بۇل ىنتالاندىرۋدىڭ قاجەتسىزدىگى مە, الدە باسقا ما؟
پارلامەنت پالاتالارىنىڭ 17 ماۋسىمدا بولعان سوڭعى بىرلەسكەن وتىرىسىندا ەكىنشى ماسەلە رەتىندە ۇكىمەتتىڭ 2014 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەبى تىڭدالدى. وسىعان وراي, دەپۋتاتتار قاتىسىپ وتىرعان مينيسترلەر مەن ۆەدومستۆولار باسشىلارىنا كوپتەگەن سۇراقتار قويدى. سونىڭ ىشىندە ءماجىلىس دەپۋتاتى گۇلميرا يسىمباەۆانىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆاعا قويعان سۇراعىن قاز-قالپىندا ۇسىنىپ وتىرمىز:
«2014 جىلدان باستاپ العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەكتى قارجىلاندىرۋدىڭ جاڭا ءتارتىبى ەنگىزىلدى. ول تۇرعىنداردىڭ جان باسىن ەسەپكە الا وتىرىپ, نورماتيۆ بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. حالىقتىڭ 40-50 پايىزىنا دەيىن وسى مەديتسينالىق العاشقى كومەكتى الۋعا ءماجبۇر. ال ستاتسيونارلىق كومەكتى وتكەن جىلى شامامەن 3 ملن.-عا جۋىق ادام الىپتى. جوعارى مامانداندىرىلعان مەديتسينالىق كومەكتى 30-40 مىڭ ادام العان. وسىنىڭ ءوزى العاشقى مەديتسينالىق كومەكتىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن كورسەتسە كەرەك».
ونى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى دە شەشىلگەندەي ەدى. ويتكەنى, وسى ىسكە وتكەن جىلى 196 ملرد. تەڭگە ءبولىنىپتى. دارىگەرلەردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن 20 ملرد. تەڭگە قوسىمشا قارجى بولىنگەن. الايدا, سونىڭ 163 ملن. تەڭگەسى يگەرىلمەپتى. ارينە, پايىزعا شاققاندا بۇل سوما سونشالىقتى كوپ تە ەمەس, دەگەنمەن, ءار تيىننىڭ دا ەسەبى بولۋى كەرەك قوي. وسىنىڭ سەبەبى نەدە؟ دارىگەرلەردى ىنتالاندىرۋ ءۇشىن بەرىلگەن قاراجاتتى تولىعىمەن جۇمساۋدىڭ قيىن بولعانى ما, سوندا؟
دەپۋتات ەكىنشى سۇراعىندا ءدارى-دارمەك باعاسىنىڭ قىمباتتاي بەرۋىنە قاتىستى سۇراق قويىپ, ولاردىڭ باعاسى قاشان تۇراقتاناتىنىن دا سۇرادى.
وسى سۇراقتارعا دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە الەۋمەتتىك دامۋ ءمينيسترى تامارا دۇيسەنوۆا بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى: «العاشقى مەديتسينالىق كومەكتىڭ جان باسىنا شاققانداعى ءنورماتيۆىن قولدانۋدىڭ ەڭ نەگىزگى ناتيجەلەرى دەپ بىرىنشىدەن ايتارىم, رەسپۋبليكا كولەمىندە بارلىق وبلىستاردا وسى كەپىلدەندىرىلگەن العاشقى مەديتسينالىق كومەكتى قارجىلاندىرۋ دەڭگەيى تەڭەستىرىلدى دەپ ايتۋعا بولادى. ال 2014 جىلعا دەيىن وبلىستاردىڭ بيۋدجەتتەرى ونى قارجىلىق مۇمكىنشىلىگىنە قاراپ قارجىلاندىراتىن. سوندىقتان دەڭگەيى ءارتۇرلى بولاتىن ەدى. ىنتالاندىرۋ كومپونەنتتەرى ەنگىزىلگەننەن كەيىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەڭبەكاقىسى دا كوتەرىلدى. اسىرەسە, اۋىلعا جاس ماماندار تارتۋعا بۇل ۇلكەن سەپتىگىن تيگىزدى, دەپ ايتۋعا بولادى. ءتىپتى, جەكە سەكتورداعى مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ دە وسى العاشقى كومەككە بايلانىستى قارجىلاندىرىلۋى 17 پايىزعا جەتتى. بۇل باسەكەلەستىككە الىپ كەلەدى دەپ وتىرمىز. ال باسەكەلەستىك ساپانى ارتتىرۋعا سەپ بولار دەگەن ۇمىتتەمىز.
جالپى, مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ايتقاندا, جەرگىلىكتى جەرلەردەگى مامانداردىڭ بىلىكتىلىگى كەمشىن ەكەنىن مويىندايمىز, بىراق تۇرمىس دەڭگەيى جالپى وسكەن سايىن مەديتسينالىق كومەككە دە باسقالار سياقتى تالاپتاردىڭ كوتەرىلەتىنىن ەستەرىڭىزگە سالا كەتۋىمىز كەرەك. سوعان قاراپ, ۇكىمەت جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى قولداپ وتىر. بۇل جۇمىس ودان ءارى دە ۇنەمى جالعاساتىن بولادى. ەكىنشىدەن, ەلباسىنىڭ «100 ناقتى قادام» ۇلتتىق جوسپارىندا جەكە سەكتوردى مەديتسينالىق كومەككە تارتۋ جونىندە تاپسىرما بەرىلگەن. بۇل جۇمىس جالعاسىن تاباتىن بولادى. كادرلاردى قايتا دايارلاۋ دا ساپانى ارتتىرا ما دەيمىز. مينيسترلىك وعان كوپ كوڭىل ءبولىپ وتىر.
ال ەندى ءدارىنىڭ باعاسىنا قاتىستى ايتاتىن بولسام, كەپىلدەندىرىلگەن مەديتسينالىق كومەككە الىناتىن دارىلەر باعاسىنىڭ جىل سايىن شەكتى كولەمىن بەلگىلەدىك. شەكتى كولەم ينفلياتسيا دەڭگەيىندە عانا بولىپ وتىر. وتكەن جىلى تەڭگە باعامىنا تۇزەتۋ ەنگىزىلگەندىكتەن, 22 پايىزعا كوتەرىلدى. بولشەك ساۋداداعى ءدارى باعاسىن مەملەكەتتىڭ رەتتەۋ قۇقى جوق. بىراق, سوعان قاراماستان, فارماتسەۆتيكالىق اسسوتسياتسيالارمەن بىرگە بولشەك ساۋداداعى 200-گە جۋىق الەۋمەتتىك ءمانى بار اۋرۋلارعا قولدانىلاتىن دارىلەردىڭ باعاسىنا مەموراندۋمدار جاساپ, جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن سول باعانى ۇستاپ تۇرۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ وتىرمىز. بيىل قازاقستاندا ءبىرىنشى رەت ۇلتتىق دارىلەردىڭ فورمۋليارلارىن جاسايمىز, وندا بارلىق تاۋار وندىرۋشىلەردىڭ شەكتى باعاسى كورسەتىلەتىن بولادى».
ماڭىزى بار ماسەلە بولعاندىقتان, وقىرمان نازارىنا وسى سۇراق پەن جاۋاپتى تولىق ۇسىندىق. كورىپ وتىرعانىمىزداي, مينيستر ىنتالاندىرۋعا بولىنگەن قاراجاتتىڭ نەگە تولىق يگەرىلمەگەنىنە جاۋاپ بەرمەي, اتتاپ كەتتى. مۇنىڭ سەبەبى نەدە ەكەن دەگەن ءدۇدامال وي دا كوپ ادامنىڭ كوكەيىندە قالدى.
جازىپ العان
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».