قازاق تۋمىسىنان نامىسقوي حالىق. ەردى نامىس ولتىرەدى دەپ بىلگەن جۇرتىمىز سوندىقتان قانداي ءبىر جاۋگەرشىلىكتە دە كوزسىز ەرلىككە كەنەۋسىز باراتىن بولعان. كەشەگى جارتى الەمدى جالماعان جاھان سوعىسىندا باتىرلارىمىزدىڭ كوپتەپ شىققانى دا سوعان سەپ. ال شىن مانىندە مۇنداي جوعارى دارەجەگە جەتۋگە لايىقتى بولعان اكەلەرىمىزدىڭ قاتارى بۇدان ەكى-ءۇش ەسە كوپ بولعانىن كەيىنگى كەزدەرى عانا ءبىلىپ جاتىرمىز. ءدال سولاي كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلىپ, بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرمەن سوعان قول جەتكىزە الماي قايتقان قان مايدان قاھارماندارىنىڭ ءبىرى سەيىت ۇيسىنباەۆ ەدى.
جەزقازعان جوندارىندا تۋعان بۇل كىسىنىڭ ءومىر جولدارىن داۋلەتتى بولعان اتا-انادان كىشكەنتاي بالا كەزىندە ءۇش باۋىرىمەن بىرگە ايىرىلىپ, جاسى التىلار شاماسىندا سىردىڭ بويىنان كەلگەن كەرۋەنگە ىلەسىپ, ناعاشىلارىنا قاراي جول تارتىپ بارعانىنان تارقاتىپ ايتار بولساق, ءبىراز اڭگىمەنىڭ باسى قايىرىلار ەدى. سوندىقتان ءبىز ءسوزدىڭ ىلكىمىن جىگىت اتانىپ, ات جالىن تارتىپ مىنگەن سەيىتتىڭ ءتورت جىلدىق مەكتەپتەن كەيىن قىسقا مەرزىمدى كۋرستى ءبىتىرىپ, مال دارىگەرى ماماندىعىن الىپ شىققان سوڭ بىرقاتار جىلدار سول سالادا قىزمەت ەتىپ بارىپ, 1940 جىلدىڭ جازعا سالىمىندا كەڭەس ارمياسى ساپىنا الىنعان شاعىنان باستايىق. ال ارادا تۋرا ءبىر جىل وتكەندە, 1941 جىلدىڭ ماۋسىم ايىنىڭ ورتاسى اۋا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ بۇرق ەتە تۇسكەنى بەلگىلى.
بۇل كەزدە ۋكراينا جەرىندە اسكەري قىزمەتىن اتقارىپ جۇرگەن سەيىت سوعىستىڭ العاشقى كۇنىنەن دەرلىك سول سۇراپىلعا بەل شەشپەي قويىپ كەتەدى. العاشىندا ۇرىسقا اتتى اسكەر ۆزۆودىنىڭ كومانديرى رەتىندە قاتىسىپ جۇرگەن جاۋىنگەر كەيىن كەلە بارلاۋشىلار جاساعىنىڭ جەتەكشىسى بولىپ قىزمەت ەتەدى. وسى كەزدەرى ول جاساعان ەرەن ەرلىكتەرىنىڭ ايعاعى رەتىندە العاشقى «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالىن الىپ ۇلگەرەدى. ال ءبىر جولى كەزەكتى ءبىر ەلدى مەكەنگە بارلاۋعا بارعان جەرىندە نەمىستەردىڭ وتە ءبىر ماڭىزدى قولباسشىسىن كوپتەگەن قۇندى قۇجاتتارىمەن بىرگە تىرىدەي قولعا ءتۇسىرىپ, توركىنى توتەن تابىسقا قول جەتكىزەدى. وسى ەرلىگى ءۇشىن قازاق بارلاۋشىسى سەيىت ۇيسىنباەۆ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىنا ۇسىنىلادى.
بىراق قىرسىق شالايىن دەسە, اياق استىنان ەكەن, سودان بىرەر اي بۇرىن عانا باتالون كوميسسارىمەن, ياعني كومانديردىڭ ساياسي ىستەر جونىندەگى ورىنباسارىمەن شالكەم-ءشالىس كەلىپ قالعانى بۇعان ۇلكەن كەدەرگى بولىپ جابىسادى. پەندەلىك تىرلىك قوي, مۇنىڭ تاعى ءبىر بارلاۋ بارىسىندا جورىق جولدارىنىڭ تارتۋى رەتىندە الىپ قايتقان التىن ساعاتىنا وسى كوميسسار قاتتى قىزىعادى. قىزىعىپ قانا قويمايدى, وزىنە بەرۋىن تالاپ ەتەدى. مىناداي الىمجەتتىككە شىداي الماعان نامىسقوي سەيىت ءولىپ كەتسە دە ساعاتتى بەرمەيتىنىن ايتىپ, جوعارى تۇرعان شەندىگە اشىقتان-اشىق قارسىلىق بىلدىرەدى. سوعان ءىشىن جيىپ العان كوميسسار جوعارىعا كەتۋگە دايىن تۇرعان ماراپات قاعازىنا قول قويماي قويادى. سەيىت سوسىن مۇنىڭ ورنىنا ومىراۋىنا «قىزىل جۇلدىز» وردەنىن تاعادى.
ارادا تاعى بىرقاتار ۋاقىت وتكەننەن كەيىن ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىز تاعى دا وسىنداي ەلەۋلى ەڭبەگىمەن كوزگە تۇسەدى. كەزەكتى بارلاۋدان قايتىپ كەلە جاتقان جاۋىنگەرلەر ءبىر جولى سىتىرلاپ جاۋعان قالىڭ جاڭبىردىڭ استىندا قالىپ قويادى. سودان الدارىنان كەزىككەن سەلونىڭ شەتىنە ىلىككەن بۇلار ءبىرىنشى كەزدەسكەن ۇيگە كىرىپ بارادى. بۇلاردىڭ تابالدىرىقتان اتتاعاننان كەيىن كورگەندەرى 5-6 جاستاعى جالعىز ۇل بالا بولادى. وت جاعىپ, كيىمدەرىن كەپتىرىپ الۋ ءۇشىن ودان قۇرعاق كۇكىرت سۇراعاندا, بالا بايعۇس ءۇيدىڭ بار سىرىن اشىپ قويادى. «كۇكىرت انامدا», –دەيدى ول. «ال اناڭ قايدا؟» – «ول جەرتولەگە كەتتى». – «وندا نەگە كەتتى؟» – «سوندا وتىرعان نەمىسكە تاماق بەرۋگە كەتتى». بالاقايمەن ارادا جۇرگەن وسىنداي ديالوگتان كەيىن بارلاۋشىلار بىردەن ءبارىن تاستاپ, اتالعان جەرتولەگە قاراي لاپ قويادى. بارسا, وندا شىنىندا دا ءبىر نەمىس سولداتى مەكەن ەتىپ وتىر ەكەن. ءجاي وتىرماعان, ونىسى نەمىستىڭ ءراديسى بولىپ شىعادى. سول جەردە وتىرىپ, ءۇي يەسى ايەلدىڭ كۇندەلىكتى بەرىپ تۇرعان مالىمەتتەرىن ءوز باسشىلىعىنا جىبەرىپ, ءبىزدىڭ كوپتەگەن نىسانالارىمىز بويىنشا ارتيللەريادان سوققىلار بەرگىزىپ تۇرىپتى. ەكى بىردەي جاۋدى الدارىنا سالىپ اكەلگەن بارلاۋشىلار تاعى دا تيەسىلى ناگرادالارىن الادى. سودان سەيىتكە بۇيىرعانى ەكىنشى دارەجەلى « ۇلى وتان سوعىسى» وردەنى بولادى.
سەيىت كوكەمىزدىڭ بۇدان كەيىن باسىنان كەشكەنى اناۋ-مىناۋ كينوعا بەرگىسىز. كەزەكتى ءبىر سوعىس كەزىندە سناريادتىڭ جارىقشاعى ونىڭ ءبىر بۇيرەگىن زاقىمداپ كەتەدى. دارىگەرلەر دالادا قار ۇستىندە قانسىراپ جاتقان جاۋىنگەردى امان الىپ قالۋ ءۇشىن ب ۇلىنگەن بۇيرەگىن الىپ تاستاپ, ەمدەپ كورگەندەرىمەن, ونىڭ بەتى بەرى قاراي قويمايدى. اقىرىندا تىرشىلىكتىڭ بەلگىسى بايقالماي قالعان ول مايىتحاناعا جەتكىزىلەدى. سول جەردە ەكى-ءۇش كۇندەي جاتىپ قالعان ونىڭ دەنەسى ءالى سۋي قويماعانىن جەرلەۋ بريگاداسىنىڭ ءبىر مۇشەسى كەزدەيسوق بايقاپ قالعان ەكەن. وسىدان كەيىن باتىر بارلاۋشى شۇعىل گوسپيتالعا جەتكىزىلىپ, ارى قاراي بىرتىندەپ ساۋىعىپ شىعادى. كەيىن دەنساۋلىق جاعدايىنا قاراي اسكەري قىزمەتتەن بوساتىلعان سەيىت ۇيسىنباەۆ ەلگە قايتارىلادى.
1944 جىلدىڭ جازىندا وسىلاي قىزىلوردا وبلىسىنىڭ شيەلى اۋدانىنداعى وتباسىنا ورالعان بۇرىنعى جاۋىنگەر 1971 جىلى جەلتوقسان ايىندا جۇرەك تالماسىنان قايتىس بولىپ كەتكەنگە دەيىن حالىق شارۋاشىلىعىندا ۇزاق ۋاقىت قالتقىسىز قىزمەت ەتەدى. مەن بۇل كىسىنى ءتىرى كەزىندە كورە قويعان جوق ەدىم. بىراق جاسىندا بالۋان بولىپ كۇرەسكە دە تۇسكەن, قولىنا دومبىرا ۇستاپ, ايتىسقا دا قاتىسقان, ونىڭ اتىن سىرتتاي كوپ ەستىگەنمەن. وعان اتالعان اۋداننىڭ «گيگانت» كولحوزىندا كوپ جىلدار فەرما باسقارۋشىسى, قويما مەڭگەرۋشىسى بولىپ جۇمىس ىستەگەن جەزدەم سىزدىق وماروۆپەن قۇرداس, ارىپتەس, جولداس بولعانى سەبەپ شىعار. كەيىننەن سەيىت كوكەمىزدىڭ بالالارىمەن جاقىن جۇردىك. وكىنىشكە قاراي, ودان وربىگەن باقىت, باتىر جانە باعدات ەسىمدى ۇلداردىڭ ءبارى ومىردەن ەرتەرەك كەتىپ قالدى. وسىلاردىڭ ىشىندە باتىرمەن ارالاستىعىمىز وتە جاقسى بولدى. ەندى عانا ونىڭ ەسىمى نەگە بۇلاي قويىلعانىن پايىمداعان سياقتىمىن.
قازىر باتىر اكەنىڭ ارتىندا قالعان مۇرالارىنا قىزى عاليا اپكەمىز يە بولىپ وتىر.
ال سەيىت كوكەمىز ءتىرى تۇرعانىندا وتكەن جىلى جۇزگە تولار ەدى.
سەرىك ءپىرنازار,
«ەگەمەن قازاقستان».
قىزىلوردا وبلىسى,
شيەلى اۋدانى.