ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تۇلەگى, PhD ءمولدىر قۋاتوۆا – مەحانيكا, ماشينا جانە مەحانيزمدەر تەورياسىن مەڭگەرگەن جاس عالىمنىڭ ءبىرى. 25 عىلىمي جۇمىس پەن 7 پاتەنتتىڭ اۆتورى. ماقالالارى «Scopus», «Web of Science» سەكىلدى حالىقارالىق جۋرنالدا جاريالانعان. قازىرگى تاڭدا حالىقارالىق ينجەنەرلىك-تەحنولوگيالىق ۋنيۆەرسيتەتتە عىلىم-يننوۆاتسيالىق دەپارتامەنتى ديرەكتورى, اكادەميك ءو.جولداسبەكوۆ اتىنداعى مەحانيكا جانە ماشينا تانۋ ينستيتۋتىندا جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەر.
جاس عالىمنىڭ يننوۆاتسيالىق جوباسى – گيبريدتى ءيىندى پرەسس ازىرلەۋمەن بايلانىستى. ونەرتابىستى اۆتوموبيل, اۆياتسيا جانە مەتاللۋرگيا ونەركاسىبىندە قولدانۋعا بولادى. عالىمنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى جوباسى – ينجەنەرلەرگە جاڭا ماشينالار مەن مەحانيزمدەردى جوبالاۋعا كومەكتەسەتىن رىچاگتى مەحانيزمدەر اتلاسى. عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ گرانتى اياسىندا جۇزەگە اسقان جوبا ەلىمىزدەگى ماشينا جاساۋ وندىرىسىندە ۇلكەن سۇرانىسقا يە. ءمولدىر قۋاتوۆانىڭ جەتەكشىلىگىمەن ىسكە اسقان جاس عالىمدار توبىنىڭ بۇل جۇمىسى ماشينا جاساۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ, تسيفرلاندىرۋ مەن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدە ماڭىزدى قادام سانالادى.
عالىمنىڭ جەتەكشىلىگىمەن ازىرلەنگەن كلاسسيكالىق ءيىندى پرەسس ديزاينى دالدىكتى, بەرىكتىكتى جانە ەنەرگيا تيىمدىلىگىن ارتتىرادى. مۇندا قۋات تۇتىنۋ 20-دان 15%-عا دەيىن ازايىپ, ءداستۇرلى مودەلمەن سالىستىرعاندا جابدىقتىڭ قىزمەت ەتۋ مەرزىمى 30 پايىزعا ارتادى.
«قازىرگى كەزدە كوپتەگەن جابدىقتىڭ 80 پايىزى شەتەلدەن الىنادى. ەگەر دە وتاندىق ءوندىرىسىمىزدى دامىتاتىن بولساق, شەتەلدىك جابدىقتارعا تاۋەلدىلىك 30-40 پايىزعا ازايار ەدى. بۇل ەلىمىزدىڭ ماشينا جاساۋ ءوندىرىسىن دامىتىپ, شىعىندى ازايتادى. ءيىندى پرەستەر اۆتوموبيل, اۆياتسيا, مەتاللۋرگيا جانە قۇرىلىس سالالارىندا كەڭىنەن قولدانىلادى. قازىرگى ۋاقىتتا تەحنولوگيالىق ۇدەرىستى جەتىلدىرۋ جانە عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ ماقساتىندا پايدالانىلاتىن ەكسپەريمەنتتىك ۇلگىنى اياقتاپ جاتىرمىز. ەندى ودان ءارى سىناق جۇرگىزىپ, ونەركاسىپتىك قولدانۋدى باعالاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ءپروتوتيپتى ازىرلەۋ كەزەڭىنە كوشەمىز. بولاشاقتا تەحنولوگيانى وتاندىق كاسىپورىنداردىڭ قاجەتىنە قاراي بەيىمدەپ, وندىرىسكە شىعارماقشىمىز. بۇگىندە ەلىمىزدە ءيىندى پرەستەردىڭ الەۋەتتى تۇتىنۋشىلارى بولاتىن كاسىپورىندار بار. بۇل شامامەن 200-دەن استام ماشينا جاساۋ جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ونەركاسىبىندەگى 30-عا جۋىق كاسىپورىن», دەيدى جوبا جەتەكشىسى.
عىلىم جولىندا دۇرىس تاڭداۋ جاساي بىلگەنىن العا تارتقان جاس عالىم مەديتسينالىق جوعارى ءبىلىمى بار العاشقى قازاق قىزى گۇلسىم اسفەندياروۆا, العاشقى ايەل-ينجەنەر-مەتاللۋرگ ءمادينا بەگاليەۆا سياقتى حالقىمىزدىڭ كورنەكتى تۇلعالارىنىڭ ەڭبەك جولىن وزىنە ۇلگى ەتەتىنىن ايتادى. تۇركيانىڭ افون, امەريكانىڭ وگايو ۋنيۆەرسيتەتىندە تاعىلىمدامادان ءوتىپ, زەرتتەۋ ادىستەمەسىن ازىرلەۋ جانە مەديتسينالىق روبوت جاسايتىن ماتەريالداردى تاڭداۋ نەگىزدەرىمەن اينالىسقان.
«امەريكادا زەرتحانالاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جابدىقتالۋى وتە جوعارى دەڭگەيدە» دەيدى ول. جوعارى وقۋ ورىندارى ونەركاسىپتىك كومپانيالارمەن تىعىز بايلانىس ورناتقان, ال ستۋدەنتتەر زاماناۋي جابدىقتارمەن جۇمىس ىستەيدى. اقش-تا مەملەكەت قانا ەمەس, ۋنيۆەرسيتەتتەر دە جىل سايىن زەرتحانالاردى جاڭارتۋعا ايتارلىقتاي قاراجات بولەدى. بۇل ولاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرادى. قىتايدا, گەرمانيادا, وڭتۇستىك كورەيادا عالىمدار ۋنيۆەرسيتەت دەڭگەيىندەگى سالامەن تىعىز بايلانىستى ء(بىزدىڭ جاعدايدا بۇل عزي) جانە ءىرى كاسىپورىندار ناقتى تەحنولوگيالىق شەشىمدەردى ازىرلەۋگە تاپسىرىس بەرۋ ارقىلى زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرادى. مۇنداي مودەلدەر عىلىمدى كوممەرتسيالاندىرۋدى جەدەلدەتۋگە, عالىمداردىڭ ەكونوميكادا بەلسەندى بولۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەلىمىزدە دە عىلىم مەن ءوندىرىستى ينتەگراتسيالاۋ باعىتىندا جۇمىس ەندى قولعا الىنا باستادى. بىلتىردان باستاپ تەحنولوگيالىق حاكاتوندار ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. عالىمدار مەن كاسىپورىندار اراسىندا بىرلەسكەن تەحنيكالىق مىندەتتەر ازىرلەنبەك. ەندىگى كەزەكتە عىلىمي ازىرلەمەلەردى وندىرىسكە ەنگىزۋگە باستى نازار اۋدارۋ قاجەت. وسى ورايدا ەلىمىزدە «PhD Industry» باعدارلاماسىن ەنگىزۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن العا تارتقان ءمولدىر بۇل باستامانىڭ قولدانبالى عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن كاسىپورىندارمەن بايلانىس ورناتۋدا اسا ماڭىزدى ەكەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, الدىڭعى قاتارلى ەلدەردە مۇنداي باعدارلامالار وندىرىسكە ەنگىزۋگە دايىن تەحنولوگيالار مەن شەشىمدەردى ازىرلەي وتىرىپ, ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىمەن جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ۇلىبريتانيادا, اقش-تا جانە قىتايدا ينجەنەرلىك جانە تەحنيكالىق ماماندىقتارداعى PhD باعدارلامالاردىڭ 70 پايىزىنا دەيىن ونەركاسىپپەن بايلانىستى. ال بىزدە بۇل كورسەتكىش الدەقايدا تومەن. دوكتورانتۋرانىڭ بۇل ءتۇرى بولاشاقتا ينۆەستيتسيا تارتۋعا جانە وندىرىسكە يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋدى جەدەلدەتۋگە ىقپال ەتەدى.
الماتى