اتام قازاق: «الماس قىلىش قىن تۇبىندە جاتپايدى» دەپ وسىندايدا ايتسا كەرەك. تاياۋدا وزبەكستاننىڭ پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆتىڭ جارلىعىمەن 26 جاستاعى وپەرا ءانشىسى, قانداس باۋىرىمىز جەڭىسبەك پيازوۆقا وزبەكستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى اتاعى بەرىلگەندە, مىنا جاقتاعى قانداستارىنا دەيىن قۇتتىقتاۋ جولداپ, قۋانىشىنا ورتاقتاسۋعا اسىقتى. پيازوۆ اۋلەتىن كوپشىلىككە تانىستىرىپ جاتۋدىڭ اسا قاجەتى جوق. ويتكەنى, ولار قاراقالپاقستان مەن وزبەكستانداعى, قالا بەردى مۇنداعى ونەرسۇيەر قاۋىمنىڭ بارىنە ەتەنە تانىس. بۇل اۋلەتتىڭ 20-عا تارتا مۇشەسى ونەردىڭ ورىنەن ومىرلىك وزەك تاپقان جاندار. وسىنىڭ باستاۋىندا نوكىستەگى ستانيسلاۆسكي اتىنداعى مەملەكەتتىك دراما تەاترىنا بۇكىل سانالى عۇمىرىن ارناعان زەينەل پيازوۆ ونەگەسى تۇر. ال, بۇل اۋلەتتىڭ ارعى اتاقونىسى قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قازالى اۋدانى سانالادى. كەشەگى الاساپىران اشارشىلىقتا جان-جاققا تارىداي شاشىراعان قازاقتىڭ ءبىر بۇتاعى سوناۋ بەسقالاعا بارىپ شانشىلعان ەدى.
زەينەل پيازوۆ 1932 جىلى تاقتاكوپىر اۋدانىنىڭ ءبورشىتاۋ اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. ورتا مەكتەپتى بىتىرەر تۇستا اۋىلعا نوكىستەن ارتىستەر كەلىپ, سپەكتاكل قويادى. ولاردىڭ ونەرىنە ءتانتى بولعان بوزبالا زەينەل اتا-باباسى بۇرىن كاسىپ ەتپەگەن ماماندىقتى تاڭدادى. باعىنا وراي, 1951 جىلى وستروۆسكي اتىنداعى تاشكەنت تەاتر جانە كوركەمونەر ينستيتۋتىندا قاراقالپاقستان جاستارى ءۇشىن ارنايى سىنىپ اشىلعان بولاتىن. ويلانباستان وسى وقۋ ورنىنا قۇجاتتارىن تاپسىرىپ, سىناقتان سۇرىنبەي ءوتتى. اكتەرلىكتىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنىپ, 1955 جىلى ينستيتۋتتى اياقتاعان سوڭ ستانيسلاۆسكي اتىنداعى قاراقالپاق مەملەكەتتىك دراما تەاترىندا ەڭبەك جولىن باستاپ, ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن سول تەاترعا تەر توكتى.
سول كەزدەگى تەاتر رەجيسسەرى جالىنداپ تۇرعان جاس ماماننىڭ دارىنىنا سەنگەن بولۋى كەرەك, بىردەن «عاشىق عارىپ» قويىلىمىنداعى شاھابباستىڭ ءرولىن ويناۋدى ۇسىندى. شىعىستىڭ اتاقتى ەپوسىنداعى پاتشانىڭ بەينەسى زەينەلدىڭ ورىنداۋىندا وتە ءساتتى شىقتى. سوندىقتان بولار, جاس اكتەر بىردەن كورەرمەننىڭ جۇرەگىنە جول تاپتى. كوپ وتپەي شەكسپيردىڭ «وتەللوسىندا» – ياگو, ز.راننەتتىڭ «اداسقان ۇلىندا» لەمبيت فەداياس سياقتى كۇردەلى وبرازداردى سومدادى. وعان 1966 جىلى قاراقالپاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى, 1969 جىلى قاراقالپاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, ال 1977 جىلى وزبەكستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى اتاقتارى بەرىلدى.
ول كسرو حالىق ءارتىسى ا. شامۇراتوۆا, وزبەكستان حالىق ارتىستەرى ت.اللانازاروۆ, ش.وتەمۇراتوۆ, ق.ابدىرەيىموۆ, ن.اڭساتباەۆ سياقتى ساڭلاقتارمەن بىرگە 80-نەن استام ءرولدى سومدادى.
زايىبى 47 جاسىندا ومىردەن وزعان سوڭ, 9 ۇل-قىزدىڭ تاربيەسىمەن جالعىز ءوزى اينالىستى. ۇلكەن قىزى ءازيزا بۇگىندە ستانيسلاۆسكي اتىنداعى تەاتردا, ال روزا نوكىستەگى جاستار تەاترىنىڭ اكتريساسى. 2007 جىلى ەگيپەتتە وتكەن ەكسپەريمەنتالدى تەاترلار بايقاۋىنا قاتىسىپ, ۇجىممەن بىرگە لاۋرەات اتانعان. كۇيەۋى ەلمۇرات ەسەمۇراتوۆ قاراقالپاق راديوسىندا رەجيسسەر. ليزا – الماتىداعى عابيت مۇسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنىڭ اكتريساسى, «دارىن» مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. كۇيەۋى ءابۋناسىر سەرىكوۆ «نىسانا» ءازىل-سىقاق تەاترىنىڭ ديرەكتورى. ۇلى مانسۇر «مەنىڭ بالالىق شاعىمنىڭ اسپانى» فيلمىندە ەل پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بالالىق شاعىن سومداعان. پيازوۆ اۋلەتىنىڭ تاعى ءبىر مۇشەسى – مارال سۇيگەن جارى التاي تاۋەكەلوۆپەن بىرگە الماتىداعى قۋىرشاق تەاترىندا ونەر كورسەتەدى.
ۇلداردان بۇركىت ونەر سالاسىن تاڭداعان. نوكىس قالاسىنداعى مۋزىكا مەكتەبىندە دومبىرادان ساباق بەرەدى. بۇركىتتىڭ زايىبى ىنجىگۇل سابىروۆا بەلگىلى قوبىزشى, قاراقالپاقستانعا ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى. قىزدارى باقىت – ءانشى, اينۇر – ءبيشى. ۇلدارى نۇرلىبەك – مادەنيەت كوللەدجىندە وقىتۋشى, اقىلبەك – كۇيشى-دومبىراشى, 2007 جىلى تاشكەنتتە وتكەن «جاڭا ۇرپاق» («يانگي اۆلود») رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنىڭ 1-ورىن يەگەرى, جانىبەك – قوبىزشى, وزبەكستاننىڭ مەملەكەتتىك «نيحول» جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى. ال, وپەرا ءانشىسى جەڭىسبەك پيازوۆ وسى بۇركىت پەن ىنجىگۇلدىڭ ەكىنشى ۇلى.
ءبىز جەڭىسبەك باۋىرىمىزدى اتاعىمەن قۇتتىقتاۋ ماقساتىندا وزبەكستانعا ارنايى ىزدەپ باردىق. اتاجۇرتتاعى قانداستارىنىڭ ىستىق سالەمىن, قۋانىشىن جەتكىزدىك. پرەزيدەنت يسلام كاريموۆ سىيعا تارتقان پاتەر تاشكەنت شاھارىنىڭ قاق ورتاسىنداعى ناۋاي كوشەسىندە ورنالاسقان ەكەن. قازاقتىڭ سالتىمەن باۋىرىمىزدىڭ شاڭىراعىنا اتباسىن تىرەپ, شىعارماشىلىعىمەن, ومىرىمەن جاقىنىراق تانىستىق.
تامىرىندا تەكتى اۋلەتتىڭ قانى اعىپ تۇرعان جەڭىسبەك 1988 جىلى نوكىس قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن, دەسەك, ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, ەكىنشى سىنىپتا وقىپ جۇرگەن كەزىنەن باستاپ تويلاردا ءان سالعان. الايدا, ول ءانشى ەمەس, اتاسى سياقتى اكتەر بولۋدى ارماندايدى. سول سەبەپتى, 2004 جىلى نوكىستەگى جاپاق شامۇراتوۆ اتىنداعى ۋچيليششەنىڭ اكتەرلىك بولىمىنە وقۋعا تۇسەدى. وسى بولىمدە ۆوكالدىڭ قىرىن-سىرىن مەڭگەرەدى. ۇستازدارى ونىڭ داۋسىنىڭ ەرەكشەلىگىن بايقاپ, مۇنداي داۋىسپەن كەز كەلگەن ساحنادا ونەر كورسەتۋگە بولاتىنىن ايتادى. العاشىندا بۇل سوزگە ول ونشا ءمان بەرمەگەنمەن, بىرتە-بىرتە ىنتا-جىگەرى سول ونەرگە قاراي ويىسا تۇسەدى. ءسويتىپ جۇرگەندە ا.قاليەۆتىڭ سىنىبىنا اۋىسادى. وپەرا ونەرىنىڭ ەسىگىن اشقان كۇننەن باستاپ, بۇرىنعىداي توي-تومالاقتا ءان سالۋدى بىردەن تىيادى.
2007 جىلى وزبەكستان مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىنىڭ اكادەميالىق ءان كافەدراسىنا, پروفەسسور س.تسويدىڭ سىنىبىنا وقۋعا قابىلدانادى. ءۇش جىلدىق ۇزىلىستەن سوڭ العاش رەت ۇلكەن ساحناعا شىعىپ, وزبەكستان ۆوكاليستەرىنىڭ رەسپۋبليكالىق بايقاۋىنا قاتىسىپ, 1-ورىندى جەڭىپ الادى. وپەراداعى قادامىن ءساتتى باستاعان جەڭىسبەككە سول جولى وزبەكستاننىڭ تالانتتى جاستارىنا ارنالعان «نيحول» سىيلىعى بەرىلەدى.
2008-2009 جىلدارى فرانتسيا, يسپانيا, مالايزيا, پورتۋگاليادا وتكەن فولكلورلىق فەستيۆالدارعا قاتىسىپ, بيىك بەلەستەردەن كورىنسە, XII حالىقارالىق «قازاق رومانسياداسى» جانە ماسكەۋدە وتكەن ورىس رومانستارىن ورىنداۋشىلاردىڭ XIII بايقاۋىندا 1-ورىندى يەلەنەدى.
2010 جىلى تامىز ايىندا, ياعني وزبەكستاننىڭ تاۋەلسىزدىك كۇنى قارساڭىندا جاس وپەرا ءانشىسىنىڭ يتاليان, ورىس, وزبەك وپەرالارىنان بەلگىلى اريالاردى ورىندايتىنى ەسكەرىلىپ, «شۋحرات» مەدالىمەن ماراپاتتالدى. سول جىلى تمد ەلدەرى مۋزىكا اكادەميالارىنىڭ مينسكىدە وتكەن شەبەرلىك ساباعىنا قاتىستى. قاراشا ايىندا باكۋدەگى پولات بۇلبۇلوعلى اتىنداعى ۆوكاليستەردىڭ V حالىقارالىق بايقاۋىنا قاتىسىپ, م.بۇرحانوۆتىڭ «الىشەر ناۋاي» وپەراسىنداعى گەرات پاتشاسى حۇسايىن بايقارانىڭ ارياسىن ورىنداعانى ءۇشىن 2-ورىندى جانە «ازەربايجان ءۇمىتى» اتتى ارنايى سىيلىقتى جەڭىپ الدى. وزبەك وپەراسىنىڭ وركەندەۋىنە كسرو حالىق ءارتىسى بەرتا داۆىدوۆا, وزبەكستان حالىق ءارتىسى كارىم زاكيروۆتەر مول ۇلەس قوسقان دەسەك, ال ەسترادا جۇلدىزدارى باتىر, فاررۋح, ناۆفالداردى دۇنيەگە اكەلگەن ارداقتى اكە ءارى قۇدىرەتتى داۋىس يەسى كارىم زاكيروۆتەن سوڭ «الىشەر ناۋاي» وپەراسىنان اريا ورىنداۋ جانە ونى حالىقارالىق ساحنادا مويىنداتۋ تەك حاس شەبەردىڭ عانا قولىنان كەلەتىن ءىس ەدى.
رەسەيدىڭ ساراتوۆ قالاسىندا وتكەن سوبينوۆ فەستيۆالىندە قازىلار القاسى ونىڭ اسىقتاي پىشىنىنەن اسىپ تۇسەر داۋىس دياپازونىنا تاڭ قالدى. ويتكەنى, دج. ءروسسينيدىڭ «سەۆيل شاشتارازى» وپەراسىنداعى دون بازيليو ارياسىن وسىعان دەيىن الەمدە تەك الىپ دەنەلى انشىلەر عانا شىرقاعان. قازىلاردىڭ بۇرا تارتقان شەشىمىنە كوڭىلى تولماعان كوپشىلىك قارسىلىق بىلدىرگەن سوڭ, ولار «كورەرمەن كوزايىمى» جۇلدەسىمەن بىرگە گەرمانيا وپەراسىنا جولداما بەرۋگە ءماجبۇر بولعان ەدى. 2011 جىلى ميۋنحەن وپەرا فەستيۆالىنە قاتىسىپ, سوڭىنان نەمىستەردىڭ ارنايى شاقىرتۋىمەن ءبىر جىل گەرمانيادا ەڭبەك ەتىپ كەلدى. وسى ارادا تاعى ءبىر جايتتى ايتپاي كەتۋگە بولماس, ول كونسەرۆاتوريادا وقىپ جۇرگەن كەزىنەن-اق الىشەر ناۋاي اتىنداعى ۇلكەن وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ونەر كورسەتتى.
2012 جىلى ەلگە ورالعان سوڭ قازاندا ماسكەۋدىڭ كروكۋس سيتي حولل كونتسەرت زالىندا وتكەن مۋسليم ماگوماەۆ اتىنداعى II حالىقارالىق ۆوكاليستەر بايقاۋىنا قاتىستى. قۇرامىندا كسرو حالىق ءارتىسى, پروفەسسور ەلەنا وبرازتسوۆا, لاتۆيا جانە رەسەي ەسترادا جۇلدىزى لايما ۆايكۋلە, كسرو جانە ازەربايجان حالىق ءارتىسى, باكۋ مۋزىكالىق اكادەمياسىنىڭ رەكتورى فارحاد بادالبەيلي, رەسەي حالىق ءارتىسى, «گەليكون-وپەرا» تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, پروفەسسور دميتري بەرتمان, يتاليا وپەرا اكادەمياسىنان ارنايى كەلگەن ۆينتسەنتسو دە ۆيۆو سياقتى مايتالماندار بار قازىلار القاسىنا كسرو حالىق ءارتىسى, ۇلكەن تەاتردىڭ ءسوليسى, پروفەسسور ءارى مۋسليم ماگوماەۆتىڭ جەسىرى تامارا سينياۆسكايا تورايىمدىق ەتكەن بولاتىن. بۇل بايقاۋعا الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنەن 200 ءانشى قاتىسۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەنمەن, 17-ءسى عانا ىرىكتەۋدەن سۇرەنبەي ءوتتى. ەكىنشى تۋرعا اقش, ءازىربايجان, وزبەكستان, رەسەي, ۋكراينا, بەلارۋس, گرۋزيا, گەرمانيا, موڭعوليا, كحدر سياقتى ەلدەردەن كەلگەن 10 ءانشى عانا جىبەرىلدى.
بۇل بايقاۋدا جەڭىسبەك پيازوۆ ساراتوۆتاعى سوبينوۆ فەستيۆالى مويىنداي الماعان دون بازيليو ارياسىن تاعى ءبىر قايتالاپ ورىنداعاندا جۇرت ورىندارىنان تىك تۇرىپ, قول سوقتى. ءتىپتى, يتاليالىق ۆينچەنتسو دە ۆيۆونىڭ ءوزى ونىمەن قوسىلا شىرقاپ جىبەرە جازداپ, ورنىنا جايعاستى. ءسويتىپ, ول الاپات زور داۋىس ءانشىنىڭ دەنەسىنە قاراپ ولشەنبەيتىنىن دالەلدەپ شىقتى. ا.بابادجانياننىڭ «ۆەرني منە مۋزىكۋ» ءانىن ورىنداعان ساتتە تامارا سينياۆسكايا مەن ەلەنا وبرازتسوۆا تاڭدانىستارىن جاسىرا المادى. وزبەكستان اتىنان بايقاۋعا قاتىسقانمەن قانداس باۋىرىمىزدىڭ ۇلكەن دودادا گران-ءپريدى جەڭىپ العانى ءبىزدىڭ دە ورتاق جەڭىسىمىز سياقتى ءتۇيىلدى.
«ەتوت سوۆەرشەننو پوترياسايۋششي حۋدەنكي مالچيك يز ۋزبەكيستانا س تاكيم موششنىم گولوسوم پورازيل ناس ەششە نا پروسلۋشيۆاني. ون وبلاداەت ۋديۆيتەلنوي مۋزىكالنوستيۋ ي, دۋمايۋ, پودسوزناتەلنىم ي پريرودنىم چۋۆستۆوم ستسەنى. ون ني نا كوگو نە پوحوج ي نە سترەميتسيا نيكومۋ پودراجات. ەتو بولشايا رەدكوست ي ناشە منەنيە بىلو ەدينوگلاسنىم!» – دەدى سول جولى ەلەنا وبرازتسوۆا.
ەلگە جەڭىسپەن ورالعان جەڭىسبەك پيازوۆقا قاراقالپاقستان جوعارعى كەڭەسىنىڭ توراعاسى مۇسا ەرنيازوۆتىڭ جارلىعىمەن «قاراقالپاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى» اتاعى بەرىلدى.
جەڭىسبەك سول جىلى سپيۆاكوۆ كونتسەرتىندە, كەلەسى جىلى ماسكەۋدەگى چايكوۆسكي زالىندا اتاقتى ۆ.فەدوسەەۆپەن بىرگە ونەر كورسەتۋ قۇرمەتىنە يە بولدى. سول كونتسەرتتى ماسكەۋدە رەسمي ساپارمەن جۇرگەن وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام كاريموۆ رەسەي ۇكىمەتىنىڭ باسشىسى دميتري مەدۆەدوۆپەن قاتار وتىرىپ تاماشالادى. بۇل تەلەارنالار ارقىلى پاش ەتىلدى. وزبەكستان باسشىسى ارادا اپتا وتپەي جاتىپ وپەرا انشىسىنە تاشكەنت قالاسىنان ءۇش بولمەلى پاتەردىڭ كىلتىن تابىستاعانىن ەستىدىك.
كۇنىنە 7-8 ساعات داۋىس جاتتىقتىراتىن جەڭىسبەك پيازوۆ جەتىستىكتەرگە ماساتتانىپ, توقمەيىلسۋدى بىلمەيتىن ەڭبەكقور جان. تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا 2013 جىلى وزبەكستان مەملەكەتتىك كونسەرۆاتورياسىنىڭ ماگيستراتۋراسىنا گرانتتىق نەگىزدە وقۋعا ءتۇستى. سونىمەن بىرگە, كونسەرۆاتوريا جانىنداعى «مۋزىكالىق تەاتر ستۋدياسىندا» وپەرا ءانشىسى رەتىندە قىزمەت ەتۋدە. ەلدەگى ءىرى مەيرامدار, پرەزيدەنتتىك قابىلداۋلار ونىڭ قاتىسۋىنسىز وتپەيدى.
ۇيىنە تاياق تاستام جەردەگى قازاقستاننىڭ وزبەكستانداعى ەلشىلىگىنىڭ جاڭا عيماراتى جانىندا جەڭىسبەك ءبىزدىڭ قولىمىزدى قىسىپ تۇرىپ, جاقىندا اندرەا بوچەلليمەن بىرگە ءان شىرقايتىنىن ايتىپ قالدى. قۋاندىق. قالىڭ وزبەكتىڭ اراسىنان ونەرىمەن توپ جارىپ شىققان قازاق قانداسىڭ وسىنداي بيىكتەرگە ورلەپ بارا جاتقاندا شاتتانعاندىقتان ءان سالعىڭ كەلىپ كەتەدى ەكەن. ال, الىستا جۇرگەن اعايىننىڭ اراسىندا مۇنداي عالامات جاۋھار داۋىستار از ەمەس.
بەگابات ۇزاقوۆ.
تاشكەنت.