بولات تىلەپ: پەداگوگيكالىق وقۋ ورىندارىنىڭ مەكتەپپەن بايلانىسىن كۇشەيتۋ كەرەك

– بولات اناپيا ۇلى, مەم­لەكەت باسشىسى ۇلتتىق قۇرىل­تايدا اقىن مەرەيتويىنا وراي اباي ينستيتۋتتارى جەلىسىن كۇشەيتۋدى تاپسىردى. بۇگىندە بىرقاتار شەتەلدە قازاقستان ۋني­ۆەرسيتەتتەرى اشقان اباي ورتا­لىقتارى جۇمىس ىستەيدى. ولار قانداي ادىستەمەگە, باعدارلاماعا سۇيەنەدى؟

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل باستاماسى ۇلتتىق رۋحانياتتى الەم­گە تانىتىپ قانا قويماي, وسى ينس­تيتۋتتار ارقىلى اۋقىمدى عى­لىمي زەرتتەۋ جۇمىسىن جۇر­گىزۋگە زور مۇمكىندىك اشادى. مۇنى كونفۋتسي, گيوتە, سەرۆانتەس ينس­تيتۋتتارىنىڭ كوپجىلدىق تاجى­ريبەسىنەن كورەمىز.

حاكىم اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەر­سيتەتىندە «ابايتانۋ» ءپانى بو­يىنشا بىرەگەي عىلىمي مەكتەپ قالىپتاسقان. وسى عىلىمي الەۋەتتى پايدالانا وتىرىپ, ۋنيۆەرسيتەت 2011 جىلدان باستاپ شەتەلدىك ارىپتەس جوعارى وقۋ ورىندارى جانىنان اباي ورتالىعىن قۇرۋدى قولعا الدى. بۇگىنگە دەيىن تۇركيا, پولشا, قىتاي, ۆەتنام, رەسەي, وزبەكستان سياقتى ەلدەردەن, ۇزىن سانى 7 حالىقارالىق ورتالىق قۇ­رىلدى.

ەندى وسى ورتالىقتاردىڭ جۇ­مى­سىن جۇرگىزەتىن مامان ماسەلە­سى قولبايلاۋ بولىپ وتىر. ويتكە­نى بىلىكتى ابايتانۋشى-عالىمدى تا­ۋىپ, ونىڭ جالاقىسى مەن شەتەل­دە ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاساۋ قا­جەت. بىزدە مىقتى ابايتانۋشى ما­مان جەتەرلىك. بىراق ۋنيۆەرسيتەت­تىڭ ونى شەتەلدە ۇستاۋعا قۇقىق­تىق تا, ماتەريالدىق تا شاماسى جەتە بەرمەيدى. وكىنىشكە قاراي, وسى ماسەلەنىڭ شەشىمى بولماعان­نان كەيىن كوپ ورتالىعىمىز قاعاز جۇ­زىندە قالىپ قويادى. سوندىقتان ش.راشيدوۆ اتىنداعى سامار­قاند مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى جا­نىنان اباي ورتالىعىن اشۋدى جوس­پارلاپ, مامان ماسەلەسىن شەشتىك. جالپى, بۇل ورتالىق­تىڭ تۇراقتى جۇمىس ىستەۋىنە قازاقستاننىڭ وزبەك­ستانداعى ەلشىسى بەيبىت اتامقۇلوۆ پەن بىرقاتار وتاندىق بيزنەس وكىلى قولداۋ كورسەتتى. سونىڭ ارقاسىندا وزبەكستاندا اباي ورتالىعىنىڭ تولىققاندى عىلىمي زەرتتەۋ ۇلگىسىن جاسادىق.

– سوڭعى جىلدارى ەلىمىزدەگى بىرقاتار جوعارى وقۋ ورنى حالىقارالىق رەيتينگتە جوعارى كورسەتكىشكە يە بولدى. الايدا رەيتينگ پەن ساپالى ءبىلىم ءار كەز ۇيلەسە بەرمەيتىنى ءجيى ايتىلادى. رەيتينگكە قاتىسۋدىڭ قانداي ارتىقشىلىعى بار؟

– جالپى, حالىقارالىق رەيتينگتەرگە قاتىسۋ نەگىزگى ماقسات تا, مىندەت تە ەمەس. بۇل اكادەميا­لىق, عىلىمي الەۋەتىمىزدى جانە ءبىلىم ساپاسىن باعالاپ, ولاردى الەمدىك ترەندتەرمەن سالىس­تىرۋ ارقىلى دامۋ باعدارىن انىقتاپ, جەتىلدىرۋگە كەرەمەت مۇمكىندىك. قازىر ۋنيۆەرسيتەتىمىز الەمدىك توپ-700-گە كىرەدى. بۇل – قازۇپۋ سياقتى بەيىندى جوعارى وقۋ ورنى ءۇشىن جاقسى كورسەتكىش. كوزدەگەن مەجەمىز – توپ-500. قازىر­دىڭ وزىندە اباي ۋنيۆەرسيتەتى ەلى­مىز بەن ورتالىق ازيانىڭ پەداگوگيكالىق ءبىلىم جۇيەسىندە جەتەكشى ورىنعا يە. وعان نەگىز بولعان, ارينە, وسى 97 جىلدا جيناق­تالعان زور اكادەميالىق تاجى­ريبە مەن عىلىمي-ادىستەمەلىك مەك­تەپ. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تاريحى سوناۋ 1918 جىلى تاشكەنتتە سۇلتانبەك قوجانوۆتىڭ اتسالىسۋىمەن اشىلعان تۇڭعىش «قازاق مۇعالىمدەر كۋرسىنان» باستاۋ الادى. اراعا 10 جىل سالىپ وسى كۋرس­تار نەگىزىندە الماتىدا الاش زيا­لىلارى سانجار اسفەنديا­روۆ, احمەت بايتۇرسىن ۇلى, حالەل دوسمۇحامەد ۇلى, ءالىمحان ەرمە­كوۆ, مۇحتار اۋەزوۆتىڭ قاتىسۋى­مەن قازاق ۋنيۆەرسيتەتى, ودان بەرى قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى پايدا بولادى. دەمەك ونىڭ العاشقى وقۋ-ادىستەمەلىك جۇيە­سىن قۇرعان دا, باسەكەگە قابىلەتتى ءبىلىم­نىڭ ىرگەتاسىن قالاعان دا وسى ۇلت زيالىلارى ەدى.

ءجۇز جىلعا جۋىق تاريحىندا وقۋ ورداسىنان 250 مىڭنان استام تۇلەك تۇلەپ ۇشتى. ەلىمىزدەگى 7 مىڭنان استام مەكتەپتىڭ بارلىعىندا دەر­لىك ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتى بىتىر­گەن تۇلەكتەر جەمىستى ەڭبەك ەتەدى. ال­داعى ۋاقىتتا دا شاعىن كەشەندى جانە جايلى مەكتەپتەرگە ساپالى كادر دايارلاۋدا باي تاجىريبەسىمەن قاتار ۋنيۆەرسيتەت جوعارى عىلىمي اكادەميالىق الەۋەتىن كۇشەيتە بەرمەك.

– بۇگىندە پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەن تۇلەكتەردى سەرتيفيكاتتاۋ ءۇردىسى قولدانىلا باستادى. ەندى وقۋ-ادىستەمەلىك, عىلىمي الەۋەتى باسىم وقۋ ورنىن بىتىرگەن تۇلەكتەر ءۇشىن قوسىمشا تەستىلەۋدەن ءوتۋ قانشالىقتى قاجەت؟

– ۇستاز – بالا ساناسىنىڭ پا­ديشاسى. سوندىقتان بالامەن جۇ­مىس ىستەيتىن ءاربىر مامان (اتا-انادان بولەك ارينە) ءۇشىن قو­سىمشا سىناق جۇيەسى مىندەتتى تۇر­دە بولۋى كەرەك. بۇل – مەنىڭ جەكە ويىم. ماسەلەنىڭ بايىبى­نا بارۋ ءۇشىن ونىڭ سەبەبىن جان-جاقتى قاراستىرۋ قاجەت. بۇگىن­دە رەسپۋبليكا وڭىرلەرىنە پەدا­گوگ كادرلاردى 2 ۇلتتىق, 3 وڭىر­لىك جوعارى وقۋ ورنى دايارلايدى. اباي ۋنيۆەرسيتەتى – وسى وقۋ ورىندارىنىڭ قاتىسۋىمەن قۇ­رىلعان وقۋ-ادىستەمەلىك بىرلەس­تىك­تىڭ نەگىزگى ۇيلەستىرۋشى ورتالىعى. ياعني ۋنيۆەرسيتەتتەگى بارلىق ءبى­لىم باعدارلاماسى وسى بىرلەستىك­تىڭ ەلەۋىنەن ءبىر وتسە, حالىقارا­لىق اككرەديتاتسيادان تاعى وتەدى. ال ەندى بۇل باعدارلامانى ستۋدەنت يگەرە الماي, قوسىمشا سىناق­تان وتە الماي جاتسا, وندا ماسەلە­نىڭ سەبەبىن مەكتەپتەن ىزدەۋ قا­جەت. اتاپ ايتساق, مەكتەپ بىتىرگەن تۇلەك­تەردىڭ جوعارى وقۋ ورنىنا دا­يىندىقسىز كەلۋى. مەنىڭشە, بۇعان مەكتەپتەگى ءبىلىم ساپاسىنا عانا ەمەس, پەداگوگيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارى مەن مەكتەپتەر اراسىنداعى بايلانىستىڭ دۇرىس جولعا قويىلماعاندىعىنا ارتىلاتىن ادىلەتتى ايىپ دەپ قاراۋ كەرەك. ويتكەنى باسەكەگە قابىلەتتى مامان دايارلاۋدىڭ نەگىزى وقۋ ءۇردىسىنىڭ تاجىريبەگە سۇيەنۋىمەن تىعىز بايلانىستى.

سوڭعى جىلدارى وسى ولقى­لىقتىڭ الدىن الۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەتتە «ماماندىققا كىرۋ» جوباسى ىسكە استى. تۇلەكتەر مەكتەپتەرگە بارماستان بۇرىن باعالاۋ تەستىنەن وتەدى. ەندى ماسەلەنىڭ جاعىمدى تۇسىنا توقتالار بولسام, ۋنيۆەرسيتەتكە ستۋدەنتتەردىڭ 80-85 پايىزى اۋىلدان كەلىپ وقيدى. ولاردىڭ دەنى ەڭبەك جولىن اۋىل مەكتەبىنەن باستايدى. بىلتىر­دان باستاپ 4-كۋرس ستۋدەنتتەرىن مەكتەپتەرگە 7 اي تاجىريبەدەن وتۋگە جىبەرۋ ءۇردىسى قولعا الىندى. ناتيجەسى جامان ەمەس. تەك ءبىر عانا دۋالدى وقىتۋ بويىنشا بىلتىر 40 شاقتى ستۋدەنت ءبىلىم الىپ, جۇمىسقا ورنالاستى. بيىل بۇل كورسەتكىش 108-گە جەتىپ وتىر. دۋالدى وقىتۋدان تىس 300-دەن استام ستۋدەنت تاجىريبە­دەن وتكەن مەكتەپتە جۇمىسىن جال­عاستىرادى. الداعى وقۋ جىلىندا ستۋدەنتتەردى تولىقتاي ءبىر كۋرس بويى تاجىريبەدەن ءوتۋدى ىسكە اسىرعالى وتىرمىز.

– ءبىلىمى وزىق ەلدەر ۇلگىسىن وقۋ ۇردىسىنە ەنگىزۋ تاجىريبەدە بار. بۇگىندە ساپالى ءبىلىم بەرۋدە كوش باستاعان ەلدەر تاجى­ريبەسىندە پەداگوگتەرگە قانداي تالاپ قويىلادى؟ ولار نەسىمەن وزىق؟

– دامىعان ەلدەردە پەدا­گوگ­ ما­ماندىعى رۋحاني دا, ما­تە­­­ريال­دىق جاعىنان دا جوعا­رى مار­تە­بەگە يە. مىسالى, ەۋرو­­پادا مۇعا­لىمدەر دايارلاي­تىن وزىق ۋني­ۆەر­سيتەتتىڭ بار­لىعى تا­جىريبەگە نەگىزدەلگەن وقۋ جۇيە­سىنە سۇيەنەدى. ينفراقۇرىلىمى دا, ءبىلىم جۇيەسى دە سوعان بەيىمدەلگەن. ستۋدەنتتەر تۇسكە دەيىن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءبىر وقۋ كورپۋسىندا تەوريالىق ءبى­لىم السا, كەلەسى وقۋ كورپۋسىندا باستاۋىش ورتا مەكتەپتە ساباق بەرىپ, العان ءبىلىمىن تاجىريبە­مەن ۇشتاستىرادى. بۇل ستۋدەنتتىڭ مەكتەپ ومىرىنە تىكەلەي ارالاسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. ورتا ءبىلىمى وزىق ەلدەر فينليانديا, سينگا­پۋر, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا­نىڭ قاي-قايسىسىن الساق تا, تابىستى ءبىلىم جۇيەسىنىڭ نەگىزگى فاكتورى – پەداگوگيكالىق جوعا­رى وقۋ ورىندارىنا, مۇعالىم­دەردى دايارلاۋ جۇيەسىنە قويىلاتىن تا­لاپتىڭ جوعارىلىعى. وقۋ ورىندارىنا ىرىكتەۋ قاتاڭ. سول ءۇشىن دە مۇعالىم ماماندىعى ەڭ بەدەلدى. وقۋعا تۇسۋگە ۇمىتكەرلەر جوعارى اكادەميا­لىق كورسەتكىشتەركە يە بولۋىمەن قا­تار بىرنەشە كەزەڭ­نەن تۇراتىن كۇردەلى كونكۋرس­تان ءوتىپ, پەداگوگيكا­لىق قابىلەتىن دالەلدەيدى. بولا­شاق مۇعالىمدەر ءوز ءپانىن عانا ەمەس, سونىمەن قا­تار زاماناۋي وقى­تۋ ءادىسىن, پسيحولوگيانى, ينكليۋ­زيۆ­تى ءبىلىم جانە تسيفرلىق تەحنو­لوگيالاردى مەڭگەرۋى شارت. مۇ­عا­لىمدەردى دايارلاۋ مەكتەپتەگى ۇزاقمەرزىمدى تاجىريبەلىك جۇ­مىس­تارمەن ۇشتاسىپ, شەبەر تالىم­گەرلەردىڭ جەتەكشىلىگىنە جۇ­گىنەدى. مىسالى, فينليانديا­دا پەدا­گوگيكالىق ماماندىققا ءتۇسۋ وتە قيىن. ۇمىتكەرلەردىڭ 10 پايىزى عانا قابىلدانادى. مۇعالىم بولىپ جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن ماگيستر دارەجەسىن الۋ مىندەتتى, پەداگوگيكالىق تاجىريبەگە, زەرت­تەۋشىلىك قىزمەتكە باسىمدىق بەرى­لەدى. سينگاپۋردا جوعارى وقۋ ورىندارىنا قابىلداۋ جو­عارى باسەكەلەستىك نەگىزىندە جۇر­گىزىلەدى. مۇعالىمدەرگە تۇراقتى جوعارى جالاقى, مانساپتىق ءوسۋ مۇمكىن­دىگى قاراستىرىلعان. پەداگوگتەر­دىڭ كاسىبي دامۋىنا ۇزدىكسىز ينۆەستيتسيا سالىنادى. ال جاپو­نيا­دا ۇستاز مارتەبەسى, ءتىپ­تى, ساك­رالدى سيپاتقا يە. قوعامدا ۇستاز­عا دەگەن قۇرمەت وتە جوعارى. وسى ورايدا ساپالى كادرلار دايار­لاۋ ىسىندە الەمدەگى وزىق جۇيەلەر­گە ارقا سۇيەپ, زاماناۋي ساپالى ءبىلىم دەڭگەيىنە جەتۋدى ماقسات ەتىپ كەلەمىز.

– ۋنيۆەرسيتەتتە بۇل باعىتتا ىسكە اسىپ جاتقان جوبالاردىڭ ناتيجەسى تۋرالى ايتساڭىز؟

– ءبىز قوعامنىڭ قاجەتىنە, مەن­­تاليتەتىنە سايكەس وزىق ۇل­گى­لەرگە ارقا سۇيەيمىز. وسى وراي­­دا دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ قول­دا­ۋىمەن 2023 جىلدان باس­تاپ «پە­داگوگيكالىق الەۋەتتى كۇ­شەيتۋ» جوباسى اياسىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى, نازارباەۆ ۋني­ۆەرسيتەتى جانە فينليانديا­­نىڭ HAMK Univer­sity, JAMK Univer­sity ساراپشىلارىنىڭ قاتىسۋى­­مەن ازىرلەنگەن 30 يننوۆاتسيالىق ءبى­لىم باعدارلاماسى نەگىزىندە كادرلار­­دى رەسپۋبليكا دەڭگەيىندە دايار­لاۋ قولعا الىندى. بۇگىندە 1-2-كۋرس ستۋدەنتتەرى پەداگوگيكالىق ءبى­لىم بەرۋدىڭ جاڭا مودەلىن مەڭ­گە­رىپ, زاماناۋي تسيفرلىق ترانسفورماتسيادان ءوتىپ, جاھاندانۋ تالاپتارىنا بەيىمدەلىپ جاتىر. ال ءبىلىم باعدارلامالارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن جىل سا­يىن حالىقارالىق ۇيىمدار اككرەديتاتسيادان وتكىزەدى. وسىعان وراي ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 189 ءبىلىم باعدارلاماسى ساراپتامادان ءوتىپ, ونىڭ 30 پايىزى زامان تالابىنا سايكەس كەلمەيتىنى انىقتالدى. وسىلايشا, ءبىلىم باعدارلامالا­رىن زامان تالابىنا ساي جاڭالاپ وتىرۋ ءۇردىسى ءتيىمدى ىسكە استى.

– ەلىمىزدە شەتەل ۋنيۆەر­سيتەتتەرىنىڭ فيليالى اشىلىپ, قوس ديپلومدى باعدارلاما جۇزەگە اسا باستادى. بىرلەسكەن ءبىلىم باعدارلاماسىنىڭ تيىم­دىلىگى قانداي دەپ ويلايسىز؟

– تيىمدىلىگى ايتارلىقتاي جو­عارى. ويتكەنى ۋنيۆەرسيتەت نەگىزىنەن الەمنىڭ توپ-500 ۋنيۆەرسيتەتىنە كىرەتىن جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋدى ماقسات ەتەدى. قازىرگى تاڭدا الىس-جاقىن 26 ەلدىڭ جوعارى وقۋ ورنى, ۇيىم­دا­رى جانە عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن ىنتىماقتاس­تىق­تا 139 حالىقارالىق شارت پەن مەموراندۋمعا قول قويىلدى. سەرىكتەس 30 جوعارى وقۋ ورنى بار. ولاردىڭ 10-ى توپ-500 ۋنيۆەر­سيتەت قاتارىندا. فرانتسيا, پولشا, رەسەيدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن 14 قوس ديپلومدى بىرلەسكەن باعدارلاما ىسكە اسىپ جاتىر. بيىل قىتاي, تۇركيا, رەسەي, ەۋروپا جوعارى وقۋ ورىندارىمەن قوس ديپلومدى ءبىلىم باع­دارلامالار سانىن 25-كە دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلىپ وتىر. وقىتۋدىڭ بۇل ءتۇرى ستۋدەنتتەرگە دە, ۋنيۆەرسيتەت ءۇشىن دە كوپتەگەن ارتىقشىلىق بەرەدى. قوس ديپلوم العان ستۋدەنتتەر باسەكەگە قابىلەتتى.            

– جوعارى وقۋ ورىندارى يننو­ۆاتسيالىق الەۋەتىن ارتتىرىپ, تاجىريبەگە باعىتتالعان سالا­لارعا باسىمدىق بەرۋدە «زەرت­تەۋ ۋنيۆەرسيتەتى» مارتە­بەسىن الۋدى ماقسات ەتەدى. پەداگو­گيكالىق وقۋ ورنى ءۇشىن «زەرت­تەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ» جاڭا­شىلدىعى قانداي بولماق؟

– جاڭاشىلدىق, ارينە, بار. ايتالىق, اباي ۋنيۆەرسيتەتى 2023–2029 جىلدارعا ارنالعان دامۋ باع­­دارلاماسىنا سايكەس ءبىلىم سالا­­سىنداعى عىلىمي زەرت­­تەۋ­لەر­دىڭ كۇن ءتارتىبىن انىق­تايتىن «پە­داگوگيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەر­سيتەتىنە» اينالۋدى كوزدەپ وتىر. وسى ۋاقىتقا دەيىن ۋنيۆەرسيتەتىمىز نەگىزگى ميسسياسىن مەكتەپتەرگە مۇعالىم دايارلاۋ ءىسى دەپ باعا­لادى. دەسە دە, قانشالىقتى جالپى­ۇلتتىق دەڭگەيدە بولسا دا, وقۋ ورنى جىلدا 2,5-3 مىڭ پەداگوگ ماماننان ارتىق دايارلاي المايدى. ال بۇل كورسەتكىشپەن ءبىر الماتى مەن جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ تاپشىلىعىن وتەۋى قيىن. ءار ءوڭىر ءوز مامان تاپشىلىعىن سول وڭىردەگى جوو ارقىلى شەشۋگە ءتيىس. ال اباي ۋنيۆەرسيتەتى, ۇلتتىق اكادەميالىق باسىمدىق ورتالىعى رەتىندە, مىق­تى عىلىمي-مەتوديكالىق بازاسى بار زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتى دارە­جەسىنە كوتەرىلۋى كەرەك.

وسى ماقساتتا ۋنيۆەرسيتەت­تىڭ جوعارى عىلىمي كادرلىق الە­ۋەتىنە, عىلىمي زەرتتەۋ جۇمى­سىنا باسىمدىق بەرىلگەن. بىل­تىر 100-دەن استام عىلىمي جوبا جۇزەگە اسسا, «Abai LABS» عىلىمي-ين­نوۆاتسيالىق پارك جانىندا 11 عىلىمي زەرتحانا جانە ورتالىق جۇمىسى جاندانىپ جاتىر. بىل­تىر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ عىلىم كومي­تەتى تاراپىنان جالپى سوماسى 1,7 ملرد تەڭگەگە 73 عىلىمي جوبا قار­جىلاندى. ۋنيۆەرسيتەتىشىلىك شا­عىن ىنتالاندىرۋ جوبالارىنا ­­145 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, 32 عىلىمي ­جوبا ىسكە استى. بيىل بۇل باعىت­تاعى جوبالارعا 206 ملن تەڭگە ءبولىنىپ, 43 عىلىمي جوباعا كون­كۋرس جاريا­لاندى.

– ەلىمىزدە جالپى ءبىلىم بەرە­تىن, سونداي-اق جەكەمەنشىك مەكتەپتە ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالاردى وقىتۋ كوكەيكەستى ما­سەلەنىڭ ءبىرى. وسى باعىتتاعى جۇمىستارعا توقتالساڭىز؟

– اباي اتىنداعى قازۇپۋ ينكليۋزيۆتى ءبىلىم, ارنايى پەداگوگيكا سالاسىنا ماماندار دايارلايتىن بەيىندى وقۋ ورنى سانالادى. ءبىزدىڭ عالىمدار ينكليۋزيۆتى پەداگوگيكا باعىتىندا بىرەگەي عىلىمي-ادىستەمەلىك بازاسىن قالىپتاستىرا وتىرىپ, ەرەكشە ءبىلىم قاجەتتىلىگى بار بالا­لاردى وقىتۋدىڭ زاماناۋي ادىس­تەمەسىن ازىرلەيدى. بۇدان بولەك, ورتا ءبىلىم ۇيىمدارىنا, ارنايى ينكليۋزيۆتى مەكتەپتەرگە, اۋتيزم ورتالىقتارىنا ۋنيۆەرسيتەت ماماندارى تاراپىنان ادىستەمە­لىك كومەك كورسەتىلەدى. جاقىندا ۋنيۆەرسيتەتتە مۇعالىمدەر مەن پراك­تيكتەر ءۇشىن ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدىڭ ۆيرتۋالدى زەرتحاناسى اشىلدى. «ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ ورتاسى», «ارنايى پەداگوگيكا» باعىتتارى بويىنشا بىلىكتىلىك ارتتىرۋ كۋرستارى ءوتىپ تۇرادى. ماگيستراتۋرا دەڭگەيىندە «ارنايى پەداگوگيكا: اۋتيزم سپەكترى بۇزىلعان بالالاردى قولداۋ», «ەرگوپەداگوگيكا», «كلي­نيكالىق پسيحولوگيا» ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى ازىرلەندى.

جالپى العاندا, اباي ۋني­ۆەرسيتەتىنىڭ بۇل باعىتتاعى عى­لىمي الەۋەتى مەملەكەتتىك نەمەسە جەكەمەنشىك مەكتەپتەردە ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالاردى وقىتۋ ماسەلەسىن شەشۋگە قاۋقارلى. بۇل جولدا بىزگە كەدەرگى ەڭ ۇلكەن پروبلەما – ۋنيۆەرسيتەت­تىڭ وزىنە تيەسىلى تاجىريبەلىك الاڭدار مەن لايىقتى ينفراقۇرىلىمنىڭ بولماۋى. ونى شەشۋدىڭ ءتيىمدى ءبىر جولى رەتىندە الماتى قالاسى اكىمدىگىنە ءبىزدىڭ جوعارى وقۋ ورنىنىڭ پەداگوگيكا جانە پسيحولوگيا فاكۋلتەتىنە جاپسارلاس ورنالاسقان س.بەگالين اتىنداعى بالالار كىتاپحاناسىنىڭ قازىرگى تاڭدا بوس تۇرعان قاپتالىندا ەرەكشە بالالاردى وڭالتۋ رەسۋرستىق ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساعان ەدىك. وڭ جاۋاپ الامىز دەگەن ۇمىتتەمىز.

اڭگىمەلەسكەن –

ەلۆيرا سەرىكقىزى,

«Egemen Qazaqstan»