قازاقستانعا 2025 جىلى BYD Destroyer 05 كولىكتەرىن اكەلگەن ازاماتتار مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارىنىڭ ارەكەتىنە نارازىلىق ءبىلدىرىپ جاتىر. ويتكەنى, كولىكتەر سول كەزدەگى زاڭناماعا ساي راسىمدەلگەنىنە قاراماستان, كەيىننەن كەدەندىك تولەمدەر قايتا ەسەپتەلىپ, شوتتار بۇعاتتالا باستاعان. بۇل تۋرالى كاسىپكەر داۋلەت ءاشىمحان الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا جازدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
ونىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلدىڭ اقپان-قىركۇيەك ايلارى ارالىعىندا قازاقستانعا وسى مودەلدەگى 5 000-نان استام كولىك يمپورتتالعان. بارلىق كەدەندىك ءراسىم سول كەزەڭدە قولدانىستا بولعان زاڭناماعا جانە كەدەن ورگاندارى رەسمي تۇردە پايدالانعان الدىن الا سىنىپتاۋ شەشىمدەرىنە سايكەس جۇرگىزىلگەن.
كولىكتەر راسىمدەلگەن كەزدە ەاەو سەق تن-ءنىڭ 8703603099 كودى قولدانىلعان. بۇل كود دسۇ الىپ قويۋلار تىزبەسى اياسىندا جەڭىلدەتىلگەن مولشەرلەمەمەن راسىمدەۋگە مۇمكىندىك بەرگەن. الايدا 2025 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن كەيىن كولىكتەردى سىنىپتاۋ ءتاسىلى وزگەرىپ, مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى قوسىمشا كەدەندىك تولەمدەر مەن سالىقتاردى ەسەپتەي باستاعان. سونىڭ نەگىزىندە ازاماتتارعا بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى حابارلامالار جولدانعان.
كولىك يەلەرى بەلگىلەنگەن مەرزىمدە قارسىلىقتارىن بىلدىرگەن. بىراق ولاردىڭ سوزىنشە, اۋماقتىق مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى بۇل ۋاجدەردى تولىق قاراستىرماي, حابارلامالاردىڭ ورىندالماعانى تۋرالى شەشىمدەر شىعارعان. سونىمەن قاتار كەيبىر وڭىرلەردە جەكە كاسىپكەرلەردىڭ بانك شوتتارى بۇعاتتالىپ, ازاماتتار وزدەرىنىڭ بانك قوسىمشالارىنا كىرە الماي قالعان.
ازاماتتار مۇنداي ارەكەتتەر كونستيتۋتسياداعى قۇقىقتىق ايقىندىق پەن زاڭدىلىق قاعيداتتارىنا قايشى كەلەدى دەپ ەسەپتەيدى. ولار جاڭا تۇسىندىرۋلەر مەن تاسىلدەردى بۇرىن راسىمدەلگەن قۇقىقتىق قاتىناستارعا قولدانۋ نورماتيۆتىك اكتىلەرگە كەرى كۇش بەرۋ ەكەنىن العا تارتادى.
قوسىمشا ەسەپتەۋلەر «30 مينۋتتىق قۋات» كورسەتكىشىنە نەگىزدەلگەن, الايدا ونىڭ ەسەپتەۋ ادىستەمەسى بەكىتىلمەگەن جانە بۇل كورسەتكىش ەاەو تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرىندە كوزدەلمەگەن. ولاردىڭ سوزىنشە, بارلىق كەدەندىك تولەمدى سول كەزدە ۋاكىلەتتى ورگاندار قابىلداعان جانە راسىمدەر تولىق اياقتالعان. سوندىقتان كەيىننەن قوسىمشا ەسەپتەۋلەر جۇرگىزۋگە نەگىز جوق دەپ سانايدى.
وسىعان بايلانىستى كولىك يەلەرى دەپۋتاتتاردان مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداۋدى, جاڭا تاسىلدەردى بۇرىن راسىمدەلگەن كولىكتەرگە قولدانۋدىڭ زاڭدىلىعىن تەكسەرۋدى جانە ماسەلە تولىق شەشىلگەنگە دەيىن شوتتاردى بۇعاتتاۋ مەن ماجبۇرلەپ ءوندىرىپ الۋ شارالارىن توقتاتا تۇرۋدى سۇراعان.
اتالعان ماسەلەگە وراي مەملەكەتتىك كىرىستەر كوميتەتىنە ساۋال جولدادىق. كوميتەتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى 2025 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن كەيىن كولىكتەردى سىنىپتاۋ ءتاسىلى وزگەرىپ, مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى قوسىمشا كەدەندىك تولەمدەر مەن سالىقتاردى ەسەپتەي باستاعانىن جوققا شىعاردى. ۆەدومستوۆونىڭ مالىمدەۋىنشە, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا كەڭەسىنىڭ 2021 جىلعى 14 قىركۇيەكتەگى №80 شەشىمىنە سايكەس ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ بىرىڭعاي سىرتقى ەكونوميكالىق قىزمەتتىڭ تاۋار نومەنكلاتۋراسى (ەاەو سەق تن) جانە ەاەو بىرىڭعاي كەدەندىك ءتاريفى بەكىتىلگەن. سودان بەرى كولىك قۇرالدارىن جىكتەۋ بولىگىندە ەەك كەڭەسىنىڭ شەشىمىنە جاڭا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلمەگەن. قازىر تەك بۇرىن راسىمدەلگەن كولىكتەر قايتا تەكسەرىلىپ جاتىر.
«بۇعان دەيىن كەيبىر كاسىپكەرلەر قىتايدان اكەلىنگەن گيبريد كولىكتەردى, اسىرەسە BYD Destroyer 05 سياقتى مودەلدەردى كەدەندە ءبىر كودپەن راسىمدەگەن. قازىر كوميتەت ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنىڭ تەحنيكالىق رەتتەۋ جانە مەترولوگيا كوميتەتى تاراپىنان الىنعان ءتيىستى تۇسىندىرمەلەر مەن BYD ماركالى اۆتوكولىكتەردىڭ ديستريبيۋتورىنان الىنعان رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنە وتىرىپ سول كولىكتەردىڭ تەحنيكالىق سيپاتتامالارىن قايتا تەكسەرىپ, كەيبىرىندە مالىمەتتەر دۇرىس كورسەتىلمەگەن دەگەن قورىتىندىعا كەلىپ وتىر. گيبريد كولىكتەردى كەدەندە راسىمدەۋ كەزىندە ونىڭ بەنزين قوزعالتقىشىنىڭ قۋاتى, ەلەكتر موتورىنىڭ قۋاتى, كولىكتىڭ قانداي گيبريد جۇيەسىنە جاتاتىنى قارالادى. ويتكەنى وسىعان قاراي كولىكتىڭ سەق تن كودى انىقتالادى. ەاەو سەق تن – كەدەندىك-تاريفتىك رەتتەۋ, ەكسپورتتىق كەدەندىك باجداردى قولدانۋ, تىيىمدار مەن شەكتەۋلەردى ەنگىزۋ, ىشكى نارىقتى قورعاۋ شارالارىن ىسكە اسىرۋ, سونداي-اق كەدەندىك ستاتيستيكانى جۇرگىزۋ ماقساتىندا قولدانىلاتىن تاۋارلاردى سيپاتتاۋ جانە كودتاۋ جۇيەسى. بۇل كود وزگەرسە – كەدەندىك باج بەن سالىق مولشەرى دە وزگەرەدى. BYD Destroyer 05 كولىگىندە بەنزين موتورىنىڭ قۋاتى – 81 كۆت, ەلەكتر موتورىنىڭ 30 مينۋتتىق ەڭ جوعارى قۋاتى – 60 كۆت. ەاەو ەرەجەسى بويىنشا گيبريد كولىكتى جىكتەگەندە ءدال وسى «ەلەكتر موتورىنىڭ 30 مينۋتتىق قۋاتى» ەسەپكە الىنادى. ياعني بۇل كولىكتە بەنزين قوزعالتقىشى ەلەكتر موتورىنان قۋاتتىراق بولىپ تۇر. سوندىقتان ول باسقا ساناتقا جاتقىزىلۋى كەرەك. بۇل مالىمەتتەر كولىك قۇرالى ءتيپىن ماقۇلداۋ قۇجاتىمەن, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى BYD برەندىنىڭ ۋاكىلەتتى وكىلدەرىنىڭ رەسمي اقپاراتتارىمەن راستالادى», دەلىنگەن ۆەدومستوۆو حابارلاماسىندا.
كوميتەتتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇل كولىكتە بەنزين قوزعالتقىشى ەلەكتر موتورىنان قۋاتتىراق بولىپ تۇر. سوندىقتان ول باسقا ساناتقا جاتقىزىلۋى كەرەك. ال ول ساناتتا كەدەندىك تولەم جوعارى. وسىعان وراي جۇرگىزىلگەن جۇمىس ناتيجەسىندە 2026 جىلعى ناۋرىز ايىندا بۇرىن راسىمدەلگەن 623 كولىكتەن سايكەسسىزدىك انىقتالعاندىقتان كاسىپكەرلەرگە «قۇجاتتاردى تۇزەتىڭىزدەر» دەگەن حابارلاما جىبەرىلگەن. 30 كۇن ىشىندە تالاپ ورىندالماعان سوڭ زاڭعا سايكەس كەيبىر شوتتاردى بۇعاتتاعان.
ءماجىلىس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان وسى ماسەلە بويىنشا كاسىپكەرلەر مەن جەكە تۇلعالاردان كوپتەگەن شاعىم تۇسكەنىن ايتادى.
«ماسەلە 2025 جىلى قازاقستانعا اكەلىنگەن BYD Destroyer 05 ماركالى كولىكتەردىڭ كەدەندىك راسىمدەلۋىنە بايلانىستى تۋىنداپ وتىر. سول كەزدە كولىكتەر الدىن الا كلاسسيفيكاتسيالىق شەشىمدەر نەگىزىندە, 8703603099 تن ۆەد كودى بويىنشا جانە دسۇ جەڭىلدىكتەرى اياسىندا راسىمدەلگەن. الايدا 2025 جىلدىڭ قىركۇيەگىندە مەملەكەتتىك كىرىستەر ورگاندارى بۇرىنعى كلاسسيفيكاتسيالىق شەشىمدەردى تىزىلىمنەن الىپ تاستاپ, تن ۆەد كودىن وزگەرتكەن. سونىڭ نەگىزىندە بۇرىن راسىمدەلگەن كولىكتەرگە كەرى كۇشپەن قايتا ەسەپتەۋ جۇرگىزىلىپ, كاسىپكەرلەرگە ميلليون تەڭگەگە جۋىق قوسىمشا تولەمدەر ەسەپتەلە باستاعان», دەدى ول.
دەپۋتات مۇنداي ارەكەتتەر كونستيتۋتسياداعى مەنشىك قۇقىعىن قورعاۋ نورمالارىنا, سالىق كودەكسىنە جانە ەاەو كەدەندىك رەتتەۋ قاعيدالارىنا قايشى كەلۋى مۇمكىن بولعاندىقتان باس پروكۋروردىڭ اتىنا ۇندەۋ جولداعالى وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.