ەلىمىزدەگى تۋريزم سالاسىن دامىتۋعا الەۋەتى زور بۋراباي باۋرايى مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىمەن جاڭارعان كەيىپكە ەنىپ, تۇرلەنبەك. تابيعاتى تامىلجىعان عاجايىپ ولكەنى كورىكتەندىرۋ, ساقتاۋ, حاس سۇلۋداي سىلاندىرۋ بۇگىنگى تاڭداعى وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى. ۇكىمەتتىڭ كەشەندى دامۋ جوسپارىنا سايكەس, جالپى قۇنى 137,2 ملرد تەڭگە بولاتىن 118 ءىس-شارا قولعا الىنباق. ءبىر جاقسىسى, وسى قارجىنىڭ 64 ملردى – جەكە ينۆەستيتسيا. بەس جىلدا جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىستى اۋقىمدى ءىس-شارا باستالىپ تا كەتتى. تۋريستىك ماۋسىمعا دايىندىق بارىسىن قاۋزاعان دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا وبلىس اكىمى مارات احمەتجانوۆ ءتۇيىندى ماسەلەنىڭ ءمان-جايىن تىلگە تيەك ەتتى.
– ششۋچە-بۋراباي كۋرورتتى ايماعىنىڭ جان-جاقتى دامۋىنا زور مۇمكىندىك بار, – دەدى وبلىس اكىمى. – سالاعا تارتىلعان ينۆەستيتسيا ينفراقۇرىلىمداردى جاڭعىرتىپ, تۋريستەردى جاقسىلاپ قارسى الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءوڭىر ءتۋريزمدى دامىتۋعا باعىتتالعان ستراتەگيالىق باسىمدىق بەرىلگەن جوسپاردى قولعا الىپ وتىر.
وتكەن جىلعى اتقارىلعان شارۋانى پىسىقتاساق, اۋقىمدى ءىس اتقارىلعان ەكەن. كوركەم تابيعاتتىڭ اياسىندا تىنىققان ادامدار سانى دا جىلدان-جىلعا ءوسىپ كەلەدى. ناقتى مىسالعا جۇگىنەتىن بولساق, وتكەن جىلى بۇل وڭىرگە ات ءىزىن سالعان تۋريستەر سانى ءبىر ملن-عا جۋىقتاپتى. ونىڭ 350 مىڭى شيپاجايلار مەن قوناقۇيلەردە ورنالاسقان. بۇرناعى جىلعى كولەمنەن 14%-عا كوپ.
وبلىستىق تۋريزم باسقارماسىنىڭ باسشىسى اندرەي پودگۋرسكيدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جاڭا تۋريستىك كلاستەردى دامىتۋ ەرەكشە مانگە يە. ماسەلەن, «اق بۋرا» كۋرورتى قوتىركول مەن جوكەي كولدەرىنىڭ جاعالاۋىندا تۋريستەردى قابىلداۋعا, جاڭا زاماننىڭ تالابىنا تولىق جاۋاپ بەرەتىن كورىكتى كەشەندەر سالىنىپ جاتىر. ششۋچە كولى مەن بۋراباي كەنتىندە وتباسىلىق دەمالىستارعا كوپ-كورىم كوڭىل بولىنگەن. قوتىركول كولىنىڭ جاعالاۋىندا بالالاردىڭ ساناتوريلىك-كۋرورتتىق دەمالىس ايماقتارىن كەڭەيتۋ جوسپارلانعان. 2027 جىلى ينۆەستور جالپى قۇنى ءبىر ملرد تەڭگە بولاتىن, جىل بويى جۇمىس ىستەيتىن اكۆاپارك سالماق.
ءتۇيىندى ماسەلەلەر دە بار. بالالار ءتۋريزمىن دامىتۋعا جەر تەلىمدەرى كەرەك. بوس جاتقان جەرلەر دە بار. ونىڭ يەلەرى نە وزدەرى كادەگە اسىرماي, نە حالىقتىڭ يگىلىگىنە بەرمەي وتىر. وسى ارادا ناقتى مىسال كەلتىرە كەتەلىك. قوتىركول كولىنىڭ جاعالاۋىندا 11 بالالار ساۋىقتىرۋ ورتالىعى بولسا, سونىڭ تەك تورتەۋى عانا جۇمىس ىستەپ تۇر. وزگەلەرى تابيعات ءانسامبلىن بۇزىپ, القام-سالقام بولىپ شاشىلىپ جاتىر. بۇل ماسەلە ءادىل شەشىمىن تابۋى قاجەت. قازىر بۋراباي اۋداندىق اكىمدىگى مەن وبلىستىق تۋريزم باسقارماسى كادەگە اسپاي جاتقان جەرلەردى ەسەپكە الىپ, قايتارىپ الۋدىڭ تەتىكتەرىن ىزدەستىرۋ ۇستىندە. وسى جوسپار جۇزەگە اسسا, قانشاما جەر بالالاردىڭ يگىلىگىنە جاراپ قالار ەدى.
جەرگىلىكتى بيلىك ينفراقۇرىلىمدى جاڭعىرتىپ, كولىك لوگيستيكاسىن جاقسارتۋعا ىنتالى. تاياۋ ارادا كۋرورتتى ايماقتاعى جولدار جوندەلىپ, سۋ, جىلۋمەن قامتۋ ماسەلەسى شەشىلەدى. سونداي-اق ۇيالى بايلانىس پەن ينتەرنەت جەلىسىنىڭ دە ساپاسىنا نازار اۋدارىلماق. تاعى ءبىر ەلدى ەلەڭ ەتكىزەتىن جاعىمدى جاڭالىق, بيىل شىلدە ايىنان باستاپ ەكى جاڭا جوبا جۇزەگە اسىرىلماق. ونىڭ ءبىرىنشىسى, قوقىس وڭدەۋ كاسىپورنىنىڭ قۇرىلىسى بولسا, ەكىنشىسى ششۋچينسك قالاسىنىڭ ماڭىندا قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى وڭدەيتىن كەشەن قۇرىلىسى قولعا الىنباق. مىنە, وسى كەزدە تاماشا تابيعاتتىڭ اياسى جىل سايىن ات كوپىر بولىپ جاتاتىن قوقىستان ارىلادى.
«بۋراباي» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركى ەكولوگيالىق ءتۋريزمدى دامىتۋعا كوبىرەك كوڭىل بولمەك. كەلۋشىلەرگە جاعداي جاساۋ ماقساتىندا كەمپينگ, گلەمپينگ سالىنىپ, ۆەلوورتالىق پايدالانۋعا بەرىلەدى دەپ وتىر. كىرپياز كەلۋشىلەردىڭ كوڭىلىنەن شىعۋ ءۇشىن استانا-بۋراباي باعىتىنداعى كۇرە جول بويىنداعى جولاۋشىلارعا قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى جاقسارماق.
بۇگىنگى تۋريست بۋراباي باۋرايىنداعى دەرتكە شيپا اۋانى جۇتىپ, قايتالانباس كورىنىسكە كوز سۋارىپ, تابيعاتتىڭ اي ارۋ سيپاتىنا تاڭدانا كوز سالىپ قانا قويماي, ىلكىدەگى ادەمى اڭىزعا دا نازار اۋدارارى ءسوزسىز.
ابىلاي الاڭىندا تۇرىپ, كوكشەنىڭ قارسى الدىڭىزداعى بيىگىنە كوز سالساڭىز, عاجايىپ تابيعات قۇبىلىسىن ايقىن اڭعارار ەدىڭىز. قىلپىلداعان بولات قاشاۋ باتپايتىن كوك گرانيت تاسىن باۋىرلاي ءتىلىپ ورنالاسقان عاجايىپ تاس سىرعاناققا جانارىڭىز تۇسسە, تۋعان تابيعاتتىڭ قۇدىرەتىنە ەرىكسىز باس يەسىز. سوناۋ قىر جوتادان باستالىپ, ەڭىسكە قاراي قۇلديلاي قۇلايتىن عالامات ۇلكەن تاس سىرعاناقتى جاساۋ ارينە, ادامزاتتىڭ قولىنان كەلمەس ەدى. كوزبەن جوبالاعاندا, كوك تاستىڭ ەنى جيىرما قادامداي, تابانى 150 قادامعا جۋىق. كەرتىلىپ تۇسكەن, الدە ويىلعان. قالاي بولعان كۇندە دە جاراتىلىستىڭ بۇيرىعىمەن وسىنداي تاس سىرعاناق پايدا بولعان. ەكى جاعى ءتىپ-تىك, جىلان جالاعانداي تەپ-تەگىس. ءبىر تاڭدانارلىعى, جالپاق تاباندا بارماق باسىنداي ءبىر بۇدىر بولساشى. ينەنىڭ كوزىندەي ويىق تا كەزدەسپەيدى. جەرگىلىكتى جۇرت بۇل جەردى «تاس سىرعاناق» دەپ اتايدى. ايتسا ايتقانداي, تۋ بيىكتەن قۇلديلاي قۇلاپ, ەتەگى ەڭىسكە جەتەتىن سىرعاناقتىڭ سىرىن ۇققان كىم بار ەكەن؟
كوك تاستان ورىلگەن, ادامزات بالاسىنىڭ ءوزى دە شىعا المايتىن بيىك شىڭنىڭ ۇشار باسىنا ءپىل شىعىپ شوگىپتى دەسە, سەنەسىز بە, سەنبەيسىز بە؟ سەنبەيتىندەر تابىلسا, بۋرابايدىڭ باۋرايىنا كەلسىن. كەلگەن سوڭ ابىلاي الاڭىنا تابان تىرەپ, ءجۇزىن وقجەتپەسكە بۇرسىن. سول ساتتە سوناۋ شىڭ باسىنان ءتورت سيراعىن باۋىرىنا باسىپ شوككەن ءپىل كورىنەدى. كوزى وتكىر ادام ۇشى ءسال جوعارى قايقيعان ۇپ-ۇزىن تۇمسىعىن اڭدايدى. باجايلاپ قاراساڭىز, الاقانداي كوزى, قاۋقيعان قۇلاعى, ساباۋداي قۇيرىعى, قىسقارتىپ ايتقاندا, بارلىق ون ەكى مۇشەسى ءتۇپ-تۇگەل. تەك جاندى ەمەس, جانسىز, كوك گرانيت تاس. ەستە جوق ەسكى كەزەڭدە وقجەتپەس باتىر قالىڭ جاۋ قاۋمالاعان ساتتە جاراتقان يەدەن تىلەك ەتىپ, تاسقا اينالىپتى دەسەدى عوي. سوندا توبەسىنە كوتەرىپ العان وسى ءپىل ەكەن دەگەن جورامال ايتىلادى. ارينە, اڭىز. ايتسە دە, ۇلت مۇراتى مەن ۇلتتىڭ ۇلاعاتتى ۇلدارىنىڭ ارىماس اسىل ارمانى ۇشتاسىپ جاتقانداي. اڭىز استارىندا تۋعان جەردىڭ توپىراعىن وقجەتپەس باتىر ءتارىزدى قورعاي ءبىلۋ كەرەك. سوندا ەسىمىڭ ەل ەسىنەن ەشقاشان وشپەيدى دەگەن يشارا جاتىر.
ءيا, كەلەر ۇرپاققا مۇرا بولىپ قالاتىن ءوڭىردىڭ ءوڭىن ساقتاۋ بۇگىنگە پارىز. جىل سايىن كىسىنىڭ كوپتىگىنەن قانشا كورىكتى بولسا دا تابيعاتتىڭ اي نۇرلى ارۋ سيپاتىنا كىرەۋكە تۇسەتىندىگى بار. ۇلتتىق پارك بۇل ماسەلەگە مەيلىنشە ءمان بەرىپ وتىر. جاڭادان 21 سانيتارلىق-گيگيەنالىق ورىندار سالىنباق. بۇل ءبىر جاعىنان تۋريستەرگە قولايلى بولسا, ەكىنشى جاعىنان تابيعي ورتاداعى تازالىقتى ساقتاۋ ءۇشىن كەرەك.
اقمولا وبلىسى,
بۋراباي اۋدانى