ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندەگى ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ ديرەكتورى الىبەك اسقاروۆ, «ەجەلگى تاراز ەسكەرتكىشتەرى» تاريحي-مادەني قورىق-مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى تاكەن مولداقىنوۆ, « ۇلىتاۋ» ۇلتتىق تاريحي-مادەني جانە تابيعي قورىق-مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى باقتيار قوجاحمەتوۆ «ەلدىڭ تاريحى مەن مادەنيەتى – بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت» تاقىرىبى بويىنشا ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى.
ەلباسىنىڭ جاقىندا جاريالانعان بەس ينستيتۋتسيونالدى رەفورماسىنىڭ باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – بولاشاعى ءبىرتۇتاس ۇلت قالىپتاستىرۋ دەسەك, بۇل ورايدا مەملەكەتتىڭ كەلەشەگىن ونىڭ وتكەنىنە باعا بەرىپ الماي, ۇلتتىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن تولىق زەرتتەپ-زەردەلەۋسىز ورنىقتىرۋ استە مۇمكىن ەمەستىگىن بىلۋگە ءتيىسپىز. ال ەندى وسىنىڭ باسىم بولىگى اينالىپ كەلگەندە كىتاپحانالار جۇمىسىمەن تىعىز بايلانىسىپ جاتىر. ويتكەنى, تاريحتى زەرتتەۋ ءۇشىن ەجەلگى قولجازبالار مەن كىتاپتارعا جۇگىنۋگە تۋرا كەلەدى, سول سەبەپتى دە ونداعى جازبا جادىگەرلەردى ىقتياتتى جانە ۇدايى قورىتۋ ەڭبەكتەرى بۇل باعىتتاعى اتقارىلاتىن قىرۋار ءىس-شارالاردىڭ اۋقىمدى بولىگى بولىپ تابىلادى. بۇگىندە ەلىمىزدەگى كىتاپحانا ءىسىنىڭ دامۋىنا, كىتاپحانالاردىڭ جۇمىسى مەن تەحنيكالىق جابدىقتالۋىنا مەملەكەت تاراپىنان كوپ كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. اسىرەسە, سوڭعى جىلدارى تەحنولوگيالىق بازانىڭ تولىعىپ, جاڭعىرتىلۋى, زاماناۋي ۇلگىلەردىڭ ەنۋى ونداعى وقىرمان سانىنىڭ ايتارلىقتاي مولشەردە وسۋىنە ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزۋدە. قازاقستاندىق كىتاپحانالار ەلدىڭ مادەني جانە قوعامدىق ءومىرىن, «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسى مەن «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ناسيحاتتاپ, جۇزەگە اسىرۋدا بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىرعان بىردەن-ءبىر سالا بولىپ ەسەپتەلەدى.
«الماتىداعى ۇلتتىق كىتاپحانا قازاق حاندىعىنىڭ مەرەيتويى مەن «ماڭگىلىك ەل» پاتريوتتىق جوباسىنا بايلانىستى الۋان ءتۇرلى ءىس-شارالاردى وتكىزىپ كەلەدى. مىسالى, قازاق حاندىعىنىڭ مەرەيتويىنا وراي كىتاپحانا ءوز وقىرماندارىنا قاڭتار ايىنان بەرى ۇلكەن كىتاپ كورمەسىن ۇسىنىپ وتىر. بۇل اشىق كىتاپ كورمەسىنە ءۇش مىڭنىڭ ۇستىندە قولجازبالار, كىتاپتار مەن سيرەك تاريحي قۇجاتتار قويىلعان», – دەدى ۇلتتىق كىتاپحانانىڭ ديرەكتورى, بەلگىلى جازۋشى الىبەك اسقاروۆ مادەنيەت وشاعىنىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى تۋرالى ايتا كەلىپ.
سونىمەن قاتار, ءا. اسقاروۆتىڭ كەلتىرگەن مالىمەتى بويىنشا, «ءمادەني مۇرا» باعدارلاماسىنىڭ شەڭبەرىندە 160 توم كىتاپ 350 مىڭداي تيراجبەن جارىق كورىپ, 5 مىڭعا تارتا الۋان ءتۇرلى قۇندى قۇجاتتار ەلىمىزگە جەتكىزىلگەن.
كەز كەلگەن حالىقتىڭ, ونىڭ ىشىندە قازاق حالقىنىڭ دا تاريحى مەن مادەنيەتى وزىمەن كورشىلەس, ىرگەلەس جاتقان حالىقتاردىڭ تاريحىمەن تىعىز بايلانىستا, ءوزارا ساباقتاستىقتا ءوربىپ, دامىعانى ءسوزسىز. سوندىقتان مۇنداعى تاريح پەن مادەني دامۋدى جان-جاعىمىزدى قورشاعان ۇلان-عايىر كەڭىستىكپەن ۇشتاستىرا قاراستىرۋ زاڭدى قۇبىلىس. وعان دالەل, مىسالى, ارحەولوگيالىق تابىستار مەن كەز كەلگەن تاريحي ەسكەرتكىشتەردىڭ تەك ءبىر حالىقپەن شەكتەلمەي, ەۋرازيالىق كەڭىستىكتەگى ءتۇرلى حالىقتاردىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناستا بولعاندىعىن دالەلدەيتىندىگى.
«قاراعاندى وبلىسى جەرىندەگى ارحەولوگيالىق قازبالاردان تابىلعان زاتتار, جازبا دەرەكتەگى ءمالىمەتتەر, ورتالىق ازيا, شىعىس جانە ورتالىق ەۋروپا, التاي, ورال ءوڭىرى, ەدىل بويى, ورتا جانە تاياۋ شىعىس حالىقتارىنىڭ تاريحي تامىرلاستىعىن, ەۋروپا مەن ازيانىڭ كوشپەلى جانە بايلانىسىن سەنىمدى كورسەتەدى», – دەدى بۇل رەتتە وي ساباقتاعان « ۇلىتاۋ» قورىق-مۇراجايىنىڭ ديرەكتورى باقتيار قوجاحمەتوۆ.
كونە كوشپەندى جانە وتىرىقشى حالىقتاردىڭ تىعىز دا جەمىستى بايلانىستارىنىڭ جارشىسى – ەجەلدەن ۇلىتاۋ مەكەنى دەسەك, ءدال وسى ۇلىتاۋ التىن وردانىڭ العاشقى ورتالىعى بولدى جانە دە ءدال سول وڭىردە قازاق, نوعاي, قىرىم, قازان, وزبەك حاندىقتارىنىڭ شىعۋىنا نەگىز جاسالدى. مادەنيەتتىڭ ءوزارا اسەرى جالپى ادامزات وركەنيەتىندەگى زاڭدى قۇبىلىس ەكەندىگىنە وسىنداي كوپتەگەن ارحەولوگيالىق دايەكتەر دالەل بولا الادى.
سونىمەن قاتار, قازاق حالقىنىڭ باي دا كوپقىرلى تاريحىنىڭ تاعى ءبىر ءىرى كۋاگەرى رەتىندە جامبىل وبلىسىنىڭ تاريح ءۇشىن اتقارار ءرولى وراسان زور. بۇل جەردەگى شۋ جانە تالاس وزەندەرىنىڭ ارالىعىندا جانىبەك جانە كەرەي حاندار قازاق حاندىعىنىڭ نەگىزىن قالادى. سول ءۇشىن دە قازاق حاندىعى قۇرىلۋىنىڭ 550 جىلدىق مەرەيتويى قۇرمەتىنە ارنالعان مەملەكەتتىك ءىس-شارالاردى وسى وڭىردە وتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر.
سوعان وراي ايماقتىڭ قازىرگى وعان دايىندىعى تۋرالى ەگجەي-تەگجەيلى باياندالدى. «وسى جىلعا بەلگىلەنگەن قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىق مەرەيتويىنا ورايلاستىرا قولعا الىنىپ جاتقان اۋقىمدى شارالار – «ەجەلگى تاراز» مۋزەي-كەشەنىن سالۋ, ۇلتتىق-مادەني ورتالىقتىڭ عيماراتىن تۇرعىزۋ, قالا جانە ەجەلگى قالانىڭ ورتاسىنان ورىن تەپكەن تاريحي جادىگەرلەرىمىزدىڭ ينفاقۇرىلىمىن جەتىلدىرۋ قىزۋ قولعا الىنۋدا», – دەدى تاكەن مولداقىنوۆ.
قۇندىز ەرالى.
استانا.