس ىستەمەيتىن وڭىرگە قانداي تۋريست بارادى؟ قازىر كەز كەلگەن ادام موبيلدىك بايلانىسسىز جۇرە المايدى. سول تۇرعىدا بۇل جەرلەردىڭ مادەني-تاريحي ماڭىزى قانشا زور بولسا دا, ولاردىڭ تۋريستەردى تارتۋ مۇمكىندىگى ءتىپتى تومەن. 

وبلىستىق مادەنيەت باسقار­ماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى مافرۋزا ناۋانوۆا تامىز ايىندا داستۇرگە اينالىپ كەلە جاتقان سۋرەتشىلەر سيمپوزيۋمى جونىندە ءمالىم ەتتى. «بوتاي – ۇلى دالا مادەنيەتى» تاقىرىبىمەن وتەتىن حالىقارالىق فەستيۆال بيىل ءۇشىنشى رەت ۇيىمداستىرىلا­دى. وعان تۇركيا, قىرعىزستان, وزبەكستان, ازەربايجان, ماجار­ستان, تۇرىكمەنستان, موڭ­عوليا ەلدەرىمەن قاتار, رەسەي فەدەرا­­تسياسىنىڭ ساحا, تاتارستان, باش­قۇرت­ستان رەسپۋبليكالارىنان 20 شاقتى كاسىبي سۋرەتشىلەردى شاقىرماقشىمىز», دەدى ول.

ءتۋريزمدى دامىتۋ الەۋەتى زور اۋماقتىڭ ءبىرى – جامبىل اۋدانى. سەگىز سەرى, نياز سەرى, ەسەنەي-ۇلپاننىڭ, حالقىمىزدىڭ ەكى بىر­دەي كلاسسيك جازۋشىسى – ءسابيت مۇقانوۆ پەن عابيت مۇسى­رەپوۆتىڭ, سافۋان شاي­مەر­دە­نوۆتىڭ, جازۋشى يۆان شۋحوۆتىڭ تۋعان مەكەنى. الايدا مۇنداعى تۋريستىك ينفرا­قۇ­رى­لىم­داردىڭ جاي-كۇيى دە ءماز ەمەس.

تايىنشا اۋدانىندا حريس­تيان ءدىنىنىڭ كاتوليك تارماعىن ۇستانۋشىلارعا ساياحات جاساۋ مۇمكىندىگى بار. مۇندا «ساسىقكول» دەپ اتالاتىن جەرگە ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن جىلدارىندا پولياك, نەمىس تۇرعىندارى كۇشپەن جەر اۋدارىلىپ كەلىپ, وسى قونىستى پانالاپتى. اراسىندا ءدىندارلارى دا كوپ بولىپتى. كولدىڭ اتاۋى دا «وزەرنىي» دەگەنگە اۋىستىرىلعان. وسى وڭىردە زارداپ شەككەن باۋىر­لا­رىنىڭ ءىزىن كورۋدى مۇرات تۇت­قان تۋريستەر جىل سايىن ورتا ەسەپپەن ءبىر مىڭداي بولىپ, پولشا, گەرمانيا, يتاليادان كەلىپ تۇرا­دى. الايدا مۇنداعى جول­دار دا حالىقارالىق قالىپقا ساي ەمەس.

ەمدىك ءتۋريزمدى دامىتىپ, ەكو­نوميكالىق تيىمدىلىككە قول جەت­كىزۋگە بولاتىن ورىن – مامليۋت اۋدانىنداعى مەڭگەسەر كولىنىڭ جاعاسى. شالقىپ جاتقان تۇزدى كولدىڭ ەمدىك قاسيەتى جوعارى, ونى ماماندار دا, حالىق تا بىلەدى. بىراق جاعاسىنا ەمدىك-دەمالىس ورنىن سالۋ ەشقاشان قاراستىرىلعان ەمەس. تەك وسى كولدىڭ ءبىر پۇشپاعىن جايلايتىن قازىرگى ءماجىلىس دەپۋتاتى ەركەبۇلان مامبەتوۆ باسقارعان «مامبەتوۆ ي ك» جشس ماڭايىنداعى الاڭدى ازداپ جون­دەپ قويدى. سەرىكتەستىك تىككەن جۇقا كيىز ۇيلەرگە تەرىستىكتىڭ سۋىق تۇنىندە شىداپ شىعۋ وڭاي ەمەس, اسىرەسە تاڭعى ىزعاردا بۇرسەڭ قا­عىپ كەتەسىڭ. ونى ءوز باسىمىزدان وتكەرىپ, ەكىنشى رەت بارماستاي بولعانبىز. زاماناۋي اقشاڭقان, جىلى ۇيلەر سالدىرىپ, اينالاسىن اباتتاندىرىپ قويسا, بۇل كولدىڭ باعى ارتىپ جۇرە بەرەرى ءسوزسىز. 

پەتروپاۆلدىڭ ءوز باسىندا ءتۋريزمدى دامىتۋ مۇمكىنشىلىگى جوعارى, مۇنداعى ينفراقۇرى­لىم دا تالاپقا ساي. اسىرەسە تاريحي تۋريزم جاساعىسى كەلەتىن ادامداردىڭ كوزايىمىنا اينالاتىن نىساندار جەتكىلىكتى. سونىڭ ەڭ باستىسى – «ابىلايدىڭ اق ءۇيى» مۋزەي-كەشەنى. وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيى, قازاق تەات­رى, «قالىڭدىق ءۇيى», «ماعجان ورتالىعى», «بوتاي» ارت-گال­ەرەيا­­­سى, تاريحى تەرەڭ ورتالىق سەرۋەن باعى – قوناقتاردىڭ سۇيسىنە تاماشالايتىن ورىندارى.

ءتۋريزمدى دامىتۋداعى تاعى ءبىر ماسەلە – حالىقارالىق  WFTGA ستاندارتىنا ساي كەلەتىن ەكسكۋرسيا جۇرگىزۋشىلەردىڭ بولماۋى. وسى كۇنگە دەيىن وبلىستا ونداي بەس-اق مامان بار ەكەن. سوندىقتان ءتىل بىلەتىن كاسىبي گيدتەر دايىنداۋ دا كۇن تارتىبىندە تۇر.

يمانتاۋ-شالقار كۋرورتتىق ايماعى بويىنشا «Qundyzdy Resort» ينۆەستيتسيالىق تۋريستىك جوباسى ۇسىنىلىپ وتىر. بۇل – جىل بويى جۇرگىزىلەتىن ۇلتتىق ساۋ­لەتتىك, ەكولوگيالىق تۋريزم جو­باسى. جوبا اياسىندا جازدىق 60 ورىن, قىستىق 30 ورىندى جاراقتاۋعا 600 ملن تەڭگە ينۆەس­تيتسيا تارتىلماق.

قازىردە «Vizit Tourism» تسيفر­لىق جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا, ول تۋريستىك باعىتتاردى ايقىنداپ, ىڭعايلى جولداردى انىقتاپ, تاريحي ورىنداردى كورسەتەدى. سونى­مەن بىرگە «بۋراباي ترەۆەل» اتتى ۇلتتىق تسيفرلىق تۋريستىك پور­تالدى تولىقتىرۋ قولعا الىنىپ جاتىر.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى