جازۋشىنىڭ جارىنا ءىلتيپاتى

ىلەكەڭ العاشقى كىتابى شىققان تۇستا ءسۇيىنشى داناسىنا سۇيگەن جارى, وتباسىنىڭ ۇيتقىسى, بالالارىنىڭ اناسى ديليارا جۇسىپبەكوۆاعا ارناپ قولتاڭبا قالدىرىپتى. وندا بىلاي دەلىنگەن:

«ديليارا!» دەپ جارىنىڭ اتىن جازىپ, ودان كەيىن ءبىر شۋماق جىر ارناپتى:

ء«ومىر ۇزاق بولعان كۇندە,

وتكەن جاستىق بەلگىسى دەپ,

ءومىر قىسقا بولعان مۇلدە,

سۇيگەن جاردىڭ قايعىسىن جەپ», دەپ جازىپ, سوڭىنا: «قولىمدى قويدىم ەسكە الۋىڭا ءىلياس ەسەنبەرلين. 5 جەلتوقسان ء(5/حىى) 1945 ج. الماتى قالاسى» دەپ قول قويىپتى (سۋرەتتە). 

ىلەكەڭنىڭ ديليارامەن ۇيلەنگەنى تۋرالى جازۋشىعا جاقىن جۇرگەن قالامگەرلەر ارقيلى نۇسقادا جازىپ ءجۇر. بىراق ءبىز بىلەتىن اقيقات, جازۋشىنىڭ جارى ديليارا – مەملەكەت قايراتكەرى, شەبەر اۋدارماشى, 1933–1936 جىلدارى قازاق اكسر ادىلەت حالىق كوميسسارى, كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق حالىق كوميسسارىنىڭ ورىنباسارى قاتارلى قىزمەتتەر اتقارىپ, 1937 جىلى كۇزدە «حالىق جاۋى» دەگەن جالعان ايىپپەن اتىلعان حامزا جۇسىپبەكتىڭ تۋعان قىزى ەكەندىگى.

ءىلياس پەن ديليارانىڭ ۇيلەنۋ, ءۇي بولۋ وقيعاسى حاقىندا جاقسى بىلەتىن ادام – بۇلاردىڭ جالعىز ۇلى قوزىكورپەش ەكەنى انىق. وسى كىسى اتا-اناسى تۋرالى 2001 جىلى الماتى قالاسىندا جارىق كورگەن «جان سىرىم» اتتى ەستەلىكتەر جيناعىنىڭ 323-بەتىندە بىلاي دەپتى: «اكەم 1943 جىلى مايداندا العان اۋىر جاراقاتىنان كەيىن الماتى قالاسىنا پارتيالىق جۇمىسقا جىبەرىلەدى. ءبىر كۇنى وپەرا تەاترىندا ول كەزدەيسوق ەرەكشە سۇلۋ بويجەتكەندى جولىقتىرادى. قىزدىڭ ونى سۇيسىندىرگەنى سونشالىق, ول بىردەن جاقىنداپ تانىسادى. ونىڭ ەسىمى ديليارا – قۋعىندالعان پارتيا قىزمەتكەرىنىڭ قىزى ەكەن. ديليارامەن كوپ جىگىت تانىسىپ, بىراق ول كىمنىڭ قىزى ەكەنىن بىلىسىمەن تەزدەتىپ كەتە باراتىن. بۇل جولى دا ۇزاققا سوزباۋ ءۇشىن ول ىلياسقا كىمنىڭ قىزى ەكەنىن بىردەن ايتادى. بىراق ءىلياس ء«سىز كىمنىڭ قىزى ەكەنىڭىز مەن ءۇشىن ماڭىزدى ەمەس, ءبىر كورگەننەن ۇناتىپ قالدىم» دەپتى. ديليارا قاتتى تاڭىرقايدى. كوپ كەشىكپەي ولار ۇيلەنەدى. مەنىڭ ويىم­شا اكەمنىڭ وسى تالعامىنان بۇكىل ومىرىنە ەسەپ بەرۋدىڭ جاڭا نۇكتەسى باس­تالدى. ول ماحابباتتى قالادى. بۇل ونىڭ باستى ۇعىمى بولدى. وسى تاڭداۋى ءۇشىن اكەمدى قورلاۋ مەن سوڭىنا ءتۇسۋ باستالدى. الدىمەن ورتالىق پارتيا كوميتەتىندەگى جۇمىسىنان بوساتتى. ەكى جىل جۇمىسسىز ءجۇردى» دەپ جازادى.

كەلەسى كەزەكتە قوس عاشىقتىڭ ماحاب­بات حيكاياسى حاقىندا بىلەتىن تاعى ءبىر تۇل­عا – ءىلياستىڭ تۋعان ءىنىسى راۋناق ەسەنبەرلين. بۇل كىسىنىڭ ەستەلىگىندە: ء«ىلياس سوعىستان قايتقاننان كەيىن ءبىر جىل وتكەندە ماعان حات جازىپ, قالىڭ­دىعىنىڭ فوتوسۋرەتىن جىبەردى. سۋرەتتە بەت كەلبەتى قازاققا اسا ۇقساي قويمايتىن وتە سۇلۋ بويجەتكەن بەينەلەنگەن. جان اعاما جار, ماعان جەڭگە بولاتىن قىز «قانداي ادام بولادى؟» دەگەن سۇراق مەنى قاتتى ويلاندىراتىن. كوپ كەشىكتىرمەي ولار ۇيلەندى», دەپتى. ءىلياس ۇيلەنگەن سوڭ ىستىق ماحابباتىنا ارناپ: 

«سەن ەدىڭ جۇرتتان تاڭداپ, سۇيگەن جارىم,

بىلەمىن كىرسىز تازا ۇيات, ارىڭ.

سۇيگەنىم ءومىرىمنىڭ قۋانىشى,

سۇيدىرگەن جاس تىلەكتىڭ ىنتىزارىن», دەپ باستالاتىن «جارعا» دەگەن ۇزاق ولەڭ جازىپتى.

پەندە بالاسىندا «تاعدىر» دەگەن بولادى. ىلەكەڭنىڭ تاعدىرىنا جاقسى جار جولىققان سياقتى. ء«اربىر جەتىستىككە جەتكەن مىقتى ەركەكتىڭ ارتىندا دانا ايەل تۇرادى» دەگەندەي, قازاقتىڭ تاريحي ساناسىن وياتقان ۇلى جازۋشى ءىلياس ەسەنبەرلين ءدۇبىرىنىڭ ارتىندا ديلياراسى تۇرعانى انىق. ءبىزدىڭ بۇل سوزىمىزگە دالەل تاعى دا ءىنىسى راۋناقتىڭ ەستەلىگى. وندا بىلاي دەلىنگەن: «جەڭگەمىز اعامىزدى تۆورچەستۆولىق ەرلىككە شابىتتاندىرا الدى. جانە ونى اۋىر ناۋقاستان اراشالاپ الدى. ديليارا ونىڭ ساتسىزدىك پەن سامعاۋعا تولى ءومىرىنىڭ كۇردەلى شاقتارىندا مو­يى­ماي, ىستىق-سۋىقتى بىردەي بولىسە ءبىلدى.  بالا كەزىنەن قاسىرەتتىڭ ۋىن ىشكەن وسى ءبىر بۇلدىرشىندەي جاس, تال-شىبىقتاي كىشكەنە عانا جەڭگەمىز ديليارانىڭ ساعى سىنباي, تاۋى شاعىلماي ۇلكەن ادامگەرشىلىكتىڭ يەسى بولىپ وتىرعانىنا قۋاناتىنمىن دا, تاڭعالۋشى دا ەدىم. ونىڭ سوناۋ بالا كەزىنەن سونشاما تراگەديا مەن درامالىق وقيعاعا تولى تاعدىرعا شىداعانى ۇلكەن ونەگە مەكتەبى بولدى» («جان سىرىم». ەستەلىكتەر: دايىن­داعان ا.دۇيسەنباەۆ. الماتى – 2001. 287-ب).