اسىلدىڭ سىنىعىنداي, قاتارلارى تىم سەلدىرەپ بارا جاتقان ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىنىڭ قاي-قايسىسى بولسا دا كوزگە ىستىق. سولاردىڭ ءبىرى – بۇگىندە توقساننىڭ بەل ورتاسىنا جەتكەن سەيىلبەك ۋسين اقساقال.
سەيىلبەك اعامىزبەن مەنىڭ تانىستىعىم, وتكەن عاسىردىڭ 80-ءشى جىلدارىنىڭ ورتاسىنان باستالعان ەدى. ليگاچەۆتىڭ «سۋحوي زاكونىنان» كەيىن سالاماتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋ تۋرالى ناۋقان باستالدى. «تسەلينوگراد اۋدانىندا تۇراتىن 65-تەن اسقان ءبىر قارت ادام كۇنىنە 30 شاقىرىم قاشىقتىققا جۇگىرەدى ەكەن. سول اقساقالدىڭ تاجىريبەسىن وبلىستىق گازەتتە ناسيحاتتاۋ كەرەك» دەگەن تاپسىرما الدىم. ول كەزدە قالانىڭ ىرگەسىندەگى تالاپكەر اۋىلىندا تۇراتىن سەيىلبەك اكىمبەك ۇلىن ارنايى ىزدەپ بارىپ, جۇزدەسكەن ەدىم. سول كەزدە 15-20 شاقىرىم قاشىقتىققا ەركىن جۇگىرەتىن اعامىز سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە ىلىككەن شاعىندا دا ۇلى جەڭىس مەرەكەسى قۇرمەتىنە وتكىزىلەتىن 30-35 شاقىرىمدىق مارافونداردا الدىنا جان سالماي كەلەتىن.
مايدانگەرمەن سۇراپىل سوعىس تاقىرىبىندا دا تالاي-تالاي سىر سۋىرتپاقتاعانبىز. سەيىلبەك اعا ۇلى وتان سوعىسىنىڭ العاشقى كۇنىنەن قاتىسىپ, جەڭىستى چەحوسلاۆاكيانىڭ استاناسى پراگا قالاسىندا قارسى الىپتى. بەس جىل قان مايداننىڭ بەل ورتاسىندا ءجۇرىپ, بىردە-ءبىر رەت جاراقات الىپ كورمەپتى. «سەيىلبەك اعا, دەنەڭىزگە سىزات تۇسىرمەي سۇراپىل سوعىستان قالاي شىققانسىز؟» دەپ قالجىڭداعاندارعا, «وۋ, مەن ۇنەمى ستۋدەبەككەر ماشيناسىنىڭ ىشىندە وتىردىم عوي, قايدان وق تيەدى», دەپ ازىلمەن جاۋاپ بەرەتىن. ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىق مەرەيلى مەرەكەسى قارساڭىندا گازەتىمىزدىڭ ءفوتوتىلشىسى ورىنباي بالمۇرات ەكەۋمىز اعامىزعا ارنايى بارىپ, مايدانگەردىڭ جاۋىنگەرلىك جىلدارداعى ءومىر ەستەلىكتەرىن تىڭداپ قايتتىق.
سەيىلبەك ۋسين سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى اتاقتى شاعالالى اۋىلىندا 1921 جىلى ومىرگە كەلىپتى. اكەسى اكىمبەك ۋسين متس ديرەكتورى, شاعالالى اۋىلدىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى بولعان كوزى اشىق, وقىعان ادام ەكەن. چيستوپولسكي متس-ءتىڭ 7 جىلدىق ورىس مەكتەبىن بىتىرگەننەن كەيىن سەيىلبەك شاعالالى اۋىلىندا اشىلعان مەكتەپكە ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتىنىڭ مۇعالىمى بولىپ بەكىتىلەدى. 1940 جىلى مىندەتتى ازاماتتىق بورىشىن وتەۋ ءۇشىن اسكەر قاتارىنا شاقىرىلىپ, قيىر شىعىسقا اتتانادى. وسىنداعى اسكەري بايلانىس بولىمشەسىندە قىزمەت اتقارىپ جۇرگەندە, سوعىس باستالادى.
قيىر شىعىستان جەتكەن جاۋىنگەرلەردى بىردەن الدىڭعى شەپتەگى شايقاسقا سالدى. سەيىلبەك اعا جىلعا جاقىن جۇزدەگەن مەتر بايلانىس سىمى ورالعان كاتۋشكانى ارقالاپ, الدىڭعى شەپتەگى بولىمدەر مەن اسكەر باسشىلارى ورنالاسقان نۇكتەلەردىڭ اراسىندا بايلانىس جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ مىندەتىمەن اينالىستى. ۇزىلگەن بايلانىس سىمدارىن جالعاۋ ءۇشىن قارشا بوراعان وق پەن وتتىڭ ورتاسىمەن ءبىر جىعىلىپ, ءبىر تۇرىپ, تالاي-تالاي شاقىرىمداردى ەڭبەكتەپ وتكەن كۇندەرى دە كوپ بولدى. قار جامىلىپ, مۇز جاستانىپ ۇرىس دالاسىندا بايلانىس سىمىن تارتىپ جۇرگەندە, تالاي سەرىكتەرى جەر جاستاندى. قانداي قۇدىرەت قاققانى بەلگىسىز, بۇل قان-قاساپتان ول امان شىقتى.
سودان كەيىن ول ءى ۋكراين مايدانىنىڭ قۇرامىنداعى داڭقتى گەنەرال رىبالكونىڭ 3-ءشى گۆارديالىق تانك ارمياسىنا تاپ بولدى. كوپ ۇزاماي ءبىلىمدى ءارى ورىسشاعا جەتىك جاۋىنگەردى تانك ارمياسىنىڭ شتابىنا الدى. مۇندا ول سناريادتاردى جانە وق-دارىلەردى تىركەۋ جانە ەسەپتەۋ بولىمشەسىندە قىزمەت ەتتى. سەيىلبەك اعانىڭ ءوز سوزىمەن ايتساق: «ءبىز قابىلداپ العان ءاربىر سناريادتىڭ جانە وق-ءدارىنىڭ قاتاڭ ەسەبىن جۇرگىزىپ, جوعارى جاققا ەسەپ بەرىپ وتىردىق. ماسەلەن, پااس-تان (پولەۆوي ارمەيسكي ارتەلەريسكي سكلاد) جاۋىنگەر يۆانوۆقا 20 برونەبوينىي, 30 وسكولوچنىي جانە 10 پودكاليبرنىي سنارياد بەرىلدى. شايقاس بىتكەننەن كەيىن يۆانوۆ اتىلعان سناريادتاردىڭ بالەنشە گيلزالارىن تاپسىرادى. سول بويىنشا ءبىز ءبىر شايقاستان كەيىن قانشا سنارياد پەن وق-ءدارى شىعىندالعانى تۋرالى ەسەپ بەرىپ وتىرامىز». مىنە, ءاربىر اتىلعان سناريادتىڭ ەسەبى الىنىپ وتىرعان كەڭەس مەملەكەتىندەگى تەمىردەي ءتارتىپتىڭ ارقاسىندا دۇنيەجۇزىن قالتىراتقان نەمىس فاشيستەرى تىزە بۇكتى.
1945 جىلعى ءساۋىر ايىنىڭ سوڭعى كۇندەرى نەمىس فاشيستەرىنىڭ ورداسى – بەرلين قالاسى ءۇشىن كەسكىلەسكەن ۇرىستارعا ۇلاستى. الىنبايتىن قامالعا اينالعان بەرليننىڭ ءاربىر كوشەسى, ءاربىر نىسانى ءۇشىن جان الىسىپ, جان بەرىسكەن شايقاستار ءجۇرىپ جاتتى. مامىر ايىنىڭ العاشقى كۇنى سەيىلبەك اعا قىزمەت ەتەتىن تانك قۇراماسى ءتۇن ىشىندە تىك كوتەرىلىپ, سۋىت جۇرىسپەن بەرلين قالاسىن تاستاپ شىقتى. رەيحستاگتىڭ توبەسى كورىنىپ قالعاندا, كۇرت كەرى بۇرىلىپ, شۇعىل ساپارعا شىعۋدىڭ سىرىن ۇعا الماي, جاۋىنگەرلەر دە دال بولدى.
كوپ كەشىكپەي ءاربىر روتا, ءاربىر بولىمشە, ءاربىر تانك قۇرامىنا قۇپيا بۇيرىق تاراتىلدى. چەحوسلاۆاكيانىڭ استاناسى پراگا قالاسىنا فاشيستەردىڭ مۇزداي قارۋلانعان قۋاتتى ارمياسى بەكىنىپ, ءبىزدىڭ اسكەرلەردىڭ تىلىنان تۇتقيىلدان شابۋىل جاساۋ ءۇشىن ازىرلەنىپ جاتقان كورىنەدى. بۇلاردى سول نەمىس اسكەرىن تالقانداۋعا اتتاندىرعان ەكەن. «اينالاسى ەكى-ءۇش كۇننىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ اسكەرلەرىمىز پراگا قالاسىنىڭ ماڭىنا بەكىنگەن جاۋدىڭ تاس-تالقانىن شىعاردى. ءبىزدىڭ شتاب باتالونى 8 مامىر كۇنى ءتۇن ورتاسى اۋا جاۋدان تازارتىلعان پراگا قالاسىنا كەلىپ كىردى. ۇزاق جولدان قالجىراپ, وداقتاستار بەرگەن ستۋدەبەككەر ماشيناسىنىڭ ىشىندە سىعىلىسا وتىر ەدىك. كەنەت جان-جاقتىڭ ءبارى تارسىل-گۇرسىل اتىس بولدى دا كەتتى. جاۋىنگەرلەر قارۋ اتاۋلىنىڭ بارىمەن اسپانعا اتىپ جاتىر. جاۋ سامولەتتەرى كەلىپ قالعان ەكەن دەپ اسپانعا قارايمىز.
سول ساتتە كومانديرىمىز مايور ەفيموۆ شەتتەۋ وتىرعان ماعان: «جاۋىنگەر ۋسين, بۇل نە اتىس ەكەنىن ءبىلىپ كەلىڭىز!» دەپ بۇيىردى. مەن جالما-جان ماشينادان سەكىرىپ ءتۇسىپ, قاراڭعى كوشەمەن جۇگىرە جونەلدىم. پروجەكتورلار جارىعىمەن سامالاداي بولىپ تۇرعان الاڭدا ءوزارا دابىرلاسىپ جاتقان ءبىر توپ جاۋىنگەردىڭ قاسىنا كەلدىم. ولار قۇشاقتاسىپ, ءسۇيىسىپ, قايتا-قايتا اسپانعا وق جاۋدىرىپ ءجۇر. «جولداس لەيتەنانت, نە بولىپ جاتىر ءوزى؟», دەدىم ءدال جانىمنان وتە بەرگەن وفيتسەردىڭ جولىن بوگەپ. «سوعىس ءبىتتى, باۋىرىم! جەڭىس! ءبىز جەڭدىك, باۋىرىم!», – دەپ لەيتەنانت مەنى قۇشاقتاپ الىپ, كەمسەڭدەپ جىبەردى.
مەن دە كوزىمنەن اققان قۋانىش جاسىن سىعىپ الىپ, مايور ەفيموۆتان ءسۇيىنشى سۇراۋ ءۇشىن كەلگەن ىزىممەن جۇگىرە جونەلدىم...».
قارت مايدانگەر, سوعىستان كەيىنگى سانالى عۇمىرىنىڭ اتتاي قىرىق جىلىن بالا وقىتۋ ىسىنە ارناعان ۇلاعاتتى ۇستاز سەيىلبەك اكىمبەك ۇلى الدە كارىلىكتەن, الدە ىشكى تەبىرەنىستەن جاساۋراپ كەتكەن كوكشىل كوزدەرىن ورامالىمەن ءسۇرتىپ, ءۇنسىز وتىرىپ قالدى. توقساننىڭ تورتەۋىنە شىقسا دا تاياقسىز جۇرەتىن اسىلدىڭ سىنىعىنداي ارداگەرگە ءبىز دە شىنايى ىلتيپاتپەن رياسىز قارادىق...
سۋرەتتە: ۇلى وتان سوعىسىنىڭ ارداگەرى سەيىلبەك ۋسين.