جاڭا تالاپ – جاڭا مىندەت

جۇمىسپەن قامتۋ –  ەلدى دامىتۋ

جاميعات تاعى دا ءبىر جاڭالىققا كۋا بولۋدا. وسى جىلعى 11 اقپاندا ەلوردادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىعىمەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسى ءوتىپ, وندا وسى جىلعا جانە ورتا مەرزىمدى پەرسپەكتيۆاعا ارنالعان ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ ناقتى شارالارى ايقىندالدى. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ سوزىندە قازىرگى ۋاقىتتا ەلگە جاڭا جاعدايعا بەيىمدەلۋ كەرەك بولاتىنىن, ول ءۇشىن ەكونوميكالىق ءارى زاڭنامالىق سيپاتتاعى جەدەل شارالار قاجەت ەكەنىن اتاپ ايتتى جانە وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتتىڭ, ۇلتتىق بانكتىڭ جانە اكىمدەردىڭ الدىنا بىرقاتار مىندەتتەر قويدى. وسى رەتتە ەلباسى: «وقتىن-وقتىن اينالىپ سوعاتىن ءار دەڭگەيدەگى داعدارىستارعا ءبىز بۇعان دەيىن دە توتەپ بەرىپ كەلگەنبىز», دەپ اتاپ ءوتتى. راسىندا, وزگەنى ايتپاعاندا, سوڭعى 2007-2009 جىلدارى ورىن العان الەمدىك داعدارىستان قازاق ەلىنىڭ ابىرويلى شىققانى جانە الەمدىك ساراپشىلار تاراپىنان ۇلكەن باعاعا يە بولعانى بارشاعا ءمالىم. قازىرگى ۋاقىتتا, تۇپتەپ كەلگەندە, قازاقستاندا داعدارىستىڭ نىشانى جوق ەكەنىن ەسكەرتە وتىرا, نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءبىر بولشەگى رەتىندە سىرتتاعى احۋال­مەن ەسەپتەسۋى قاجەت ەكەندىگىنە توقتالدى. بۇل ورايدا, پرەزيدەنت ينۆەستيتسيا تارتىپ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇراتىن «نۇرلى جول» باعدارلاماسى داعدارىسقا قارسى ءتيىمدى قۇرال بولا الاتىنىن ەسكەرتتى. ويتكەنى, بۇل باعدارلاما استانادان «شۇعىلا قاعيداتى بويىنشا» ءتيىمدى كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان. سول ءۇشىن ۇلتتىق قوردان 2015-2017 جىلدارى 500 ميلليارد تەڭگە بولىنەدى, ال سونىڭ 180 ميلليارد تەڭگەسى بيىل پايدالانىلادى. سوندىقتان, مەملەكەت باسشىسى بۇل قاراجات وڭىرلەردە ۋاقتىلى يگەرىلۋى تيىستىگىن جانە دە ءاربىر تەڭگەنىڭ قاتاڭ سۇرانىمى بولاتىنىن ايتتى. ەلباسى, سونداي-اق, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ قىزمەتكەرلەرى قاراپايىمدىلىق پەن ۇنەمشىلدىكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتۋى قاجەتتىگىنە, ەشقانداي ىسىراپشىلدىققا جول بەرىلمەۋىنە, ءتۇرلى مەرەيتويلاردى جانە وعان كەتەتىن بيۋدجەت قاراجاتىن قىسقارتۋ كەرەكتىگىنە ەرەكشە نازار اۋداردى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازىرگى ەكونوميكالىق احۋالدى ەسكەرىپ, «نۇرلى جول» باعدارلاماسىن داعدارىسقا قارسى جاڭا شارالارمەن تولىقتىرۋ كەرەك ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى. اڭگىمە شاعىن جانە ورتا بيزنەس كاسىپورىندارى ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدار جۇرگىزۋگە, ىشكى نارىقتى قورعاۋعا, وتاندىق ماشينا جاساۋ سالاسى مەن ەكسپورتتاۋشىلاردى ناقتى قولداۋعا, اگروونەركاسىپ شارۋاشىلىعىن مەملەكەتتىك قولداۋدى ۇلعايتۋعا قاتىستى بولىپ وتىر. وسىناۋ جانە باسقا دا شۇعىل شارالار قابىلداۋ ءۇشىن ۇكىمەت ءبىر اي مەرزىم ىشىندە 250 ميلليارد تەڭگە كولەمىندە رەزەرۆ جاساقتاۋعا مىندەتتەلدى. سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنتى بيۋدجەت شىعىستارىن وڭتايلاندىرۋدى داعدارىسقا قارسى شارالاردىڭ نەگىزگى ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە اتادى. وسى رەتتە, نۇرسۇلتان نازارباەۆ بارلىق مەملەكەتتىك ورگانداردى, اكىمدىكتەردى, ۇلتتىق حولدينگتەردى, ۇلتتىق كومپانيالار مەن مەملەكەتتىك كاسىپورىنداردى باستالعان جوبالاردى اياعىنا دەيىن جەتكىزۋگە, ال جاڭا باس­تامالاردى جاعداي جاقسارعانعا دەيىن شەگەرە تۇرۋعا شاقىردى. ۇكىمەتكە 2015 جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتى 700 ميلليارد تەڭگەگە نەمەسە شىعىستاردىڭ جالپى كولەمىنىڭ 10 پايى­زىنا دەيىن قىسقارتۋدى تاپسىرا وتىرىپ, ۇلت كوشباسشىسى مەملەكەتتىڭ حالىق الدىنداعى الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرى ەش وزگەرىسسىز قالۋى كەرەك دەگەن پارمەن بەردى. مەملەكەت ءوزىنىڭ ازاماتتارىنا كورسەتىپ وتىرعان وسىنداي قامقورلىعىنىڭ ناقتى بەلگىسى رەتىندە 2015 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان زەينەتكەرلەردىڭ زەينەتاقىلارىنىڭ 9 پايىزعا ۇلعايعانىن, اعىمداعى جىلعى 1 شىلدەدەن ازاماتتىق قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەكاقىلارىن تولەۋدىڭ جاڭا ۇلگىسى نەگىزىندە دەنساۋلىق سالاسىنىڭ جۇمىسكەرلەرىنىڭ ايلىق جالاقىسى كولەمىن 28 پايىزعا دەيىن, ءبىلىم سالاسىندا ەڭبەك ەتۋشىلەردىڭ ايلىعىن 29 پايىزعا دەيىن, الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايلىق مولشەرى 40 پايىز شاماسىنا دەيىن كوتەرىلەتىنىن اتاپ وتكەن ءجون. جاقىن جانە الىس شەتەلدەردە الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەردەن جاپپاي باس تارتىپ جاتقان بۇگىنگىدەي شيەلەنىسكەن زاماندا ءبىزدىڭ قاراپايىم ازاماتتارعا كورسەتىلىپ جاتقان مۇنشاما قۇرمەتتى ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ جەمىسى دەۋگە تولىق نەگىز بار. كەڭەستە كوتەرىلگەن باستى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى ادامداردى ەڭبەككە تارتۋعا قاتىستى بولعاندىقتان پرەزيدەنت ءار وڭىردە جۇمىسپەن قامتىلۋعا ىقپال ەتۋ باعدارلامالارى ازىرلەنۋى تيىستىگىن ايتتى جانە ەڭبەك داۋلارىن دەر كەزىندە شەشۋ ءىسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا نازار اۋداردى. وسىعان بايلانىس­تى اكىمدەرگە ءىرى-ءىرى كاسىپورىندارمەن مەموراندۋم جاساۋ جانە بوساعان جۇمىسشىلاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ماسەلەسىن شەشۋ تاپسىرىلدى. سونداي-اق, تيىمدىلىگىن دالەلدەگەن جۇمىسپەن قامتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى جول كارتاسىن ساقتاۋدىڭ قاجەتتىگى اتاپ ءوتىلدى. ويتكەنى, وسى باعدارلاما اياسىندا 2011-2014 جىلدار ارالىعىندا 260 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى, 120 مىڭ ادام وقۋعا تارتىلدى. مۇنىڭ سىرتىندا, ەلباسى 2015 جىلى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋدىڭ جالعاساتىنىن ايتتى, ونىڭ اياسىندا سوماسى 600 ميلليارد تەڭگەدەن اساتىن 7,5 مىڭنان استام تۇراقتى جۇمىس ورىندارىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 75-تەي جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. مەملەكەت باسشىسى سونىمەن بىرگە بۇكىل ساۋدا جەلىلەرىندە وتاندىق تاۋارلار سەكتسياسى پايدا بولۋ ءۇشىن «قازاقستاندا جاسالعان» اكتسياسى باس­تالاتىنىن, ونى وبلىس اكىمدەرى قاداعالاپ, بارشا ازاماتتاردى وسىنداي كۇردەلى جاعدايدا ءوز ەلىنىڭ پاتريوتى بولىپ, قازاقستاندىق ءونىمدى ساتىپ الۋعا جۇمىلدىرۋى كەرەكتىگىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى ءبىلىم بەرۋدى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرۋ قاجەتتىگىنە دە توقتالدى. وسى رەتتە ەلباسى «بۇل – بولاشاق ەكونوميكالىق وسىمگە نەگىز قالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ادام كاپيتالىنا سالىناتىن ۇزاق مەرزىمدى ينۆەستيتسيا. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا «بالاپان» باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى, ورتا ءبىلىم بويىنشا جان باسىنا قارجىلاندىرۋ تارتىبىنە كوشۋدى جانە 12 جىلدىق ءبىلىم بەرۋ مودەلىنە بىرتىندەپ ءوتۋدى جالعاستىرۋ قاجەت», دەپ ەرەكشە توقتالا كەتتى. كەڭەس بارىسىندا ن.ءا.نازارباەۆ بۇگىندە رەسەي ءرۋبلىنىڭ السىرەۋى مەن رەسەيلىك تاۋارلار قىسىمىنىڭ ارتۋى جاعدايىندا وتاندىق وندىرۋشىلەرگە ونىڭ زيانى ءتيىپ جاتقانىنا, بىراق ونىڭ ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقپەن ەش بايلانىسى جوقتىعىنا نازار اۋداردى. ءبىز ءبىر بولشەگى بولىپ سانالاتىن الەمدىك نارىقتىق ەكونوميكادا مۇنداي اۋىتقۋلاردىڭ بولىپ تۇراتىنىن ەسكەرتتى. «بۇل ۋاقىتشا جاعداي, ونىڭ شەشىمى تابىلادى. رەسەيدە سۇرانىستىڭ ازايۋى – قازاقستان ەكسپورتىن ءارتاراپتاندىرۋ جۇمىسىن كۇشەيتۋگە ىنتالاندىرادى. سونىمەن قاتار, ارزانداعان ەنەرگيا رەسۋرستارى, قۇرامداس جانە قوسالقى بولشەكتەر – وزگە سەكتورلار ءۇشىن يگىلىك بولىپ سانالادى. وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ ءۇشىن وسى مۇمكىندىكتى پايدالانۋ كەرەك, دەدى ەلباسى. سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسى مۇنايعا تومەن باعانىڭ قالىپتاسۋى مەن ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ باياۋلاۋى جاعدايىنداعى قارجىلىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ۇلتتىق بانكتىڭ باسىم مىندەتى ەكەنىن جەتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, ينفلياتسيا دەڭگەيىنىڭ جوعارىلاۋىنا, ۆاليۋتا باعامىنىڭ كۇرت اۋىتقۋىنا جول بەرمەۋ, سونداي-اق, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن قارجى رەسۋرس­تارىمەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋدارىلدى. سونىمەن بىرگە, ۇلتتىق بانككە تەڭگە وتىمدىلىگىنىڭ قوسىمشا كولەمىن ۇسىنۋ جونىندە شارا قابىلداۋ جانە ەل ەكونوميكاسىن دوللارسىزداندىرۋ جۇمىسى ءۇردىسىن جانداندىرۋ تاپسىرىلدى. پروبلەمالى نەسيەلەردىڭ اۋىرتپالىعىنان قۇتىلىپ, بانكتەردىڭ نەسيەلىك جۇمىس قابىلەتىن قالپىنا كەلتىرۋ جانە شىن مۇقتاجدار ءۇشىن يپوتەكالىق نەسيەلەر بويىنشا قارىزداردى قايتا قۇرىلىمداۋ ماسەلەسىن شەشۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. پرەزيدەنت جيىن سوڭىندا ءدۇيىم جۇرتشىلىقتى بيۋدجەتكە وزگەرىس ەنگىزۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك شەشىمنىڭ ءمانىسىن دۇرىس تۇسىنۋگە شاقىرىپ, مۇنداي احۋالدىڭ ماجبۇرلىكتەن تۋعان, ۋاقىتشا شارا ەكەندىگىنە نازار اۋداردى ءارى ەلىمىزدە قازىرگى قيىندىقتاردى تۇبەگەيلى جەڭىپ شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بارلىق قاجەتتى رەسۋرستاردىڭ بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ولاي بولسا, ەلباسىمىز ن.نازارباەۆتىڭ اينالىسىنا توپتاسا وتىرىپ, ۋاقىتشا قيىنشىلىقتاردى ەڭسەرەتىنىمىزگە, ءسويتىپ, ەكونوميكالىق الەۋەتىمىزدى بۇرىنعىدان دا بەكەمدەپ شىعاتىنىمىزعا سەنىم مول. كەنجەبولات ماحمۇت ۇلى, ساياساتتانۋشى.

 اكىم بول, حالىققا جاقىن بول

ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا سويلەگەن سوزىندە ەلباسى اتاپ كورسەتكەندەي, ەكونوميكاسىنىڭ تامىرى تەرەڭدە جاتقان, ىرگەسى مىعىم, قورى جەتكىلىكتى ەل ەكەنىمىزگە ەشكىم تالاس تۋدىرمايدى. قارجىلىق, سايا­سي داعدارىستار مەن تەكەتىرەستەرگە قاراماستان قازاقستان ءوزىنىڭ دۇرىس دامۋ جولىمەن كەلەدى. كەڭ اۋقىمدى رەفورمالاردىڭ ءتيىمدى جۇرگىزىلىپ, ناقتى ءىس-شارالاردىڭ كەشەندى اتقارىلۋى ناتيجەسىندە رەسپۋبليكا تۇرعىندارىنىڭ ءومىر ساپاسى ايتارلىقتاي جاقساردى. الدا حالىق الدىنداعى الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى مۇلتىكسىز ورىنداۋ سەكىلدى زور مىندەتتەر تۇر. ول دەگەنىمىز – جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ, ورىنسىز قىسقارتۋلارعا جول بەرمەۋ, وڭىرلىك باعدارلامالاردى دايەكتىلىكپەن جۇزەگە اسىرۋ, ازىق-ت ۇلىك ونەركاسىبىن, شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسىن وركەندەتۋ, وتاندىق ونىمدەردىڭ تۇرلەرىن كوبەيتۋ, باسەكەلەستىك قارىمىن ارتتىرۋ دەگەن ءسوز. بۇل رەتتە بارلىق بۋىنداعى اكىمدەرگە ايرىقشا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەتىنى, ەرەكشە تالاپ قويىلاتىنى پرەزيدەنتتىڭ «ءبىز باياعىداي جيناپ الامىز دا, سويلەپ-سويلەپ, قويا بەرەمىز. ەشكىم ەشقانداي ۇسىنىس جاسامايدى, ولاي بولماۋى كەرەك. ءبىر-ءبىرىمىزدى تىڭداۋىمىز كەرەك. ۇناي ما, ۇناماي ما, ول باسقا ماسەلە. سونىڭ ءبارى ەلگە قىزمەت ىستەيتىن بولسا, تىڭداۋى كەرەك» دەگەن سوزدەرىنەن ايقىن اڭعارىلدى. ارينە, اكىمدىك جۇيەسىندە قىزمەت ەتىپ جۇرگەن ۇلكەندى-كىشىلى لاۋازىم يەلەرىن تۇگەلدەي كىنالاۋدان اۋلاقپىن. ارالارىندا ءبىلىمدى, بىلىكتى, ىسىمەن دە, سوزىمەن دە ءوتىمدى, جۇمىسىن جاقسى بىلەتىن, ءتيىمدى ۇيىمداستىرا الاتىن اكىمدەر از ەمەس. دەسەك تە, ءوز مىندەتتەرىنە ءجۇردىم-باردىم قاراپ, ايتەۋىر, جۇمىس اتقارسام بولدى دەگەن نەمكەتتى كوزقاراسپەن جۇرگەندەرى دە كەزدەسپەي قويمايدى. باسقارۋ قۇرىلىمىنا كەزدەيسوق كىرىپ كەتكەن ادامدار دا بار. مەنىڭ ءبىر بايقاعانىم, اكىمدىك قىزمەتكە كەلگەن شەنەۋنىكتەردىڭ ءبىر بولىگىندە تەزىرەك مانساپقا جەتسەم, بايىسام دەگەن پيعىل باسىم. «جامان ادەت – تەز جۇققىش» دەمەكشى, بيلىك تۇتقاسىن دوڭگەلەتىپ ۇستاپ وتىرعان كەي ءىرى لاۋازىمدى تۇلعالار» تۇيەنى تۇگىمەن, بيەنى بۇگىمەن» تالعاماي جۇتىپ جاتقاننان كەيىن حالىققا جاقىن بولۋدىڭ ورنىنا ەسەبىن تاۋىپ, قارا باسىنىڭ ۇپايىن تۇگەندەۋگە ۇمتىلاتىندارى جاسىرىن ەمەس. تارتىپتىك كەڭەس وتىرىستارىندا تالقىعا سالىنىپ, جۇمىستان قۋىلعانداردىڭ, قاتاڭ سوگىس العانداردىڭ باسىم كوپشىلىگى اكىمدەر بولىپ كەلەتىنى ويلاندىرماي قويمايدى. پارتيا, كەڭەس ورگاندارىندا قىزمەت ەتكەن تاجىريبەمنەن جاقسى بىلەمىن: بۇرىندارى مەملەكەتتىك قىزمەتتەن ۇمىتكەرلەر ءتۇرلى سىناقتاردان وتەتىن. حالىقتىڭ مۇددەسىن دايەكتىلىكپەن قورعاي الاتىن دارەجەگە جەتكەندە عانا مەملەكەتتىك قىزمەتشى ساناتىنا ىلىگەتىن. ونىڭ وزىندە ىرىكتەۋ بارىنشا قاتاڭ تارتىپپەن جۇرگىزىلەتىن. كاسىبي, ىسكەرلىك, مورالدىق ساپاسىنا قاتتى كوڭىل بولىنەتىن. بۇگىنگى اكىمدەردە مەملەكەتشىل قاسيەت جەتىسە بەرمەيدى. قاسيەتتى بۇل ۇعىمدى كوبىنە مانساپپەن, جاقسى قىزمەتپەن, ورىنتاقپەن شاتىستىرىپ الىپ ءجۇر. سوندىقتان, شىڭدالۋدان وتكەن, جاقسى جۇمىس ناتيجەلەرىمەن كورىنگەن كاسىبي كادرلاردى عانا قىزمەتتىڭ بيىك باسپالداعىنا ءوسىرۋ كەرەك. اۋداندىق, اۋىلدىق اكىمدەرگە قاتىستى ارىز-شاعىمدار بىزگە دە ءجيى ءتۇسىپ جاتادى. حات يەلەرى ولاردىڭ قاعازباستىلىققا سالىنۋشىلىعىن, جۇمىستىڭ كابينەتتىك ستيلىنە ۇيىرلىگىن, حالىق اراسىنا سيرەك باراتىنىن, جەرگىلىكتى ماسەلەلەردى, ادامداردىڭ ناقتى پروبلەمالارىن از بىلەتىنىن, شىنايى اقپاراتتاردان حابارسىزدىعىن ءجيى سىنايدى. ەلباسىنىڭ اۋىل اكىمدەرىنەن باس­تاپ بارلىق دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك قىزمەت جۇيەسى وكىلدەرىنە حالىققا جاقىن بولۋىن تالاپ ەتۋى, ءوڭىر­لەر­دەگى ماسەلەلەردى بىلەك سىبانا كىرىسۋگە تاپسىرما بەرۋى وسى پىكى­رى­مىزدى قۋاتتاسا كەرەك. ەلگە دە, جەرگە دە زارەدەي پايداسى تيمەسە دە ورنىنان تاپجىلماي وتىرعان اكىمدەرمەن پارمەندى كۇرەستىڭ ءبىر جولى – كوماندالىق ساپىرىلىستى توقتاتۋ. ماڭايىنا, اپپاراتقا جاقىندارىن, تانىستارىن جيناستىرعاننان ءىس ەشقاشان ورگە باسپايدى. كەرىسىنشە, اقساپ, بەرەكە-بىرلىك كەتەدى. مالىمەتتەردى قوسىپ جازۋ سەكىلدى كوزبوياۋشىلىق, جەڭ ۇشىنان جالعاسقان سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرىلەدى. بيۋدجەتتىڭ قارجىسى تالان-تاراجعا سالىنادى. وعان وبلىستىڭ ءۇش اكىمىنە قاتىستى تەرگەۋ امال­دارى­نىڭ جۇرگىزىلىپ جاتقانى, ءبىر­قاتار مينيسترلىكتەر مەن ۆەدوموس­تۆو­لار باسشىلارىنىڭ قىلمىستىق جاۋ­اپكەرشىلىككە تارتىلۋى دالەل. «نۇر وتان» پارتياسى تاراپىنان بارلىق دەڭگەيدەگى اكىمدەر مەن مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەرگە دەگەن قاتاڭ باقىلاۋدى كۇشەيتۋ جونىندەگى ۇسىنىس وتە ورىندى. بۇگىندە حالىق اتقارۋشى بي­لىكتەن ناقتى دا پارمەندى ىستەر كۇتەدى. وسىعان وراي ەلباسى ۇكى­مەت­تىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا الەم­دەگى ەڭ جوعارى دامىعان 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋدىڭ قاندايلىق قيىن مىندەت ەكەنىن, بۇل ماقسات ۇدەسىنەن كورىنۋ ءۇشىن اكىمدەرگە بولەكشە جاۋاپتىلىق جۇكتەلەتىنىن تاعى ءبىر ەسكە سالدى. ءاديا احمەتوۆا, وبلىستىق ارداگەرلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.