كوكشەگە كوكتەم كەلىپ, جەر-انا بۋسانىپ, تۇسكە دەيىن ءمۇيىز, تۇستەن كەيىن كيىز بولىپ جاتىر. جىل سايىن قايتالاناتىن كوكتەمگى تاسقىن سۋدان زارەزاپ بولعان ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارى بيىل دا قوبالجىپ وتىر. دەگەنمەن ازىرلىك تۋرالى اڭگىمە قۋاتتى ءتارىزدى.
تاسقىن سۋدىڭ تاقسىرەتىن كوپ كورگەن اۋداننىڭ ءبىرى – ساندىقتاۋ. اۋدان ورتالىعى بالكاشينو, پەتروۆكا, كامەنكا, سپاسسكوە, ماكسيموۆكا, كراسنايا پوليانا, ۆلاديميروۆكا, نوۆىي گورودوك, نوۆوسەلوۆكا ءتارىزدى ەلدى مەكەندەر قارعىن سۋ باسىپ قالۋى مۇمكىن ەلدى مەكەندەردىڭ قاتارىنا جاتادى. قازىر جۇمىس شيراتىلا تۇسكەن.
– كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەلدى مەكەندەردەن 42 870 تەكشە مەتر قار شىعارىلدى, – دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى قايرات وماروۆ. – جانار-جاعارماي قورى جەتكىلىكتى. 2 100 توننا ينەرتتىك ماتەريالدار ازىرلەندى.
قاپىسىز قامدانۋ ماقساتىندا وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنە اۋدان اۋماعىنداعى سۋ ايدىندارىنداعى مۇز قۇرساۋلارىن قوپسىتۋ, ۇساقتاۋ جونىندەگى قاجەتتى شارالاردى ۇيىمداستىرۋعا ءوتىنىم بەرىلگەن. ءوتىنىم ماقۇلدانعاننان كەيىن 8 100 تەكشە مەتر اۋماقتا مۇز جارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەك.
بالكاشينو ەلدى مەكەنى جىل سايىن كوكتەمدە تاسىپ, جۇرتتى ابىگەرگە سالىپ جاتاتىن جاباي وزەنىنە جاقىن ورنالاسقان. قازىر مۇندا وزەن ارناسىن كەڭەيتۋ, جاتاعان جاعالاۋىن بيىكتەتۋ, بەكىتۋ ءتارىزدى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا «تسەلينگيدروتەح» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى وسى جۇمىستى قولعا العان ەكەن. جوبا 2026 جىلعى مامىردا تولىق اياقتالماق.
– بۇگىنگە دەيىن جۇمىستىڭ 72 پايىزى ورىندالدى. قازىر قىرىققا جۋىق جۇمىسشى مەن 19 تەحنيكا ەكى اۋىسىممەن جۇمىس ىستەپ جاتىر, – دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى. – وزەننىڭ 5,2 شاقىرىم ارناسىن كەڭەيتىپ, تەرەڭدەتۋ, تازالاۋ جوسپارلانعان.
جاباي وزەنىنىڭ ساندىقتاۋ اۋىلىنا تاياۋ ارناسىنىڭ 100 مەتر جاعالاۋىن, پەتروۆكا اۋىلىنىڭ تۇسىنان وتەتىن 300 مەترگە جۋىق جاعالاۋىن نىعىزداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. بۇل شارالار سۋ تاسقىنى كەزىندە قاۋىپتى سەيىلتۋگە باعىتتالعان. اۋدانداعى سارقىراما وزەنى دە ءار جىل سايىن ەرىگەن قار سۋىنا مەلتەكتەي تويىپ, مىنەز كورسەتەدى. اسىرەسە كامەنكا اۋىلى ماڭىنداعى جاعالاۋلار قاۋىپتى. وتكەن جىلدارى وزەننىڭ وسى تۇسى ارناسىنان اسىپ شىعىپ, ەلدى مەكەندى باسىپ قالعان بولاتىن. سول تاسقىننىڭ كەسىرىنەن 1009 تۇرعىنى بار كامەنكا اۋىلىنداعى بىرنەشە ءۇي اپاتتى دەپ تانىلعان. سۋ تاسقىنى كەزىندە 59 ادام ەۆاكۋاتسيالانىپ, اۋىلداعى كوپىر مەن اۆتوجولدى سۋ شايىپ, جارامسىز بولىپ قالعان ەدى. بيىل دا وزەن ارناسى ءبىرشاما تارىلعاندىقتان, قىزىل سۋدان قاۋىپتەنۋدىڭ ابدەن رەتى بار. قازىرگى ۋاقىتتا بالكاشينو, كراسنايا پوليانا, اربۋزينكو اۋىلدارىن قىزىل سۋدىڭ قىرىنان ساقتاۋ شارالارى قولعا الىنعان. اۋداندا وسى جۇمىسقا 115 ادام جۇمىلدىرىلىپ, 51 ارنايى تەحنيكا تارتىلعان.
اقكول اۋدانى دا الاڭداۋلى. اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى سايات كەنجەتاي سۋ تاسقىنىنا دايىندىق شارالارى پىسىقتالىپ, مۇقيات جۇرگىزىلىپ جاتقاندىعىن ايتادى. بۇل ماقساتقا اۋدان بيۋدجەتىنەن 150 ميلليون تەڭگە قاراستىرىلعان.
– ەلدى مەكەندەردەن 37,560 تەكشە مەتر قار شىعارىلدى. قاۋىپتى جاعداي تۋىنداي قالسا, قارعىن سۋدىڭ الدىن بوگەۋگە قاجەتتى ەكى مىڭ دانا قاپ دايىنداپ قويدىق, 6,5 توننا جانار-جاعارماي ساتىلىپ الىندى. 12 128 ادامعا شاقتالعان 17 ەۆاكۋاتسيالىق پۋنكت ازىرلەدىك. ينەرتتى ماتەريالدارمەن قامتاماسىز ەتۋگە اۋدانداعى ۇيىمدارمەن كەلىسىمشارت جاسالدى. التى موتوپومپا, ەكى درون, بايلانىس قۇرالدارى الىندى, – دەيدى اۋدان اكىمىنىڭ ورىنباسارى.
اۋدانداعى جالعىزقاراعاي, ۋريۋپينكا, كراسنوبور اۋىلدارىنىڭ ماڭىندا قىزىل سۋدىڭ الدىن بوگەيتىن ۇيىندىلەر جاسالعان.
– ەڭبەك اۋىلىنىڭ ماڭىنداعى جارلىكول كولىنىڭ جاعالاۋىنا بوگەت ورناتىلدى. بوگەتتى ينەرتتى ماتەريالدارمەن تولتىرىپ نىعايتۋعا اۋداندىق بيۋدجەتتەن 7 ميلليون تەڭگە قاراجات ءبولىندى, – دەيدى سايات كەنجەتاي. – اۋداندا 112 سۋ وتكىزۋ قۇرىلعىلارى بار. ونىڭ 23-ءى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردىڭ بويىندا, قالعانى وبلىستىق, اۋداندىق ماڭىزداعى جولداردا, ەكەۋى تەمىرجول بويىندا.
اقكول قالاسىنىڭ ىشىندەگى سۋ وتكىزگىش قۇبىرلاردى قار مەن قوقىستان تازارتۋعا قالا اكىمدىگى «كاميلا» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىمەن 10 ميلليون تەڭگەگە كەلىسىمشارت جاساسقان. اۋدان ىشىندەگى جول بويىنداعى قۇبىرلاردى تازالاۋ – «گولدەن ترەند» سەرىكتەستىگىنىڭ مىندەتى. بۇل ىسكە جەرگىلىكتى شارۋا قوجالىقتارى دا قول ۇشىن بەرمەك. مۇنداعى نىسانداردىڭ قاتارىنا كراسنوبور سۋقويماسى, بەگيچەۆسكوە, اقسۋات, تاسمولا بوگەتتەرى, كامەنكا, ەرنازار, گولۋبايا نيۆا, كوكتەكە توعاندارى ءتارىزدى 8 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس بار. وسى بوگەتتەر مەن توعانداردىڭ جانىندا تاۋلىك بويى كەزەكشىلىك ۇيىمداستىرىلماق.
2024 جىلعى قازاندا ەسىل باسسەيندىك ينسپەكتسياسى مەن توتەنشە جاعدايلار قىزمەتى اۋدان اكىمدەرىمەن بىرلەسە وتىرىپ, گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردىڭ ساپاسىن تەكسەرگەن بولاتىن, جاعدايى قاناعاتتانارلىق. سۋ كولەمى شەكتى نورمادان اسپايتىنى تۋرالى اكت جاسالعان. قىزىلسۋ جۇرە باستاعان كەزدەن باستاپ كۇن سايىن سۋ دەڭگەيىنە باقىلاۋ جۇرگىزىلمەك. ازىرلىك بار بولعانىمەن, تاسقىن سۋدىڭ تەگەۋرىنى كۇننىڭ قالاي جىلىناتىنىنا بايلانىستى. كراسنوبور سۋقويماسىنداعى جينالعان سۋدىڭ دەڭگەيى مولشەردەن تىس كوتەرىلىپ, تالقارا وزەنىنە قۇيىلاتىن بولسا, جاعالاۋعا جاقىن ورنالاسقان ەلدى مەكەندەرگە كادىمگىدەي قاۋىپ تونبەك. 2024 جىلعى كوكتەمدە كراسنوبور سۋقويماسىنداعى سۋ دەڭگەيى 145 سانتيمەترگە دەيىن كوتەرىلدى. وتكەن جىلدىڭ جازىندا جاعالاۋدى نىعايتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. قىستا تالقارا وزەنىندەگى مۇز كەپتەلىستەرىن ىدىراتۋ قولعا الىندى. بۇل ماقساتقا 264 كيلو جارىلعىش زاتتار پايدالانىلعان. وسى ارادا وتكەننىڭ وكىنىشتى ساباعى تۋرالى ەسكە سالا كەتكەننىڭ دە ارتىقتىعى بولماس. بىلتىرعى سۋ تاسقىنى كەزىندە ۋريۋپينكا سەلولىق وكرۋگى اۋماعىنداعى جەرگىلىكتى ماڭىزداعى «ۋريۋپينكا-مەرەكە» تاس جولىنىڭ التى شاقىرىمىن قىزىلسۋ باسىپ قالعان ەدى. امانگەلدى اۋىلىنىڭ كىرەبەرىسىندەگى اۆتوجولدى دا سۋ شايىپ كەتتى. قاراوزەك اۋىلىنا قاتىنايتىن جولدى دا سۋ باستى. ابدەن كۇشىنە ەنگەن كەزدە ەرىگەن سۋدىڭ ەنى 10 مەتر, تەرەڭدىگى 1 مەترگە جەتتى. 41 ءۇيدى سۋ باسىپ, بەينەتكە باتىردى.
اۋدانداعى احۋال وسىلاي قالىپتاسسا, وتكەن جىلى قىزىلسۋدىڭ تاقسىرەتىن تارتقان وبلىس ورتالىعى دا قاۋىرت قامدانىس ۇستىندە. تۇرعىن ۇيلەردى قىزىلسۋدان قورعاۋعا 190 توننا قۇم جەتكىزىلىپ, 10 مىڭ قاپ ساتىپ الىنعان. قاۋىپتى سەيىلتۋ باعىتىندا بار جۇمىس تىنىمسىز اتقارىلىپ جاتىر. سۋ جولدارى تازارتىلۋدا. «كوكشە تازالىق» سەرىكتەستىگى 450 تەكشە مەتر ينەرتتى ماتەريال دايىنداعان. بىرلىك شاعىن اۋدانىنداعى بوگەتتى نىعايتۋعا 309 تەكشە مەتر ينەرتتى ماتەريال جەتكىزىلدى.
– وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە ۆاۆيلوۆ كوشەسىنەن قىلشاقتى وزەنىنە دەيىنگى, حيمكومبيناتتان وستاپەنكو كوشەسىنە دەيىنگى نەگىزگى ارنانىڭ بويى قوقىستان تازارتىلدى. قىلشاقتى وزەنىنىڭ كەي تۇسى كەڭەيتىلدى, – دەيدى كوكشەتاۋ قالاسى اكىمى اپپاراتىنىڭ جۇمىلدىرۋ دايىندىعى, اۋماقتىق قورعانىس جانە ازاماتتىق قورعاۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى بەرىك اشىربەكوۆ.
قالا كوشەلەرىنەن بارلىعى 2 541 تەكشە مەتر قار شىعارىلعان. وڭىردە كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋعا باعىتتالعان شارالار ۇيىمشىلدىقپەن اتقارىلىپ جاتىر.
اقمولا وبلىسى