كوكشەتاۋداعى «قازاگروماش» زاۋىتى اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورىندارىنا قاجەتتى قۇرىلعىلاردى شىعارادى. زاۋىت ءونىمى اقىق ءدان وسىرەتىن القاپتاردا تاجىريبەدەن ءوتىپ, سالاداعى سۇرانىستى وتەپ وتىر.
ءوندىرىستىڭ باستاۋ كوزى – «قازاگروەكسپورت» ديلەرلىك كومپانياسى. كومپانيا ايماقتا 2011 جىلدان باستاپ تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ال تازا وتاندىق ءوندىرىس وشاعى – «قازاگروماش» زاۋىتى 2023 جىلدىڭ مامىرىنان باستاپ ءوز ءونىمىن شىعارا باستاعان. از ۋاقىتتىڭ ىشىندە ءونىم ساپاسى ارقىلى كىرپياز كوڭىل ديقانداردىڭ سەنىمىنە يە بولدى.
ۋاقىت وتە كەلە, تۇتىنۋشىلار قاتارى دا مولايىپ كەلەدى زاۋىت ديرەكتورى ۆيتالي بوركونىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, وتاندىق ءوندىرىستىڭ ورگە باسۋى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ, ونىڭ ىشىندە سۋبسيديانىڭ ارقاسى. اۋەل باستا الىس-جاقىن شەتەلدەردەن دايىن تەحنيكانىڭ بولشەكتەرىن اكەلىپ, جيناپ, ساتۋمەن اينالىسقان ديلەرلىك كومپانيا وتاندىق ءوندىرىستى ورىستەتۋدى ءتيىمدى دەپ تاپقان. وسىنداي ويمەن ءوز ونىمدەرىن شىعارۋدى قولعا العان. وندىرىستىك الاڭداردى, ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمداردى سالۋ ءۇشىن «قازاگروەكسپورت» سەرىكتەستىگىنىڭ قورىنان قوماقتى قاراجات بولىنگەن. وندىرىستىك الاڭدار تالاپقا ساي بولعاننان كەيىن وسى زامانعى جاڭا تەحنولوگيالىق قۇرىلعىلار مەن ارقيلى ستانوكتاردىڭ قاجەتتىلىگى تۋىنداعان. مىنە, وسى كەزدە «دامۋ ءوندىرىس» باعدارلاماسى بويىنشا نەسيە العان.
وندىرىستىك بازانىڭ جالپى كولەمى ءتورت مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. الاڭنىڭ بار تەلىمى كادەگە اسىپ تۇر. الدىمەن قۇرىلعىعا قاجەتتى مەتالل وڭدەلەدى. زاۋىت نەگىزىنەن توپىراق وڭدەيتىن اگرەگاتتاردى شىعارادى عوي. ونىڭ ىشىندە ءوتىمدىسى, سۇرانىسقا يەسى كادىمگى سوقالار. نەگىزىندە زاۋىتتا بەس وندىرىستىك الاڭ بار. ولاردىڭ بارلىعى وزىق تەحنولوگيا بويىنشا جابدىقتالعان. ماسەلەن, گەرمانيا قۇرىلعىلارى ساپاسىمەن ەرەكشەلەنەدى. سونداي-اق چەح, قىتاي, رەسەي جەلىلەرى دە مامانداردىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ تۇر. دانەكەرلەۋ تسەحىندا قۇرىلعى سوڭعى وڭدەۋدەن ءوتىپ, كەلەسى الاڭعا جول تارتادى. بۇل جەردە تازارتىلىپ, سىرلانادى. بار جۇمىس تولايىم اياقتالعان سوڭ ساتۋ الاڭىنا شىعارىلادى. الاڭعا كوز سالساق, ۇلكەندى-كىشىلى توپىراق وڭدەيتىن قۇرىلعىلاردىڭ ءتۇر-ءتۇرى تولىپ تۇر. ديقاننىڭ قولىنداعى تەحنيكانىڭ كۇش-قۋاتىنا بايلانىستى كەز كەلگەن قۇرىلعىنى الا الامىز.
– ءبىزدىڭ جۇمىسىمىز ۇجىمنىڭ ىنتىماعىمەن ىسكە اسادى, – دەيدى ۆيتالي الەكساندروۆيچ, – ەڭ باستىسى ديقان ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى. ەگەر ولار وزدەرىنىڭ ادال ەڭبەكتەرىنە ساي مول ءونىم الىپ جاتسا, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن نىعايتۋعا مۇمكىندىگى بولادى عوي. مىنە, وسى كەزدە ءبىزدىڭ زاۋىتتىڭ ءونىمى دە ءوتىمدى بولماق. جاقسى ءونىم الۋ ءۇشىن ەگىستىك القاپتاردىڭ وزىق تەحنولوگيا بويىنشا وڭدەلۋى باستى تالاپ. ءبىز ارينە, جۇمىسىمىزدى مەيلىنشە جەتىلدىرگىمىز كەلگەنىمەن, القاپتاعى احۋالدى جەتە بىلمەۋىمىز دە مۇمكىن. وسى وڭىردەگى توپىراقتىڭ ءوزى ارقيلى ەمەس پە؟ كەي جەر تازا قارا توپىراقتى بولسا, كەي اۋداندارداعى القاپتاردىڭ احۋالى باسقاشا. سوندىقتان, تەرەڭىرەك جىرتۋ, كوبىرەك قوپسىتۋ, ىلعال جابۋ دەڭگەيى ارقيلى. دەمەك, قولدانىلاتىن قۇرىلعىلار دا وسى تالاپتارعا ساي بولۋى كەرەك. ءار كەزدە اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنىڭ ءوتىنىشىن قالت جىبەرمەي, جەتىلدىرىپ وتىرۋ مىندەتى وسىدان تۋىندايدى. «قازاگروەكسپورت» سەرىكتەستىگىندە سەرۆيستىك قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسى بار. ولار اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارىنا قىزمەت كورسەتە وتىرىپ, ناقتىلى تاجىريبەگە ساراپتاما جاساپ, ۇسىنىس ازىرلەيدى.
زاۋىت ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇل جەر كەيبىرەۋلەر ايتىپ جۇرەتىندەي بار تەتىگىن شەتەلدەن جەتكىزىپ, وسىندا قۇراستىراتىن كاسىپورىن ەمەس, ءوز ەلىمىزدىڭ ءونىمى. ال قاجەتتى ماتەريالداردىڭ ەلۋ پايىزى وتاندىق كاسىپورىنداردان الىنادى. وندىرىسكە قاجەتتى مەتالدىڭ نەگىزگى بولىگى تەمىرتاۋدان جەتكىزىلەدى. تەك ءبىزدىڭ ەلدە جوعى عانا رەسەيدەن تاسىمالدانادى. زاۋىت ماماندارى مەتالدىڭ ساپاسىنا ايرىقشا كوڭىل بولەدى. تۇپكىلىكتى ءونىمنىڭ بەرىكتىگى دە وسىعان بايلانىستى ەمەس پە؟ سوندىقتان جوعارى ساپالى 45-ماركالى بولاتتى پايدالانۋ قولعا الىنعان.
ءبىر جاقسىسى, كومپانيا ءوز زاۋىتتارىندا بۇرىن شەتەلدەن جەتكىزىلەتىن قۇرىلعىلار ءتارىزدى ءونىم دايىنداۋعا ۇمتىلىپ وتىر. بۇل جاعى كوكەيگە قونادى. اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن قاجەتتى, ءبىر قاراعاندا تىم قاراپايىم بولىپ كورىنەتىن جەر وڭدەيتىن قۇرىلعىلاردى شەتەلدەن تاسىمالداۋ تىم قىمباتقا تۇسەر ەدى. كاسىپورىن وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرىپ, نارىق ايدىنىن قامتۋعا تىرىسىپ كەلەدى. اي سايىن زاۋىت تسەحتارى 150 ءتۇرلى قۇرىلعىلار شىعارادى. ونىڭ ىشىندە كادىمگى بورانا, توپىراقتى نىعىزدايتىن سۇيرەتپە دوڭگەلەكتەر, سوقانىڭ بىرنەشە ءتۇرى.
2024 جىلى كاسىپورىن تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەي باستادى. توپىراق قوپسىتقىشتىڭ اۋقىمى 11-15 مەترگە دەيىن جەتەدى. جۇمىس ونىمدىلىگى ءۇشىن بۇل دا قاجەت. ەڭ باستىسى, جومارت جەردىڭ بابىن تابۋعا سەپتىگىن تيگىزبەك.
– كەشەگى كەڭەس زامانىندا اۋىل شارۋاشىلىعى قۇرىلىمدارى ءۇشىن وتە قاجەتتى وسىنداي قۇرىلعىلاردىڭ ءتۇر-ءتۇرى بولدى. اتتەڭ وتپەلى كەزەڭدە سول كوك تەمىردىڭ بارلىعىن مەتالل جينايتىندار تاۋىسىپ ءبىتىردى. قازىر ناۋقاندىق جۇمىس كەزىندە وسى كونە قۇرىلعىلاردىڭ بىرەۋىن جاماپ-جاسقايىن دەسەڭ, ءبىر قارىس تەمىر تابا المايسىڭ. جاڭا قۇرىلعىلار جاقسى. ماماندار كاسىپورىن باسشىلارىنا تاجىريبەدەن وتكىزگەن كەزدە وتىنىشتەرىن ايتىپ, جەتىلدىرىپ وتىرادى. ماسەلەن, توپىراق قوپسىتقىشتىڭ تەرەڭدەپ الۋى قاجەت. ول ءۇشىن ارينە, سالماعى دا بولۋى كەرەك. مىنە, وسىنداي كەيبىر جايلار جەتىلدىرىلگەننەن كەيىن ءونىم ساپاسى ارتا تۇسكەندىگى بايقالادى, – دەيدى زەرەندى اۋدانىنداعى «قۇلان» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى قۇلان بولاتوۆ.
كاسىپورىن كونسترۋكتورلارى دالا سىرىن جاقسى بىلەتىن ديقانداردىڭ اقىل-كەڭەسىن تىڭداي وتىرىپ, اۋقىمى 11 جانە 15 مەترلىك توپىراق قوپسىتقىشتى جەتىلدىرگەننەن كەيىن جەلىلىك وندىرىسكە قويعان. 12-18 مەترلىك تەگىستەگىش – ەگىس الدىندا قولدانۋ ءۇشىن تاپتىرمايتىن قۇرال. ەڭ باستىسى, نىعىزدالعان توپىراق بويىنداعى ىلعالدى سىرتقا شىعارماي, بۋلاندىرماي ۇستاپ قالادى. توپىراق قىزعان سوڭ ىلعالدى جەرگە سىڭىرىلگەن تۇقىم تەز كوكتەپ شىعادى ءارى بىركەلكى وسەدى. زاۋىتتاعى مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ەڭ ماڭىزدىسى, ديقاندار ءۇشىن ءتيىمدى بولعانى. وتكەن جىلى زاۋىتتا وندىرىلگەن قۇرىلعىنى جەتىلدىرۋ ءۇشىن تۋرا استىقتى القاپتان قايتارىپ اكەلىپتى. كەم-كەتىگىنىڭ ءبارىن جوندەپ, قايتارعان. تۇتىنۋشى رازى. مىنە, وسىنداي ءىستىڭ ناتيجەسى مول بولارى ءسوزسىز.
بۇگىندە زاۋىتتا 86 ادام جۇمىس ىستەيدى. ورتاشا ەڭبەكاقى 300 مىڭ تەڭگە كولەمىندە. ءتاپ-ءتاۋىر ەڭبەكاقى. ايتسە دە كادر ماسەلەسىندە قيىنشىلىق بار. اسىرەسە ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى كونسترۋكتورلار قاسقالداقتىڭ قانىنداي قات. امالسىزدان وزگە وڭىرلەردەن ماماندار شاقىرىلىپ جاتىر. زاۋىت باسشىلىعى وبلىس ورتالىعىنداعى ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى كوكشەتاۋ ۋنيۆەرسيتەتىمەن كەلىسىمشارت جاساعان. تەحنيكالىق ءبىلىم بەرەتىن كوللەدجدەرمەن بىرلەسىپ دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىن جولعا قويعان. الداعى ۋاقىتتا بۇل ماسەلەنىڭ شەشىلۋىنە ىقپال ەتەتىن بارلىق تەتىكتەر قاراستىرىلىپ وتىر.
زاۋىتقا ورنالاسۋ ءۇشىن جۇمىسشىلاردىڭ بويىنداعى تابيعي يكەم مەن تاجىريبەگە كوبىرەك كوڭىل بولىنەدى. ماسەلەن, دانەكەرلەۋشىنىڭ ءوز ءىسىن قانشالىقتى بىلەتىندىگىن تسەح مەڭگەرۋشىسى ەلەكتەن وتكىزەدى. قۇرىلعىداعى دانەكەرلەنگەن جەرلەردىڭ ءىزى مەن بەرىكتىگى سىنالادى. بۇگىندە دانەكەرلەۋ تسەحىندا 16 ادام جۇمىس ىستەسە, ولاردىڭ توعىزى جاس مامان. دەمەك, ساباقتاستىق بار.
استىقتى وڭىردەگى احۋالعا ءبىرشاما اسەر ەتە الاتىن ۇجىمنىڭ اياق الىسى نىق. ال بولاشاققا دەگەن جوسپارى ءتىپتى قوماقتى. ەڭ باستىسى, بەرەكەنىڭ باستاۋىنا بەلسەنە ۇلەس قوسپاق.
كوكشەتاۋ