قاۋىپسىز ەڭبەك قاشاندا ماڭىزدى

استانادا ەڭبەك قاۋىپسىز­دىگى ماسەلەسى تالقىلانعان حالىقارالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. ءۇش كۇنگە ۇلاسقان جيىن­دا ەڭبەكتى قورعاۋ مەن ونەر­كاسىپتەگى قاۋىپسىزدىكتىڭ سان سالالى ماسەلەسىن ەلىمىزدىڭ ءھام شەتەلدىڭ ساراپشىلارى تالقىعا سالدى. ولاردىڭ قاتارىن­دا حالىقارالىق ەڭبەك ۇيىمى مەن قاۋىمداستىقتاردىڭ, ورتا­لىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, جۇمىس بەرۋشىلەر بىرلەستىك­تەرى, جوعارى, كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ وكىلدەرى, اۋستراليا, ۇلىبريتانيا, رەسەي, ارمەنيا سىندى ەلدەر­دىڭ حالىقارالىق ساراپشىلارى بار. «ەڭبەكتى قورعاۋ مەن ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىكتىڭ بولاشاعى: ستراتەگيالار, ترەند­تەر جانە يننوۆاتسيالىق شەشىمدەر» تاقىرىبىنداعى پلەن­ارلىق سەسسيادا ءوندىرىس كەزىن­دە جازاتايىم وقيعالار­دىڭ الدىن الۋ جان-جاقتى ءسوز بولدى.

KIOSH 2025 كونفەرەنتسيا­سىنىڭ اشىلۋىندا ءسوز العان پرەمەر-ءمي­نيستر­دىڭ ورىنباسارى ەرمەك كوشەر­باەۆ­ قاۋىپسىز ەڭبەكتى قامتاماسىز ەتۋدە مەم­لەكەتتىك ورگانداردىڭ, جۇمىس بەرۋ­شىلەر مەن قىزمەتكەرلەردىڭ ءوزارا باي­لانىسى ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى. وندىرىستە قاۋىپسىز ورتا قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا مەملەكەتتىك دەڭگەيدە جەتكىلىكتى شەشىمدەر قابىلدانىپ كەلە جاتقانىن ءمالىم ەتتى.

«ەڭبەكتى قورعاۋ – ءار ادامنىڭ ءومىرى, دەنساۋلىعى مەن ءال-اۋقاتى. اسىرە­سە كۇندەلىكتى ناقتى قيىندىقتارعا كەزىك­كەندە شەشۋدىڭ وڭتايلى جولدارىن, جۇمىس بەرۋشىلەر مەن جۇمىس­شىلاردىڭ ءۇنىن ەستۋ وتە ماڭىزدى. ءىس-قاعاز – ءبىر بولەك, تاجىريبە – مۇلدەم باسقا. تەك تىعىز قارىم-قاتىناس ورناتا وتىرىپ زاماناۋي ءارى قاۋىپسىز جۇمىس ورتاسىن قۇرا الامىز. ەلىمىز وسى سالادا ناقتى العا باسۋشىلىق كورسەتىپ وتىر. بۇگىندە جاڭا جوسپار قۇرۋ ەمەس, بۇرىننان بار شارالاردى ساپالى ورىنداۋ ماڭىزدى. بىزدە مەحانيزمدەر مەن قۇرالدار جەتكىلىكتى, ەڭ باستىسى – ولاردى ىسكە اسىرۋ ناتيجەلى بولۋى كەرەك», دەدى ۆيتسە-پرەمەر.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا دامىعان ەلدەردە تسيفرلىق شەشىمدەر, جاساندى ينتەللەكت سىندى جۇمىس قا­ۋىپ­سىزدىگى مەن ەڭبەكتى قورعاۋدىڭ جاڭا ما­دەنيەتىن قالىپتاستىرعانىن جەتكىزدى.

«بۇل تاقىرىپ ەڭبەك جاعدايلارىن جاقسارتىپ, جازاتايىم وقيعالاردىڭ الدىن الۋدا جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن كورسەتەدى. بۇرىن روبوتتاندىرۋ, اۆتوماتتاندىرۋ, تسيفرلاندىرۋ, كليماتتىق وزگەرىستەر, «جاسىل» ەكونوميكاعا كوشۋ جونىندە بولاشاقتى بولجاپ ايتاتىنبىز. سول بولاشاق بۇگىندە شىنايى ومىرىمىزگە اينالىپ وتىر. جاھاندىق ترەندتەردى ەسكەرە وتىرىپ, قاۋىپسىز ءارى لايىقتى ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋ ەڭبەك سالاسىنداعى ۇلتتىق ساياسات­تىڭ ءاردايىم باستى قاعيداسى. كەيىنگى ­جىلدارى وندىرىستىك جاراقاتتانۋ دەڭ­گەيى مەن كاسىبي ەڭبەك ەتۋ قابىلەتىنەن ايىرىلعان قىزمەتكەرلەر سانىنىڭ تومەندەۋ ديناميكاسى بايقالادى», دەدى س.جاقىپوۆا.

سالا باسشىسى ماسەلەنى تىزبەلەپ قانا قويماي, وڭتايلى شەشۋ جولىندا مينيسترلىك قىزمەتكەرلەردىڭ دەنساۋلىعى مەن قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ جاڭا تاسىلدەرىن دايەكتى تۇردە ەنگىزىپ, كەشەندى شارالار قابىلداعانىن ايتتى.

«مينيسترلىك وندىرىستىك تاۋەكەل­دەردى, اسىرەسە ەڭبەك جاعدايلارى زياندى كاسىپورىندار مەن قاۋىپتى ءوندىرىس ورىندارىن دەر كەزىندە انىقتاپ, نازارعا الادى. ەلىمىزدە كاسىپورىنداردىڭ تسيفرلىق كارتاسى مەن ەڭبەك تاۋەكەل­دەرىنىڭ كارتاسى سىندى نەگىزگى تسيفر­لىق قۇرالدار ىسكە قوسىلدى. ولار مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ 20-دان استام اقپاراتتىق جۇيەلەرىنىڭ دەرەك­تەرىن جيناقتايدى. بۇل شەشىم­دەر كاسىپورىننىڭ وبەكتيۆتى بەيى­نىن قالىپتاستىرۋعا, ىقتيمال قاۋىپ­تەردى انىقتاۋعا, سونىمەن قاتار پروفي­لاكتيكالىق سيپاتتاعى شارالاردى ۋاق­تىلى قابىلداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى مينيستر.

بۇدان بولەك, ءاربىر جۇمىس ورنى­نىڭ كاسىپتىك تاۋەكەلدەرىن سارالاۋدا تسيفرلىق شەشىمدەر مەن قۇرالداردى قولدانا وتىرىپ, كاسىپورىنداردا جال­پى ينتەگرالدىق باعالاۋدىڭ جاڭا تاسىل­دەرى ازىرلەنگەن. زياندى ەڭبەك جاعداي­لارىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردى الەۋمەتتىك قورعاۋ – ماڭىزدى ماسەلە. بىلتىردان بەرى قىزمەتكەرلەردىڭ وسى ساناتىنا, 55 جاسقا تولعان, كەمىندە ­7 جىل ىشىندە مىندەتتى كاسىپتىك زەينەت­اقى جارنالارىنىڭ اۋدارىمدارى جا­سالعان ازاماتتارعا ارنايى الەۋمەتتىك تولەمدەر بەرىلىپ كەلەدى.

سونىمەن قاتار وندىرىستە زارداپ شەككەندەردى جازاتايىم وقيعالار­دان مىندەتتى ساقتاندىرۋ جۇيەسىن جەتىل­دىرۋ دە وزەكتى. مينيستر وسى باعىتتا قىز­مەت سالاسى عانا ەمەس, كاسىپورىنداعى ناقتى ەڭبەك جاعدايلارى دا ەسكەرى­لە­تىن ەكى كومپونەنتتى ساقتاندىرۋ ءتاريفىن ەنگىزۋ جوسپارلانعانىن اتاپ ءوتتى. ياعني قاۋىپسىزدىككە ينۆەستي­تسيا سالاتىندار از مولشەردە, ەڭبەكتى قورعاۋدا ۇنەمدەيتىندەر كوپ تولەي­تىن بولادى. بۇل – قيسىندى, ءادىل ءھام اتالعان باعىتتى دامىتۋعا قولايلى شەشىم.

وقىتۋ ساپاسىن ارتتىرۋ, عىلىمي الەۋەتتى دامىتۋ جونىندەگى ءىس-شارا­لار دا جۇيەلى ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. س.جاقىپوۆا 2024 جىلى وقىتۋ مەن ءبىلىمدى تەكسەرۋ راسىمدەرىن اجىراتۋ, بىرىڭعاي وقۋ-ادىستەمەلىك ورتالىق قۇرۋ ۇدەرىسى باستالعانىن, بىلىكتىلىكتىڭ جاڭا سالالىق شەڭبەرى مەن «ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ» كاسىبي ستاندارتى قابىلدانعانىن تىلگە تيەك ەتتى.

«جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلىن وتكىزۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى شەڭبەرىندە عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى, ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى جاڭا كاسىبي ستاندارتتىڭ تالاپتارىن ەسكەرە وتىرىپ, جۇمىسشى كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرەمىز», دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

ەڭبەك ينسپەكتسياسى FSM social قوسىمشاسىن پايدالانىپ, وندىرىستەگى جازاتايىم وقيعالاردى مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتەدى. بۇزۋشىلىقتار تۋرالى دابىلداردى ەرتە انىقتاۋ مەن جەدەل دەن قويۋ قۇزىرەتىنە يە ءمىنسىز ءارى ۇلگىلى مەملەكەتتىك ينسپەكتوردىڭ جاڭا مودەلى ەنگىزىلمەك. بيىلعى اقپاننان باستاپ ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى, ەڭبەكتى قورعاۋ تالاپتارىن بۇزعانى ءۇشىن 200 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل تولەيدى, ەگەر قايتالانسا, ايىپپۇل كولەمى 400 اەك-كە دەيىن ارتادى. مۇنىڭ بارلىعى ەڭبەكتى قورعاۋ مادەنيەتىن نىعايتۋ, جاراقاتتانۋدان تۋىندايتىن اۋرۋلاردى قىسقارتۋ, سونداي-اق زارداپ شەككەندەردى, جوعارى تاۋەكەل جاعدايىندا جۇمىس ىستەيتىن ادامداردى قولداۋدى كۇشەيتپەك.

KIOSH 2025 كونفەرەنتسياسى اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان كورمەگە ەلىمىزدىڭ ىرگەلى ءوندىرىس ورىندارىنان تىس بەلارۋس, بەلگيا, ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, ءۇندىستان, قىتاي, لاتۆيا, پاكىستان, رەسەي, رۋمىنيا, تۇركيا سىندى 12 ەلدەن 91 كومپانيا ءوز ونىم­دەرىن ۇسىندى. قاتىسۋشىلار جەكە قورعانىس پەن مونيتورينگتىڭ سوڭعى قۇرالدارىنان باستاپ, تسيفرلىق تەحنولوگيالار مەن پەرسونالدى وقىتۋ باعدارلامالارىنا دەيىنگى ونىمدەرىن كورسەتتى.

كورمەگە ءوز ونىم­دەرىن ۇسىنعان يتا­ليالىق داۆيد كوستان­تينو جۇمىس ورنىندا ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگى قاتاڭ قاداعالاناتىنىن ايتادى.

«مۇندا ءوزىمىزدىڭ «Gasparro» كومپانياسىن ناسيحاتتاپ, ارىپتەستىك بايلانىس ورناتۋعا كەلدىك. كومپانيا­نىڭ قۇرىلعانىنا 40 جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. ءبىزدىڭ ۇجىمدا ازاماتتاردىڭ قاۋىپسىزدىگى, ەڭبەك تالاپتارىنىڭ بۇ­زىل­ماۋى, الەۋمەتتىك احۋالىن جاق­سارتۋ ماسەلەسى باستى ورىندا. قىزمەت­كەرلەردىڭ مەديتسينالىق ساقتاندىرۋى بار, كەزەكتى ەڭبەك دەمالىسىنا ۋاقتىلى بارادى», دەيدى د.كوستانتينو.

ايماقتارمەن بايلانىس مەنەدجەرى بولىپ ەڭبەك ەتەتىن جالعاس جانسەرىك 1997 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەيتىن كومپانياسى ءوندىرىس ورىندارىنا قاجەتتى قاۋىپسىزدىك قۇرالدارىن شىعاراتىنىن اتاپ ءوتتى.

ء«بىز ءوندىرىس ورىندارى, كاسىپورىن­دارمەن ۇنەمى تىعىز بايلانىستامىز. ءاربىر مەكەمەدە قورعانىس قۇرال­دارى قانداي بولۋ كەرەكتىگىن تۇسىن­دىرەمىز. قاۋىپتى جۇمىس ورىندارىندا قورعانىش قۇرالدارىن قالاي پايدالانىپ, ارنايى تىگىلگەن كيىمدەردى قالاي كيەتىنىن ۇيرەتەمىز. ارنايى كيىمدەر, گاز تالداۋىش قۇرىلعىسى سىندى قاجەتتى تاۋارلار شىعاراتىن, 350-گە جۋىق قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيتىن كومپانيا ىرگەسىن كەڭەيتىپ, قوسىمشا فابريكا سالىپ جاتىر. وعان كەلەشەكتە قاجەتتى مامانداردى كاسىپتىك-تەحنيكالىق كوللەدجەردە ءبىلىم العان جاستاردان جاساقتايدى. بۇدان بولەك, الەمنىڭ ءىرى كومپانيالارىنىڭ وندىرگەن تاۋارلارىنىڭ ەلىمىزدە ساۋدالانۋىنا سەپتىگىمىزدى تيگىزەمىز. ەكى جىلدا ءبىر رەت گەرمانيادا حالىقارالىق كورمە وتەدى. سوندا ونىمدەرىمىزدى كورسەتىپ, تاۋارىمىزدى ناسيحاتتايمىز. ەلىمىزدە ءونىم شىعاراتىن كەن ورىندارى, مۇناي-گاز سەكتورى بار. وسى سالادا ەڭبەك ەتەتىن جۇمىسكەرلەرگە قاجەتتى قاۋىپسىزدىك قۇرالدارى, يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيانى وزىمىزگە اكەلۋدى ۇيىمداستىرامىز», دەيدى ج.جانسەرىك.

ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى س.جاقىپوۆا ءمالىم ەتكەندەي, مەملەكەت باسشىسى قويعان مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا مي­نيسترلىك بىرنەشە باعىتتا جوسپار­لى جۇمىستار جۇرگىزەدى. الداعى ۋاقىت­تا دا ەڭبەك جاعدايىن جاقسارتىپ, وندى­رىستە زارداپ شەككەندەردى الەۋ­مەتتىك قولداۋدى جەتىلدىرۋ, زياندى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ىستەيتىن قىزمەت­كەرلەرگە قولداۋدى كۇشەيتۋ, كاسىپ­وداق ينستيتۋتىن نىعايتۋ, مەملەكەتتىك باقى­لاۋدى ارتتىرۋعا جەتە ءمان بەرىلەدى.