قىزىلوردا وبلىستىق پروكۋراتۋراسىندا وبلىس پروكۋرورىنىڭ ورىنباسارى رۋسلان رايحانوۆتىڭ توراعالىعىمەن «كامەلەتكە تولماعاندار اراسىندا قىلمىستىلىق جاعدايى, ونىڭ ىشىندە قۇقىقتىق پروفيلاكتيكاسى, سونداي-اق, كامەلەتكە تولماعاندارعا قارسى جاسالاتىن قىلمىستاردىڭ جانە سۋيتسيدالدى مىنەز-ق ۇلىقتى بولدىرماۋ شارالارى» تاقىرىبىندا ۆەدومستۆوارالىق ءماجىلىس بولىپ ءوتتى. بۇل تۋرالى وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى حابارلادى.
وبلىس پروكۋرورىنىڭ اعا كومەكشىسى ءالىبي زەينۋللا ءوز بايانداماسىندا اتالعان تاقىرىپ اياسىندا كەڭىنەن توقتالىپ ءوتتى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ «كامەلەتكە تولماعاندار اراسىنداعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ پروفيلاكتيكاسى مەن بالالاردىڭ قاداعالاۋسىز جانە پاناسىز قالۋىنىڭ الدىن الۋ تۋرالى» زاڭىنىڭ تالاپتارىنا ساي جاس ۇرپاق تاربيەسى ءوز قۇزىرەتى شەگىندە بارلىق مەملەكەتتىك ورگاندارعا جۇكتەلگەن.
وسى مىندەتتەلگەن جۇمىستاردى ورىنداۋدا بالا تاربيەسىنە مۇددەلى ورگاندارمەن بىرلەسە وتىرىپ, بىرقاتار كەشەندى پروفيلاكتيكالىق ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلىپ, ناتيجەسىندە 2014 جىلدىڭ قورىتىندىسىمەن كامەلەتكە تولماعاندارمەن جاسالعان قىلمىستار 33,3 پايىزعا (159-دان 106-عا) تومەندەگەن.
بۇل ساندىق كورسەتكىشتەر 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا تومەندەگەنىمەن, بۇگىنگى كۇنى كوڭىلدى توقمەيىلسىتەتىن باعىت ۇستانباۋىمىز كەرەك.
قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ قاۋىپتى ءتۇرى بولىپ تابىلاتىن كامەلەتكە تولماعاندارمەن قىلمىس جاساۋ فاكتىلەرى دە جەتكىلىكتى. ەسەپتە تۇرعان 287 جاسوسپىرىمدەردىڭ باسىم بولىگى قىزىلوردا قالاسىنداعى مەكتەپتەر مەن كوللەدجدىڭ وقۋشىلارى. تالداۋمەن قامتىلعان ساناتتاعى قىلمىستاردىڭ جاسالۋ سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى تۇنگى مەزگىلدە اتا-انالار تاراپىنان بالالارىنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسىنا باقىلاۋ ورناتپاي, ءتۇن مەزگىلىندە كوشەدە, ويىن ساۋىق ورتالىقتارىندا جۇرۋلەرىنە جول بەرىلۋى بولىپ تابىلادى. سونىمەن قاتار, وبلىس كولەمىندە ورىن العان قىلمىستاردىڭ باسىم كوپشىلىگى 16 مەن 18 جاسقا دەيىنگى كامەلەتكە تولماعاندارمەن جاسالعان. ونىڭ ىشىندە 17-18 ارالىقتاعى بالالارعا مەكتەپتى ءبىتىرىپ, جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسىمگە دەيىنگى مەرزىمدە بىردە ءبىر مەملەكەتتىك ورگانمەن باقىلاۋ جانە پروفيلاكتيكالىق جۇمىستارى جۇرگىزىلمەيتىندىگى انىقتالدى. سونىڭ سالدارىنان وسى جاستاعى تۇلعالارمەن قىلمىستار ءجيى جاسالۋ مۇمكىندىگى جوعارى بولۋدا.
ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە سايكەس, 2014 جىلى وبلىس اۋماعىندا كامەلەتكە تولماعاندارعا قارسى جاسالعان 353 (2013ج. – 283) قىلمىس تىركەلىپ, وسى ساناتتاعى قىلمىستار 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا 24,7 پايىزعا وسكەن. ونىڭ ىشىندە 1 - ادام ءولتىرۋ, ابايسىزدا كىسى ءولتىرۋ-4, ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە جەتكىزۋ-3, دەنساۋلىققا قاساقانا اۋىر زيان كەلتiرۋ-2, زورلاۋ-20, ون التى جاسقا تولماعان اداممەن جىنىستىق قاتىناستا بولۋ جانە ناپسiقۇمارلىق سيپاتتاعى وزگە دە iس-ارەكەتتەر - 17, جاس بالالاردى ازعىنداۋ - 10, كامەلەتكە تولماعان بالانى تاربيەلەۋ جونiندەگi مiندەتتەردi ورىنداماۋ - 7, ۇرلىق - 138, توناۋ - 14, قورقىتىپ الۋشىلىق - 6, بۇزاقىلىق - 39 جانە تاعى باسقا وسىنداي قىلمىستار بولعان. مىسالى, قىزىلوردا قالاسىنىڭ تۇرعىنى ا. ەسىمدى ازامات مەكتەپ وقۋشىسىن كورىنەۋ كامەلەتكە تولماعانىن بىلە تۇرا, كۇش قولدانىپ ناسىپقۇمارلىق سيپاتتاعى كۇش قولدانۋ ءىس-ارەكەتتەرىن جاساعان.
اتالعان وقيعا بويىنشا قر قك-ءنىڭ 121-بابىنىڭ 4-بولىگىمەن قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, بۇگىنگى تاڭدا قىزىلوردا وبلىسىنىڭ قىلمىستىق ىستەر جونىندەگى مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق سوتىندا قارالۋدا. سونداي-اق, مەكتەپ وقۋشىسىن زورلاۋ فاكتىسى بويىنشا قك-ءنىڭ 120-بابىنىڭ 4-بولىگىمەن قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, وكىنىشكە وراي 4 اي بويى قىلمىسكەر تۇتقىندالماي كەلەدى. سونىمەن قاتار, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ باسشىلارى تاراپىنان كامەلەتكە تولماعاندار اراسىندا قۇقىق بۇزۋشىلىق پروفيلاكتيكاسى بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلماۋدا.
مەكتەپ ينسپەكتورلارىنىڭ جۇمىسى قۇقىق بۇزۋعا بەيىم وقۋشىلاردى ەسەپكە الىپ, ولاردىڭ تاراپىنان جاسالعان قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى انىقتاۋعا باعىتتالسا, كەرىسىنشە كەيبىر مەكتەپ ديرەكتورلارى مەكتەپ بەدەلىنە كىر كەلتىرۋى مۇمكىن دەگەن جەلەۋمەن, ورىن العان قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى جاسىرۋعا ارەكەتتەنگەن. مىسالى, قىزىلوردا قالاسىنداعى مەكتەپتىڭ مۇعالىمى 2 وقۋشىعا قاتىستى ازعىنداۋ ارەكەتتەرىن جاساعان. الايدا, مەكتەپ ديرەكتورى بۇل وقيعانى بىلە تۇرا جاسىرىپ, مۇعالىمدى 2014 جىلدىڭ 26 قىركۇيەگىندە ءوز ەركىمەن قىزمەتىنەن بوساتقان. ورىن العان العان وقيعا جونىندە كامەلەتكە تولماعانداردىڭ انالارى تەك 3 ايدان كەيىن جەلتوقسان ايىندا ۋچاسكەلىك پوليتسيا ينسپەكتورىنان جاۋاپ الۋعا كەلگەندە عانا ءبىلىپ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا جۇگىنگەن. اتالعان فاكتى بويىنشا مۇعالىمگە قاتىستى قك-ءنىڭ 124-بابىنىڭ 2-بولىگىمەن قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, بۇگىنگى تاڭدا تەرگەلۋدە. سوندىقتان, مەكتەپ باسشىلارى قىلمىس جاساۋعا, قۇقىق بۇزۋشىلىق نەمەسە وقۋدان جالتارۋعا جانە قانداي دا ءبىر تەرىس ارەكەتتەر جاساۋعا بەيىم وقۋشىلارمەن پروفيلاكتيكالىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋ ءۇشىن ىشكى ىستەر ورگاندارىنا ءتيىستى اقپاراتتاردى مىندەتتى تۇردە ۇسىنىپ, بىرلەسىپ جۇمىستاردى جۇرگىزۋ قاجەت.
سايكەسىنشە ءبىلىم ءبولىمى تاراپىنان مەكتەپ ديرەكتورلارىنىڭ بۇل باعىتتاعى جۇمىسىن باعالاۋ كريتەريلەرىن وزگەرتىپ, ناقتى ءوز باستامالارىمەن تەرىس قىلىقتارعا بەيىمدىلىكتى انىقتاۋ تۇرىندەگى كورسەتكىشتى تاجىريبەگە ەنگىزۋ ماسەلەسى قارالۋى ءتيىس. سونداي-اق, كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى ينسپەكتورلاردىڭ مەكتەپتەردەگى كريمينوگەندىك جانە جالپى احۋالدى ءبىلۋ ماقساتىندا اتا-انالار جينالىستارىنا ولاردى مىندەتتى تۇردە قاتىستىرۋ ارقىلى ءتيىستى بايلانىستى ورناتۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە, سوڭعى جىلدارى قوعامعا ايىقپاس دەرت بولىپ جابىسقان عىلىمي اتاۋى «سۋيتسيد» دەپ اتالاتىن ادامنىڭ ءوزىن-وزىنە قول جۇمساۋى بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى جان اۋىرتار ماسەلەسىنە اينالىپ وتىر. 2013 جىلى وبلىس اۋماعىندا 18 ءجاسوسپىرىم سۋيتسيدكە بارسا, 2014 جىلى قايعىلى دەرەكتىڭ 6-ى تىركەلدى, وزىنە قول جۇمساماق بولعان 2013 جىلى 13, 2014 جىلى 19 دەرەك تىركەلگەن.
جاسوسپىرىمدەردىڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ سەبەپتەرىن زەردەلەۋمەن مۇنداي ارەكەتكە بارۋعا ءبىرىنشى كەزەكتەردە تۇرمىس جاعدايىنىڭ تومەندىگى, بالاعا ءتيىستى كوڭىلدىڭ بولىنبەۋى, بالالاردىڭ وتپەلى كەزەڭدەگى پسيحيكالىق كۇيزەلىستەردىڭ اسەرى, مەكتەپ قابىرعاسىندا بالالارمەن پسيحولوگيالىق جۇمىستىڭ ءتيىستى دەڭگەيدە جۇرگىزىلمەۋى سەبەپشى بولۋدا دەۋگە نەگىزدەر بار. سول سياقتى, اتا-انا تاراپىنان ءتيىستى تاربيەلىك جۇمىستاردىڭ بولماۋى, اتا-انالار مەن ۇستازدار اراسىنداعى بايلانىستىڭ جەتكىلىكسىزدىگى دە اسەر ەتۋى مۇمكىن. مىسالى, ءجاسوسپىرىم ش.-نىڭ استانا قالاسىنداعى كوپسالالى تەحنيكالىق-كوللەدجىندە وقىپ, جازعى دەمالىسقا ۇيىنە ورالعان كەزدە اناسىن قۇشاقتاپ سۇيگەندىگىن بىراق اناسى بالاسىنا كوڭىل بولمەي نازارىن نەمەرەسىنە اۋدارعان, ياعني اناسى تاراپىنان بۇل دەرەككە كوڭىل بولىنبەگەن. سونداي-اق, بالا اتا-انالارىمەن ارازدىقتان نەمەسە ولاردىڭ تاراپىنان تۇسىنۋشىلىكتىڭ بولماۋىنان, جاۋاپسىز ماحابباتتان, ەرەسەكتەرمەن قولدانىلۋى مۇمكىن جازادان قورقۋدان, ياعني جازادان قاشۋدان ءوز-وزىنە قول جۇمساۋى مۇمكىن.
قىزمەتتەرى جەكەلەگەن ارەكەتسىزدىكپەن سيپاتتالاتىن ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى الدە دە مەكتەپتىڭ پروبلەمالارىن جاسىرۋعا تىرىسىپ كەلەدى.
وسى رەتتە كەيبىر ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى باسشىلارىنىڭ داۋلاردى قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قاتىسۋىنسىز شەشىپ, ورىن العان قىلمىستاردى جاسىرۋدى قالاۋلارى بالالاردىڭ ءتيىستى قۇقىقتىق كومەكسىز, ءوز پروبلەمالارىمەن بىرگە ءبىر قالۋلارىنا اكەپ سوعادى. دەمەك, وزدەرىن رەنجىتكەندەردىڭ جازاسىز قالاتىندىعى جانە تىعىرىقتان شىعۋ جولىنىڭ جوقتىعى تۋرالى ويلار سانالارىندا كۇشەيە تۇسەدى.
وقۋشىلاردىڭ پسيحيكالىق جانە الەۋمەتتىك امان-ساۋلىعىن ساقتاۋ جونىندە قىزمەت اتقارۋ, ءارتۇرلى پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتۋ, پسيحولوگيالىق دياگنوستيكا جاساۋ ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترىنىڭ بۇيرىعىنا سايكەس مەكتەپ پسيحولوگتارىنا جۇكتەلگەن. ءوز دەڭگەيىندە ارنايى دايىندىقتان وتپەۋ جانە قاجەتتى بىلىكتىلىكتىڭ بولماۋىنان, مەكتەپ پسيحولوگتارى جاسوسپىرىمدەرمەن اتقارعان جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرىن تالداۋ بارىسىندا باستى نازار مىنەز-ق ۇلىقتىڭ تەك سىرتقى كورىنىستەرىنە اۋدارىلادى, ال بالانىڭ كۇيزەلىستى كۇيى مەن كەيبىر پسيحولوگيالىق پروبلەمالارىنا جەتكىلىكتى كوڭىل بولىنبەيدى.
وسىعان بايلانىستى, كامەلەتكە تولماعاندار اراسىندا ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋ جونىندەگى اتقارىلىپ وتىرعان شارالار ءتيىمسىز بولىپ, قاجەتتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزبەي وتىر.
رۋسلان يگىلىك.
دەرەك, فوتو: قىزىلوردا وبلىستىق پروكۋراتۋراسىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.