ەرتەرەكتە تورىمىزدە جاتاتىن الاشانى, تۇسىمىزداعى تۇسكيىزدى كەيىنگى جىلدارى مۋزەيدەن كورەتىن بولعانبىز. كەرەكسىز بولىپ, قورا-قوپسىدا جاتقانىن دا سان بايقاعانبىز. وسىمەن ءجۇن ساباپ, تەكەمەت باساتىن ىسمەردىڭ ونەرى ىسكە العىسىز بولىپ قالادى دەگەندەي پىكىرلەر دە وقتىن-وقتىن ايتىلىپ قالاتىن. شىندىعىندا ولاي ەمەس ەدى. ۇمىت بولىپ بارا جاتقان قانشاما ءداستۇرىمىز قايتا جاڭعىردى. بوزانباي اۋىلىنداعى شاكەرمان وشان كيىز ءۇيدىڭ جابدىعىنان باستاپ, ءۇيدىڭ ىشىندەگى الاشا-سىرماققا دەيىن ءوزى باسادى.
ءبىر قۋاناتىنىمىز, سوڭعى ءبىر-ەكى جىلدا جاساندى بولسا-داعى ەۋروپالىق ينتەرەردەن الىستاپ, ءۇي ءىشىن ۇلتتىق ناقىشتا ساندەۋگە كوشە باستادىق. شاڭىراق ستيلىندە اسپا شام ءىلىپ, كەرەگەنىڭ ەلەمەنتتەرىن پايدالاناتىن بولدىق. ۇلتتىق ستيلدەگى ءدامحانا, مەيرامحانالاردىڭ دا قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. دەمەك حالىقتىڭ كۇيكى تىرلىكتەن ءسال باس كوتەرىپ, رۋحانياتقا, مادەنيەتكە مويىن بۇرا باستاعاندىعى بولسا كەرەك. ساياحاتشىلاردىڭ بەس جۇلدىزدى قوناقۇي ەمەس, اۋىلدىڭ قاراپايىم تىرشىلىگىن كورۋگە ىقىلاسى اۋا باستادى. شاكەرمان وشاننىڭ دا قولعا الىپ جاتقانى – ەتنو تۋريزم. قولعا الاتىنداي مۇمكىندىگى مول ونىڭ. ەڭ باستىسى, ساۋساعىنان ونەر تامعان ىسمەر. ۇمىت بولا باستاعان تەكەمەت, سىرماق, الاشا, تۇسكيىز سىندى قازاقتىڭ ءتول ونەرىن ەشقانداي اپپاراتسىز ءباز-باياعى اپالاردىڭ ادىسىمەن جاسايدى. جازعا سالىم ءجۇن سابايدى, كيىز باسادى... قىستىڭ ۇزاق كەشىندە كەستە تىگەر ەدى. قولونەر بۇيىمدارى قىزدىڭ جيعان جۇگىندەي تورىندە تۇر. تەكەمەت, الاشاسىن ارقالاپ, سان رەت كورمەلەرگە دە قاتىسقان. جۇلدەلى ورىندار دا جوق ەمەس.
– ەتنو تۋريزممەن اينالىسىپ كەلە جاتقانىمىزعا جەتى جىلداي بولدى. ال قولونەرمەن قولىما ينە ۇستاي بىلگەننەن-اق شۇعىلدانامىن. كىشكەنتايدان تۇيمە قاداۋ سەكىلدى ۇساق-تۇيەك شارۋا مەنىڭ موينىمدا ەدى. قازىر كەستە تىگۋدەن باستاپ, سىرماق سىرۋ, الاشا توقۋ سىندى ءتول ونەرىمىزدى بارىنشا تۇلەتىپ ءجۇرمىز. «انا كورگەن تون ءپىشسىن» دەپ, قىزىما دا بار بىلگەنىمدى ۇيرەتەمىن. قازىرگى كيىز ۇيلەردىڭ ىشكى جابدىعىن تولىقتاي قولدان تىگىپ ءجۇرمىز. كەلگەن تۋريستەر الدىمەن قازاقتىڭ مادەنيەتىن كورسە, بىلسە دەگەن ويمەن قازاق ءۇيىنىڭ ىشىنە جاساندى دۇنيە قويمادىق. بارلىعى دەرلىك, قولونەر, ءتول ونەر. سونىمەن قاتار ءتورت ت ۇلىگىمىزدى ورگىزىپ, قۇرت-مايىن الىپ وتىرمىز, – دەيدى شاكەرمان وشان كەستە تىگىپ وتىرىپ.
ءارتۇرلى ماعىناداعى كەستەلەرىن جاقتاۋعا سالىپ, قابىرعاعا ءىلىپ تە قويادى ەكەن. ويۋ-ورنەكتەرى ادەمىلىگىنە قاراي ەمەس, ماعىناسىنا قاراي ورنالاسادى دەسەدى. كوزگە تارتىمدى كورىنگەنىمەن, ورنەكتى ورەسى بار, ونەردى جان-تانىمەن تۇسىنەتىن جاندار عانا تۇسىنەتىن سەكىلدى.
– بۇل بىزبەن تىگىلەتىن كەستە ءتۇرى. كەرگىش اعاشقا كەرىلگەن ماتەريالدىڭ بەتىنە تۇسىرىلگەن ويۋدى قارماقپەن شالىپ شىعامىز. كەرىلگەن ماتاعا ىسمەر قالاعان ويۋ-ورنەگىن سىزىپ الادى. سودان سوڭ ۇستىنەن ءتۇرلى جىپپەن كەستەلەي بەرەدى, – دەپ كەستەنىڭ دە قىر-سىرىن تۇسىندىرگەندەي بولدى.
بىلۋىمىزشە, ءبىز كەستەنىڭ شىم كەستە جانە ارەدىك كەستە دەگەن ەكى ءتۇرى بار. شىم كەستە دەپ, ماتەريالدىڭ اشىق جەرىن قالدىرماي نەمەسە اشىق ورىندى وتە aز قالدىرىپ, تۇتاس كەستەلەنگەن شىمقاي كەستەنى ايتادى ەكەن. ول تاسىلمەن تۇسكيىز, ساندىق قاپ, ماقپال شاپان, جاستىقتىڭ كوزى, ورامالدىڭ شەتى, ساۋكەلە سياقتى باسقا دا كوپتەگەن كيىمدەرگە كەستە تىگىلەدى. ارەدىك كەستە – تاقيا, بالاق, ءوڭىر, جاعا, ەتەك, ايەلدەردىڭ تىماعى, كەڭ قونىش ەتىكتەردىڭ بۇرىش-بۇرىشى تىگىلەدى. كەيىپكەرىمىز ويۋدىڭ ءمان-ماعىناسىنا تەرەڭ ءمان بەرەتىندىكتەن, بەي-بەرەكەت قولدانا دا بەرمەيدى. ماسەلەن, ەتىكتىڭ قونىشىنا تۇسەتىن ورنەك باسكيىمگە كەستەلەنبەيدى. سول سەكىلدى الاشا مەن سىرماقتىڭ, تۇسكيىز بەن تەكەمەتتىڭ دە تۇرمىستا ورنى بار. شاكەرمان وشان كيىز ءۇي جابدىقتارىن ورنالاستىرعاندا دا اتا ءداستۇر ءتارتىبىن قاتتى ۇستانادى. ارمانى, ويى – كيىز ۇيلەرىن اۋىل سىرتىنا, تابيعات اياسىنا تىگىپ, ءجۇن ساباۋ, سىرماق سىرۋ سىندى ۇلتتىق ونەردى امبەگە ايگىلەسەم دەيدى. بوزانباي اۋىلىنىڭ ماڭايى دا كورىكتى. ءمولدىر بۇلاق, جازيرالى جاسىل بەلدەرى دە بار. ونىڭ ۇستىنە, قالادان قاشىق ەمەس, قىزىقتاپ باراتىندار دا بارشىلىق. ۇلتتىق ونەر سولاي ناسيحاتتالسا كەرەك.
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
ۇلان اۋدانى