اكەم مىلتىقباي مەرگەنباەۆ ۇلى وتان سوعىسىنا كەتكەندە مەن 2,5 جاستا ەكەنمىن. ءۇيدىڭ جانىنداعى ارىق سۋىنا قول-اياعىمدى سالىپ ويناپ وتىرىپپىن, اكەم كەلىپ كوتەرىپ ماڭدايىمنان سيپاپ, ءسۇيىپ وتىرعىزىپ كەتىپتى. جاراتۋشى اللا سەزدىردى مە, بىلمەيمىن, ءبىر ىزىڭ, شۋىل قۇلاعىما ەمىس-ەمىس كەلەتىندەي ەدى. سوعىس بولىپ جاتقانىن قايدان بىلەيىن, كۇن سايىن اكەمنىڭ اناسى مەن ءوز اپام جىلاۋشى ەدى. ارينە, انام جاستاي, 23-ىندە جەسىر قالدى عوي. ەسەيە كەلە, ولاردىڭ جىلاعانىن تۇسىنە باستادىم.
ءبىزدىڭ كولحوزىمىزدان سوعىسقا جارايتىنداردىڭ بارلىعى دا كەتىپتى. كولحوز اتى «شارۋاشىلىق» بولاتىن, قۇم جيەگىندەگى اۋىل. بىلەتىنىم, كوكتەم كەزىندە جىل سايىن ۇيدە تاماق تاۋسىلاتىن. قىستان قالعان الىستاعى كولحوزدىڭ سابان-ماياسىنان بارىپ سىپىرىپ ءدان اكەلەتىن, ونى قۋىرىپ قوي, ەشكى تەرىسىنە شاشىپ سونى تەرىپ تاۋىق قۇساتىپ جەگىزەتىن.
اعايىندى 4 بالا ەدىك. اجەم قاجىرلى, ەڭبەكقور كىسى ەدى. ءوز انامىز كولحوز جۇمىسىنان قولى بوسامايتىن. تاڭنىڭ اتىسى مەن كۇننىڭ باتىسىندا قولىنان كەتپەنى, وراعى, ت.ب. تۇسپەيتىن. ول كەزدە ەڭبەككۇن جازىلاتىن. تەك جىل اياعىندا عانا اقى تولەنەتىن. قازىرگىدەي اي سايىن اقشا بەرمەيدى. تەك جىل سوڭىندا بيداي, ەشكى, لاق بەرىلەتىن.
بىردە ەسىك الدىنا كولحوز بريگاديرى كەلىپ انام ەكەۋى ۇرىستى. ءبىر ۋاقىتتا ات ۇستىنەن بريگادير اناشىمدى ساباپ جاتىر ەكەن. بالامىن عوي, 8-9 جاستاعى. ويناپ جۇرگەن تاياعىمدى قولىما الا سالىپ اتىن ۇركىتىپ, ۇرىپ جىلاي ءجۇرىپ اپاما بولىستىم. ەش ءبىر قورىقپادىم. مەنىڭ دە ۇستىمە قامشىسى ءتيىپ جاتىر. ول ماعان ەشنارسە ىستەي المادى. ءارى شاپتى, بەرى شاپتى. بريگاديردىڭ ماعان ايتقانى ەسىمدە قالىپتى, «بولتىرىكتىڭ كۇشىگى» دەدى. ونى دا كەيىن ءتۇسىندىم. ول قاسقىردىڭ كۇشىگى دەگەنى ەكەن عوي. سونان سوڭ انام باسىمنان سيپاپ تىزەسىنە وتىرعىزىپ جىلادى-اي كەلىپ, كوپ جىلادى.
وسىنداي قيىنشىلىق, جوقشىلىقتا وستىك. انامىز جەسىر, مەكتەپكە اش, جالاڭاش باردىق. مەكتەپ 3 كلاستىق باستاۋىش بولدى. وقۋعا ىنتا جاقسى ەدى. جازعى دەمالىس كەزىندە 20-30 ءۇيدىڭ لاق, قوزىسىن باعۋشى ەدىم. بۇل جۇمىستار مەنى ەرتە ەسەيتتى. اعام رىمبەك ەكەۋمىز انالارعا كومەكشى بولا باستادىق. ەگىننەن ماساق تەردىك, قۇمنان وتىن اكەلەمىز. لاق, قوزى باققان 3 ايدا ەرنىم جالاق, بالتىرىم جارا, باسىم كۇنگە كۇيىپ جارا بولىپ كەتەتىن. اياق-كيىم بولماعاندىقتان, جالاڭ اياق باعاتىن ەدىم-اۋ.
وسى ءبىر كەزدەردە انالارىم اكەمدى ايتىپ جىلاۋشى ەدى. سوعىستا قازا تاپقانداردىڭ تۋىستارىنا «قارا قاعاز» كەلىپ جاتتى. اكەمىز بىردە: ساراتوۆ قالاسىندا اسكەري گوسپيتالدا وڭ قولىمنان جارالانىپ جاتتىم, جازىلىپ بىتسە, سوعىسقا كىرەمىن, دەپتى. بۇل حات جاس كەزىمدە ءۇي ورتەنىپ كەتكەندە و دا كەتىپتى دەيتىن انام. وسى حاتتان كەيىن ەشقانداي دا حابار بولماپتى. قوس انا جىلاي, قيىنشىلىقتا ءجۇرىپ تىلدا ەڭبەك ەتتى. ءبىزدى كيىندىردى, تاماق بەردى, ەڭبەككە تاربيەلەدى. وقۋىمىز جاقسى بولدى. اعام رىمبەك 1944 جىلى مەكتەپكە بارىپ 1954 جىلى ءبىتىردى. سول جىلى قىرعىز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, 1959 جىلى ءبىتىرىپ شىقتى. مەكتەپتە ۇستاز, كەيىن تالاس اۋداندىق كومسومول كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى قىزمەتىن اتقاردى. تاراز قالاسىندا پەدينستيتۋت 1967 جىلى اشىلىپ, وقىتۋشىلىققا اۋىستى. ءوزى وقىعان قىرعىز مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى دارەجەسىنە يە بولدى. پەدينستيتۋتتا 40 جىلداي ۇستاز بولىپ, ومىردەن وزدى.
مەن 1957 جىلى ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ 1962 جىلعا دەيىن اۋداننىڭ «بوستاندىق» دەگەن سوۆحوزىندا 5 جىل اعا شوپان بولىپ ەڭبەك ەتتىم. اناممەن بىرگە, ونەگەلى ەڭبەگىمدى ەسكەرىپ سوۆحوز ستەپەنديا تولەپ, الماتى زووتەحنيكالىق-مالدارىگەرلىك ينستيتۋتىندا وقىتتى. اكەدەن ەرتە قالعان مەن قاتارداعى زووتەحنيكتەن اۋداننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ باس زووتەحنيگى, باسقارما باستىعىنىڭ ورىنباسارى, ءبىرىنشى ورىنباسارى جانە تۋعان اۋىلىمدا زەينەتكە شىققانشا, سوۆحوز ديرەكتورى قىزمەتتەرىن اتقاردىم. ءبارى دە ەلدىڭ, انالار ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى بولار.
بىراق ومىردە كەتپەيتىن ءبىر وكىنىش تۇرادى ەكەن. اكەمنىڭ اناسى 90-دا, ءوز انام 77 جاسىندا ءبىرى بالاسىن, ءبىرى جۇبايىن سۇراپ, حابارىن ءبىلمەي دۇنيەدەن ءوتتى. قۇدايعا شۇكىر, قازاقستان تاۋەلسىزدىك الىپ, ەڭسەسىن كوتەردى. ەلباسىنىڭ ارقاسىندا وشكەنىمىز جانىپ, جوعىمىزدى ىزدەي باستادىق. ەندى, اتا-انا پارىزىن وتەۋ ءۇشىن ۇلى وتان سوعىسىنىڭ 65 جىلدىعىندا ستالينگرادقا (ۆولگوگراد) باردىق. كوپ ىزدەۋگە تۋرا كەلدى. ستالينگراد تۇبىندە ورلوۆكا دەگەن سەلودا كوپتەگەن زيراتتاردى, ەسكەرتكىشتەردى قارادىق. 3700-دەي جەرلەنگەن جاۋىنگەر زيراتىنان اكەشىم مىلتىقباي مەرگەنباەۆتىڭ اتى شىقتى. جۇرەك قايعىسى مەن قۋانىشىن ايتىپ جەتكىزە الماسپىن, مۇمكىن دە ەمەس. ەكى كوزىم جاسقا تولىپ, دەنەم بوسادى. اكەم مىلتىقباي مەرگەنوۆ 1942 جىلدىڭ 27 تامىزىندا 35 جاسىندا ستالينگراد مايدانىندا قايتىس بولىپتى. وكىنىشكە قاراي, جەڭىستىڭ 65 جىلدىعىندا اكەم جايلى وبلىستىق, نە رەسپۋبليكالىق باسىلىمداردىڭ ەشبىرىندە جازىلمادى. وعان مەن ءوزىم كىنالىمىن. سوندا 70 جىلداي قازاسىن ءبىلمەدىك قوي. ەندى ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىندا ايتىلسا ەكەن دەپ تىلەيمىن.
اكە, بىزدە سۋرەتىڭ دە جوق, وتان-اناڭدى قورعاۋ جولىندا قۇربان بولدىڭ. مەن سوعان ماقتانامىن. بەيبىت ءومىر سىيلادىڭ. مەن بالاڭ رەتىندە ولگەنىمشە, ماڭگى قارىزدارمىن. كەشىگىپ تاپقانىما كەشىرىم سۇرايمىن. قولىمنان كەلگەنى, تۋعان اناڭ مەن جۇبايىڭ جاتقان جەردەن توپىراق اپارىپ زيراتىڭا سالدىم. ال ءوزىڭ جاتقان ستالينگرادتاعى زيراتتان تۋعان جەرىڭە – اناڭ مەن جۇبايىڭنىڭ زيراتىنا توپىراق اكەلدىم. اعايىنىڭ مەن ەل-جۇرتىڭدى شاقىرىپ, ساعان قۇران باعىشتادىق. مەنىمەن بىرگە كەلىنىڭ باقىتجامال, نەمەرەلەرىڭ ايات, مارات باردى.
ۇلىڭ
مادىبەك مىلتىقباي ۇلى.
جامبىل وبلىسى, تالاس اۋدانى, س.شاكىروۆ اۋىلى.