كيپر دەيتىن شاعىن ارال-مەملەكەتتى الەمدىك قارجى ورتالىعى رەتىندە جۇرتتىڭ ءبارى بىلەدى. كەيدە داۋ-دامايىمەن دە بىلەدى. ال سول ارالدىڭ سولتۇستىگىندەگى سولتۇستىك كيپر تۇرىك رەسپۋبليكاسىن جۇرت كوپ بىلە بەرمەيدى. ساياساتتىڭ سايقالدىعى سونداي. سول ەلدە جاڭا پرەزيدەنت سايلاندى – مۇستافا اكىنجى.
تۇركى الەمىنىڭ ءبىر پۇشپاعى سانالاتىن وسىناۋ ەلدە مەملەكەت باسشىسى سايلانعاندا, ونىڭ تاريحى ەرىكسىز ەسكە ورالادى. تۇركىلىك ىنتىماعىمىزدى ويلاساق تا, بۇل ەلدى ارقاشان ەسكە الىپ وتىرۋىمىز قاجەت-اق سياقتى. باسقالار ونى مويىنداسىن-مويىنداماسىن, ال تۇركى الەمى ونى ءوز قاتارىندا ساناۋعا ءتيىس دەرسىڭ. اڭگىمە مىنادا: بۇل رەسپۋبليكانى تۇركيا عانا تانيدى, ازىرگە باسقالار تانىماي وتىر.
ەندى تاريحقا زەر سالايىق. كيپر ارالىنىڭ تاريحى رەسمي تۇردە 9 مىڭ جىل سانالادى. ونى تالاي يمپەريالار باسىپ الدى, جەكە دە مەملەكەت بولدى. ال 1570-1878 جىلداردا وسمان يمپەرياسى بيلەدى. ودان ۇلىبريتانيانىڭ بيلىگىنە كوشتى. كيپردىڭ قولى تاۋەلسىزدىككە 1960 جىلى عانا جەتتى. سوندا انگليا جانە وسىنداعى حالىقتىڭ تەگى سانالاتىن تۇركيا جانە گرەكيا بولىپ, گرەك جانە تۇرىك قاۋىمداستىعىنىڭ باسىن قوسىپ, ەكى قاۋىمنان تۇراتىن تاۋەلسىز كيپر رەسپۋبليكاسىن قۇرۋ جونىندە كەلىسىم جاسالعان.
بىراق سىرتقى كۇشتەردىڭ ىقپالىمەن سانى باسىمداۋ گرەك قاۋىمى تۇرىكتەرگە قىسىم كورسەتە باستادى. بۇعان, ءتىپتى, بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ارالاسىپ, ەلگە حالىقارالىق بىتىمگەرشىلىك كۇش تە ەنگىزىلدى. سويتسە دە, ءتۇپ ماقساتىندا بۇل ارال-مەملەكەتتى وزدەرىنە قوسىپ الۋدى ويلاعان گرەكياداعى كۇشتەر ارانداتۋ ارەكەتىن توقتاتپاعان. ال سول ەلدە 1974 جىلى اسكەري حۋنتا بيلىككە كەلگەندە, ولار كيپردەگى ءتۇرىكتەردى ءبىرجولا ىعىستىرۋ ارەكەتىنە باردى. سوندا تۇركيا ءوز قانداستارىنا ارا ءتۇسۋ ءۇشىن مۇندا اسكەرىن ءتۇسىرۋگە ءماجبۇر بولدى. سودان بەرى ارال-مەملەكەتتەگى گرەك جانە تۇرىك قاۋىمدارىنىڭ ىرگەسى بولەك.
اتاپ ايتارلىق ءبىر جاي: تۇرىك قاۋىمى ارقاشان بىرىككەن كيپر رەسپۋبليكاسىن قۇرۋ جونىندە ۇسىنىس جاساپ ءجۇردى. ونى بۇۇ دا قولدادى. دۇنيەگە «كوفي اننان جوسپارى» دەگەن قۇجات تا كەلدى. بىراق ونى كيپريوت-گرەكتەر دە, ولاردىڭ باتىستاعى جاقتاۋشىلارى دا قولدامادى. ارال-مەملەكەتتە وتكەن رەفەرەندۋمدا بىرىككەن كيپر رەسپۋبليكاسى رەتىندە ەۋرووداققا كىرۋدى ونداعى تۇرىكتەردىڭ 65 پايىزى قولداسا, گرەكتەردىڭ 76 پايىزى قارسى بولدى. ءسويتىپ, اقىرى ەۋرووداق ارال-مەملەكەتتىڭ تەك گرەك جاعىن عانا مۇشەلىككە قابىلداپ, كيپر تۇرىكتەرى بۇل وداقتان سىرت قالدى.
گرەك جاعى ىمىراعا كەلمەگەن سوڭ, 1983 جىلى ارالدىڭ سولتۇستىگىندە سولتۇستىك كيپر تۇرىك رەسپۋبليكاسى (سكتر) قۇرىلدى. ونىڭ العاشقى پرەزيدەنتى بولىپ راۋف دەنكتاش سايلانعان. ونىڭ دا ءجونى بار ەدى. تۇرىك قاۋىمىنىڭ جوقتاۋشىسى, ساليقالى ديپلومات رەتىندە وتكەن عاسىردىڭ سوڭعى شيرەگىنەن باستاپ ول الەم تانىعان قايراتكەرگە اينالعان. ونىڭ ارال-مەملەكەتتى بىرىكتىرۋ, ءبىرتۇتاس كيپر رەسپۋبليكاسىن قۇرۋ ۇسىنىستارىن بۇۇ ۇنەمى قولداپ وتىردى.
شاعىن دا بولسا, سكتر جەرورتا تەڭىزىندەگى ارالدا ءومىر ءسۇرىپ جاتىر. ارقا سۇيەرى – اتاجۇرتى ءتۇركيا. الەمنىڭ باسقا ەلدەرىمەن دە وسى تۇركيا ارقىلى ارالاسادى. ەشكىمگە ماسىل دا بولىپ وتىرعان جوق. ءوز ىرىستارىن وزدەرى تابادى. نەگىزگى شارۋاسى – تۋريزم. وسىدان ون جىل بۇرىن وسى ەلدە بولعانىمىزدا حالقىنىڭ سانى 214 مىڭ ەدى. ەندىگى وسكەن دە شىعار. ال تۋريزمنەن تۇسەر تابىسى ورتايماعانى انىق. شاعىن مەملەكەتتە ەل باسقارار ازاماتتارى دا جۇرتتىڭ كوز الدىندا. حالىق قالاعانىن سايلاپ الادى. ۇزاق جىل ەل كوسەمى راۋف دەنكتاش پرەزيدەنت بولسا, سول حالىقتىڭ قالاۋىمەن ورنىن مەحمەت الي تالاتقا بەرگەن ەدى. ودان كەيىنگى پرەزيدەنت دەرۆيش ەروعلۋ ەندى سايلاۋدا 60,38 پايىز داۋىس جيناعان 68 جاستاعى مۇستافا اكىنجىنى جەڭىسىمەن قۇتتىقتادى. داۋ-داماي جوق.
ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, جاڭا پرەزيدەنت ارالدا ءبىرىككەن مەملەكەت بولۋىن جاقتايتىن كورىنەدى. سوندا ءوز ايماعىنىڭ دا ەۋروپانىڭ يگىلىگىنە ارالاسۋىنا مۇمكىندىك تۋادى, دەيدى ول. بۇل دا قايراتكەرلىك كورەگەندىكتى اڭعارتادى.
ماماديار جاقىپ, «ەگەمەن قازاقستان».