قازاقستان مەن رەسەيدى الەمدەگى ەڭ ۇزىن ءۇزىلىسسىز قۇرلىقتىق شەكارا بايلانىستىرادى. وسى شەكارانىڭ بويىندا رەسەيدىڭ ون وبلىسى مەن ءبىر ولكەسى, سونداي-اق التاي رەسپۋبليكاسى ەلىمىزدىڭ جەتى وبلىسىمەن ءيىن تىرەسىپ جاتىر. بۇل اتالعان وڭىرلەر اراسىندا جان-جاقتى تىعىز بايلانىس ورناتۋعا بەرىك نەگىز قالىپتاستىرادى.
قوس مەملەكەت – 2010 جىلدان بەرى كەدەن وداعىنىڭ, 2015 جىلدان بەرى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداقتىڭ مۇشەسى. شەكارا بويىندا جاتقان وڭىرلەر اراسىنداعى الىس-بەرىس پەن بارىس-كەلىستى جانداندىرۋ ماقساتىندا 2003 جىلدان بەرى قازاقستان مەن رەسەيدىڭ وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى تۇراقتى تۇردە ءوتىپ كەلەدى. بۇل – ەكى ەلدىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەستىگىن نىعايتاتىن ماڭىزدى ديالوگ الاڭى. فورۋم جىل سايىن ەكى ەلدىڭ ءار قالاسىندا كەزەكپەن شىمىلدىعىن ءتۇرىپ, ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ شيرىعۋىنا سەرپىن بەرىپ وتىر.
بۇل ءىس-شارانىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ەڭ جوعارعى باسشىلىق دەڭگەيىندە, ياعني قوس ەل پرەزيدەنتتەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ءوتۋى, سونداي-اق تەك ەكونوميكالىق ەمەس, مادەنيەت, ءبىلىم, گۋمانيتارلىق سالالارداعى بايلانىستاردى دا كەڭىنەن قامتۋى. وسى ۋاقىتقا دەيىن 21 فورۋم ۇيىمداستىرىلىپ, شەكارالاس وبلىس-تار مەن ولكەلەر اراسىندا جاڭا ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەر, ونەركاسىپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا سالالارىندا بىرلەسكەن جوبالار ومىرگە كەلىپ, ءوزارا ساۋدا بايلانىسى كۇشەيدى.
بىلتىر ورال قالاسىندا وتكەن ءححى وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىز ءۇشىن رەسەيمەن ەكىجاقتى بايلانىستىڭ ورنى ايرىقشا ءارى تاتۋ كورشىلىك پەن باياندى دوستىقتىڭ كەپىلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق ىقپالداستىق جىل وتكەن سايىن تۇراقتى تۇردە نىعايىپ كەلەدى. بۇل – قۋانتارلىق جايت. رەسەي – قازاقستاننىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەسى. ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 28 ملرد دوللاردان استى. ونى 30 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. 2024 جىلى رەسەي ينۆەستيتسياسى رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتىپ, 4 ملرد دوللاردى قۇرادى. وسىعان دەيىن قازاقستانعا سالىنعان رەسەيلىك ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى, ءبىزدىڭ مالىمەتىمىز بويىنشا, 27 ملرد دوللاردان استى. ءوز كەزەگىندە قازاقستان رەسەيگە 9 ملر-دقا جۋىق ينۆەستيتسيا قۇيدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
بىلتىرعى فورۋم بۇرىنعىلاردان وزگەرەك ءوتىپ, بىرنەشە كۇنگە سوزىلعان تالقىلاۋ اياسىندا تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت, كولىك جانە لوگيستيكا, ونەركاسىپ پەن ەنەرگەتيكا سالالارىنداعى ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ, ايماقتاردا جوعارى تەحنولوگيالىق جۇمىس ورىندارىن قۇرۋعا باعىتتالعان سەرىكتەستىك مۇمكىندىكتەرى, اتومدىق جانە ءداستۇرلى ەنەرگەتيكا سالالارى ماماندارىن دايارلاۋ, زاماناۋي اگروتەحنولوگيالاردى وقىتۋ سەكىلدى وزەكتى تاقىرىپتار باسقوسۋعا ارقاۋ بولدى.
«جىل سايىن وتكىزىلەتىن فورۋم – قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىككە نەگىزدەلگەن ءوزارا سەنىم مەن ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ بەرىكتىگىنىڭ ايعاعى. ەكى ەل اراسىندا ءوزارا ساۋدا-ساتتىق كولەمىن ۇلعايتۋ, ينۆەستيتسيالىق ارىپتەستىكتى كەڭەيتۋ باعىتىندا جۇمىس ءالى دە جالعاسادى», دەدى باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ.
ول باق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتىندا كەزەكتى كەلەلى باسقوسۋدىڭ باتىس قازاقستان وبلىسىندا ءوتۋى تەگىن ەمەس ەكەنىن, ويتكەنى وبلىستىڭ رەسەيلىك وڭىرلەرمەن ساۋدا بايلانىسى 2 ملرد دوللاردان اسقانىن, بۇگىندە وبلىستا شەتەلدىكتەردىڭ قاتىسۋىمەن 2 مىڭنان اسا كومپانيا جۇمىس ىستەسە, سونىڭ جارتىسى رەسەيلىك ۇيىمدار ەكەنىن, بۇدان باسقا دا ەكى جاققا ءتيىمدى جوبالار جۇزەگە اسىپ جاتقانىن جەتكىزدى.
ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترى ارمان شاققاليەۆ بۇگىندە ەلىمىزدە 12 مىڭنان اسا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن 30 جوبانى ەكى ەل كاسىپكەرلەرى بىرلەسىپ قولعا العانىن تىلگە تيەك ەتتى. ونىڭ جالپى سوماسى 4,4 ملرد دوللاردى قۇرايدى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, الداعى ۋاقىتتا 30,8 ملرد دوللار كولەمىندەگى تاعى 29 جوبا مەن 23 مىڭنان اسا جاڭا جۇمىس ورنىن جاساقتاۋ جوسپارلانعان. بۇل جوبالار ونەركاسىپتىك ءوسىمنىڭ نەگىزىن قۇرايتىن ەنەرگەتيكا, ماشينا جاساۋ, مەتاللۋرگيا, حيميا, اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنا باعىتتالعان.
«ەلىمىزدە 2030 جىلعا دەيىن ەڭبەك نارىعىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى جۇزەگە اسىپ جاتىر. ونىڭ ماقساتى – جۇمىسشىلاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ مەن كەم دەگەندە 3,8 ملن-نان اسا ساپالى جۇمىس ورنىن دايىنداۋ. بۇل جالپى جۇمىسپەن قامتۋدىڭ 45%-ىن قۇرايدى. قازاقستان مەن رەسەي دۋالدى ءارى كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىن بەلسەندى تۇردە دامىتىپ كەلەدى. قازىر رەسەي جوعارى وقۋ ورىندارىندا 55 مىڭنان اسا قازاقستاندىق ستۋدەنت وقىسا, قازاقستاندا 2 مىڭنان اسا رەسەي ازاماتى ءبىلىم الادى», دەدى ا.شاققاليەۆ.
مينيستر اتاپ وتكەن بىرلەسكەن جوبالاردىڭ كوپشىلىگى ەكى ەلدىڭ شەكارالىق ولكەلەرىنە تيەسىلى ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك.
وسى ورايدا قازاقستان مەن رەسەيدى بايلانىستىرىپ تۇرعان بەرىك كوپىر تەك وڭىرالالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىمەن شەكتەلمەيتىنىن دە جەتكىزگىمىز كەلەدى. ىرىستى ىنتىماقتاستىقتىڭ قانات جايۋىنا ىقپالىن تيگىزىپ جاتقان وزگە دە بىرلەسكەن ءىس-شارالار مەن جەمىستى جوبالار جەتىپ ارتىلادى. سونىڭ ىشىندە 10 جىلدان اسا ۋاقىتتان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان قازاقستان-رەسەي ىسكەرلىك كەڭەسى مەن ەكى ەلدىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى وزىق تەحنولوگيالار ورتالىعىن اتاپ وتۋگە بولادى.
قازاقستان دا, رەسەي دە – الدىعا وزعان اگرارلىق ەكونوميكاسىمەن ەرەكشەلەنەتىن مەملەكەتتەر. الەمنىڭ ەداۋىر بولىگىن بيدايمەن, استىقپەن قامتاماسىز ەتىپ كەلە جاتقانى امبەگە ايان. كوكونىس ءوسىرۋ جونىنەن دە كوپ ەلدەن كوش ىلگەرى. وسىعان بايلانىستى قوس ەلدىڭ اگرارلىق سالادا ىنتىماقتاستىق ورناتىپ, ءبىر-ءبىرىنىڭ تاجىريبەسىمەن تانىسىپ, ۇيرەنۋى اقىلعا سىيىمدى جايت.
بىلتىر 2 ساۋىردە ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق قۇرىلتاي وتىرىسىندا بەرگەن تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە رەسەي عىلىم اكادەمياسىمەن, جەتەكشى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن بىرلەسىپ اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى وزىق تەحنولوگيالار ورتالىعىن رەسمي تۇردە اشقان ەدى.
بۇل ورتالىق رەسەي مەن قازاقستاننىڭ جەتەكشى عىلىم وردالارىمەن تىعىز ىنتىماقتاستىقتا جۇمىس ىستەي وتىرىپ, ءوزارا تاجىريبە الماسۋ, يننوۆاتسيالىق شەشىمدەر ازىرلەۋ مەن اۋىل شارۋاشىلىعىنا جوعارى تەحنولوگيالىق تاسىلدەردى ەنگىزۋگە نەگىز قالىپتاستىرماق.
اتاپ ايتقاندا, اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ گەنومدىق سەلەكتسياسى سالاسىنداعى بىرلەسكەن عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن جوبالاردى دامىتۋ, ونىمدىلىگى جوعارى, كليماتتىڭ وزگەرۋىنە, اۋرۋلارعا ءتوزىمدى جاڭا سورتتار جاساۋ, سورت سىناقتارىن جۇرگىزۋ, گەنەتيكالىق موديفيكاتسيانىڭ وزىق ادىستەرىن ازىرلەۋ مەن ەنگىزۋ, سونداي-اق تۇراقتى, ەكولوگيالىق تازا ونىمدەر جاساۋعا بيوتەحنولوگيالاردى پايدالانۋ, اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ماقساتىندا اگروونەركاسىپتىك كەشەندە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ, ونىڭ ىشىندە مونيتورينگ جۇيەلەرىن, ۇدەرىستەردى اۆتوماتتاندىرۋ مەن وڭتايلى شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن ۇلكەن دەرەكتەردى تالداۋدى پايدالانۋ سەكىلدى قىزمەتتەردى اتقارادى.
«اگروونەركاسىپ كەشەندەگى قازاقستان-رەسەي وزىق تەحنولوگيالار ورتالىعىنىڭ قۇرىلۋى سەلەكتسيالىق ازىرلەمەلەر مەن گەنومدىق سەلەكتسيادا جاڭا بيىكتەرگە جەتۋدىڭ, يننوۆاتسيالىق, ەكولوگيالىق تۇراقتى اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋدىڭ ماڭىزدى كەزەڭى بولدى. ول قازىرگى زامانعى سىن-قاتەرلەرگە ءتيىمدى جاۋاپ بەرە الادى ءارى جاھاندىق دەڭگەيدە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى», دەلىنگەن عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى تاراتقان مالىمەتتە.
جالپى, قازاقستان مەن رەسەيدىڭ قارىم-قاتىناسى تەك ەكىجاقتى سيپاتتا عانا ەمەس, سونداي-اق كوپجاقتى سيپاتتا دا ورىستەپ جاتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. ماسەلەن, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمى, تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعى سەكىلدى ايماقتىق ۇيىمدار اياسىنا قوس مەملەكەتتىڭ تاتۋ كورشىلىك, ءوزارا سەنىم مەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىككە نەگىزدەلگەن بايلانىستارى تەرەڭدەي ءتۇسىپ, ورتاق باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىندىگى ارتىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار كوپجاقتى فورماتتاعى مۇنداي ىنتىماقتاستىق ەكى ەلدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ۇيلەسىمدى ءىس-قيمىلىن قامتاماسىز ەتىپ, جاھاندىق ءارى وڭىرلىك ۇدەرىستەردەگى ءرولىن كۇشەيتەدى.