قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, ەڭبەك ەرى روزا رىمباەۆا العاش رەت موڭعوليا ەلىنە ساپارلاپ قايتتى. الىستان ات ارىتىپ جەتكەن قادىرلى قوناعىن ۇشاقتان تۇسە قۇشاعىن جايا قارسى العان جۇرتتىڭ ىقىلاسى اپتاعا جۋىق جالعاستى. اتاجۇرت پەن الىستاعى اعايىننىڭ اراسىن انمەن جالعاپ, التىن كوپىر بولعان روزا قۋانىشقىزى 4-8 اقپان ارالىعىندا بايان-ولگەي ايماقتىق مۋزىكالىق دراما تەاترىندا ءۇش كونتسەرت, ۇلانباتىرداعى 1300 ورىندىق ورتالىق مادەنيەت سارايىندا ۇلكەن كونتسەرت قويىپ, قانداستاردى ءبىر سەرپىلتتى. مادەنيەتى ۇقساس, تىرشىلىك-تۇرمىسى ورتاق, قويان-قولتىق ارالاسىپ وتىرعان ەلدە مامىراجاي ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قاراكوز باۋىرلاردىڭ ورتاسىندا وتكەن ۇمىتىلماس كۇندەر تۋرالى روزا رىمباەۆا مەن وسى ساپاردىڭ باستى ۇيىمداستىرۋشىسى, اقىن, كومپوزيتور ياسيرا زاحانقىزى رەداكتسيامىزعا ارنايى كەلىپ, ايتىپ بەردى...
– روزا قۋانىشقىزى, بەس كۇندىك ساپاردى باقىلاپ وتىرعاندا ۇققانىمىز, بۇل موڭعوليا ەلىنە العاش بارعان ساپارىڭىز ەكەن. الەمنىڭ تالاي ەلىن ارالاعاندا, ىرگەدەگى كورشى مەملەكەتكە وسى ۋاقىتقا دەيىن جول تۇسپەۋىنىڭ سەبەبى نەدە؟
– قانداي دا ءبىر مەملەكەتكە گاسترولدىك ساپارعا شىعۋ ماسەلەسى جەكە مەنىڭ شەشىمىمە بايلانىستى قابىلدانبايدى. مەن ەل تاڭدايتىن, جەر تاڭدايتىن ءانشى ەمەسپىن. ءوزىم سۇرانىپ بارۋ – تابيعاتىما جات مىنەز. «شاقىرماسا بارما, شاقىرعان جەردەن قالما» دەگەن ابىروي مەن ۇياتتى مەڭزەگەن قازاقتىڭ اتالى سوزىنەن اتتاپ كەتە المادىم. مەن – مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنە قاراستى مەملەكەتتىك «قازاقكونتسەرتتىڭ», الماتى قالاسى اكىمدىگىنە قاراستى ەسترادا-سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ ءارتىسىمىن. بۇل جولى دا موڭعوليا مەملەكەتىنىڭ ارنايى شاقىرۋىمەن بارعان جوقپىن. وسى ۋاقىتقا دەيىن ونەردە جۇرگەن ارىپتەستەرىمنىڭ بايان-ولگەي جەرىنە ساپارلاپ بارىپ-كەلىپ جۇرگەنىن بايقايتىن ەدىم. بىردە: «ەلدىڭ ءبارى موڭعولياعا بارىپ-قايتىپ جاتادى, مەنى نەگە شاقىرمايدى ەكەن؟» دەپ, ويىمدى ياسيرا زاحانقىزىنا بازىنا ەتىپ ءبىلدىرىپ ەدىم, «شۇرق ەتپە, سەنى ءوزىم الىپ بارامىن» دەدى. ياسيرا – بايان-ولگەي جەرىندە دۇنيەگە كەلگەن قىز, ەلگە كەلگەنىنە وتىز جىلدان استى. ەكى ەلدىڭ دە جاعدايىن جاقسى بىلەدى. ءبىز كەلمەي جاتىپ, ەكى كونتسەرتتىڭ بيلەتى ساتىلىپ كەتكەن ەكەن. حالىق شۋلاپ, رەنىش بىلدىرگەن سوڭ ءۇشىنشى كونتسەرتتى بەرۋدى ۇيعاردىق. باۋىرلاردىڭ كوڭىلىندە وكپە-سىز قالعانىن قالامادىم. ءۇشىنشى كونتسەرتتىڭ دە بيلەتى باس-اياعى ءتورت-بەس ساعاتتا ساتىلىپ كەتتى. ءسويتىپ, بايان-ولگەيدىڭ مۋزىكالىق دراما تەاترىندا ءۇش كونتسەرتتى قاتار قويىپ, حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, ريزاشىلىعىن الىپ قايتتىق.
– «سىرت كوز – سىنشى» عوي, موڭعولياداعى قانداستارىمىز تۋرالى قانداي وي ءتۇيىپ قايتتىڭىز؟ كوڭىل كۇيى, الەۋمەتتىك احۋالى, رۋحاني تىنىسى تۋرالى وي باعامداي الدىڭىز با؟
– بايان-ولگەيدە 90 پايىز قازاق ۇلتى تۇرادى. مەكتەبى – قازاقشا, ءتىلى – قازاقشا, باۋىرلارىمىز ءوزىنىڭ ءتىلىن, مادەنيەتىن, ءداستۇرىن قاز-قالپىندا ساقتاعان. بالالاردىڭ, جاستاردىڭ تاربيەسى قازاقي. ءوز ەلىمىزدىڭ ءبىر وبلىسىنا بارىپ قايتقانداي بولدىم. ۇلانباتىردا قازاق زيالىلارى كوپ تۇرادى ەكەن. ءبىز ونى موڭعوليا استاناسىنىڭ 1300 ورىندىق ورتالىق مادەنيەت سارايىندا كونتسەرت بەرگەنىمىزدە بايقادىق. موڭعوليا پارلامەنتىندە بەس قازاق ازاماتى دەپۋتات بولىپ وتىر. ۇلانباتىردىڭ كوپتەگەن جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىندا امەريكادا, ەۋروپادا ءبىلىم العان قازاق عالىمدارى, پروفەسسورلار ساباق بەرەدى. ءىرى كاسىپپەن اينالىساتىن بيزنەس وكىلدەرىنىڭ ءوزى ءبىر توبە.
مەملەكەتتىك ءتىل – موڭعول ءتىلى, مەملەكەتتىك تىلمەن بىرگە اعىلشىن ءتىلىنىڭ ۇستەمدىگى بارلىق جەردەن بايقالادى. موڭعول جۇرتىنىڭ قوعامدىق ورىندارداعى مادەنيەتى, تازالىعى, ءجۇرىس-تۇرىسى ماعان وتە ۇنادى.
ۇلانباتىردىڭ تۇبىندە شاحتەرلەر قالاسى بار ەكەن. وندا نەگىزىنەن قازاقتار جۇمىس ىستەيدى. سول توڭىرەكتە مەنمۇندالاعان قازاق مەشىتى دە تۇر. ءبىز قانشا ۋاقىت شاحتەرلەرمەن, وزگە دە قاراكوزدەرىمىزبەن ارمانسىز اڭگىمە-دۇكەن قۇردىق. عالىمدارمەن, دارىگەرلەرمەن, جالپى زيالىلارمەن ءبىر كۇن كەزدەسىپ قايتتىم. بۇل مەنىڭ ومىرىمدەگى ەشقاشان ۇمىتىلمايتىن ەڭ اسەرلى ءسات بولماق.
– سىزدەردىڭ الدىڭىزدان كىلەڭ اق كيمەشەكتى اجەلەر, تۇلكى تىماقتى اقساقالدار, جالپى سول ايماقتىڭ جاسى ۇلكەن قاريالارىنىڭ شىعىپ, قارسى العانى كوز قۋاندىردى. «الىستان التى جاسار بالا كەلسە...» دەگەن سالت سول قالپى ساقتالعان ەكەن, ءا؟
– الدىمنان تۇلپار مىنگەن ازاماتتار, قىرانىن ۇستاپ بۇركىتشىلەر شىققاندا, جۇرەگىم جارىلا جازداپ, كوزىمە ىستىق جاس كەلدى. «ەلدەن كەلدى» دەگەن قانداس باۋىرلاردىڭ قۇرمەتى بار, قالىڭ قازاققا دەگەن ساعىنىشى بار, سول قۇرمەتتى جۇرەگىمنىڭ ءار تالشىعىمەن سەزىنگەنىم بار, قالاي عانا كوڭىلىم بوساپ, ەلجىرەمەيىن؟ جانىمنىڭ توعىز قابات تورقاسىن بۇزىپ-جارىپ شىققان سەزىمىم كوزىمنەن جاس بولىپ پارلاپ قانا تۇردى.
– سول كەزدەسۋلەردەن ەرەكشە نە بايقادىڭىز؟
– شەت جۇرتتا جۇرگەن قانداستارىمىزدىڭ ءبارىنىڭ اۋزىنان اق مايى اعىپ, كەرەمەت ءومىر ءسۇرىپ جاتىر دەپ ايتا المايمىز. ال مىنا موڭعوليادا موڭعولىڭ كىم, قازاعىڭ كىم, ءبارىبىر. قازاقتى ەكىنشى قاتارعا قويۋ, اشىق نە جاسىرىن قىسىم كورسەتۋ اتىمەن جوق. موڭعوليانىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتىندە, زاڭ شىعارۋ ورىندارىندا, الەۋمەتتىك سالادا, بيزنەستە, ونەر مەن مادەنيەتتە جەرگىلىكتى ۇلتپەن تەڭ قۇقىققا يە بولىپ, بىلەك سىبانىپ ەڭبەك ەتىپ, بەدەل جيناپ, بەلگىلى تۇلعاعا اينالعان قازاق ازاماتتارى جەتەرلىك ەكەن.
ء«اليا» مەن «تسۆەتي زەمليادان» باستاپ, بۇكىل رەپەرتۋارىمداعى اندەردى جاتقا بىلەتىن تىڭدارمانىممەن كەزدەستىم. ءوزىم دە كونتسەرتتىك باعدارلامامدى ەل بىلەتىن اندەردەن ءتۇزدىم. ءشامشى قالداياقوۆ, نۇرعيسا تىلەنديەۆ, اسەت بەيسەۋوۆ, سەيدوللا بايتەرەكوۆ, جانبوتا تۇياقباەۆتىڭ اندەرىن كوبىرەك ورىندادىم. حالىق قوسىلىپ شىرقاپ وتىردى. ياسيرا زاحانقىزىنىڭ ماعان ارناپ جازعان اندەرى, وزگە دە بەلگىلى, تانىمال اندەرى ورىندالدى. ءبىزدىڭ «انا تۋرالى جىر» سياقتى موڭعولدىڭ دا «ميني ەجەە» – «مەنىڭ انام» دەگەن بەلگىلى ءانىن ءوز تىلىندە ورىندادىم. سونىمەن بىرگە حالىق اندەرى دە شىرقالدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اۋديتوريانى نە قىزىقتىرادى, قانداي ءان تىڭداعىسى كەلەدى, سول ءاندى ورىنداۋعا تىرىستىم. ءبىر كونتسەرتتە 20 ءان ورىندالعاندا, ءۇش كونتسەرتتە 60 ءان شىرقالدى. ارينە, ءبىراز قۋات جۇمسالدى. بىراق وسى جولعى العان اسەرىم بارىنەن ەرەكشە. سەبەبى باۋىرلارىمىز ءبىزدى ابدەن كۇتكەن, ساعىنعان, بيلەتتى پىشاق ۇستىنەن ءبولىپ العان. مەن سوناۋ جەتپىسىنشى جىلداردان بەرى حالىقتىڭ الدىندا كەلە جاتىرمىن. «بۇگىنگى روزا قانداي ەكەن؟» دەگەن قىزىعۋشىلىقتارى دا بولعان شىعار, باۋىرلارىمىزدىڭ ماعان دەگەن قۇرمەتىنەن ەرەكشە قۋات الىپ قايتتىم.
– روزا قۋانىشقىزى, ءسىزدى جاي ءانشى ەمەس, «اكتريسا-ءانشى» رەتىندە قابىلدايمىز. اكتەر-ءانشىنى جاي انشىلەردەن نە ەرەكشەلەيدى؟
– اكتەرلىك-انشىلىك – مەنىڭ ماماندىعىم. تەاتر جانە كينو اكتەرى ماماندىعىندا وقىدىم, ەلۋ جىل وسى ماماندىقپەن كاسىبي اينالىسىپ, ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن. انشىلىك ونەردە اكتەرلىك شەبەرلىكتى كوپ پايدالانامىن. ۆوكالدىق مۇمكىندىگىمدى كورسەتىپ قانا قويماي, وبرازعا كىرىپ, ءاندى اكتريسا رەتىندە ورىندايمىن. كەڭەس ەستراداسىنداعى مىڭداعان انشىلەردىڭ ىشىندە ءارى ءانشى, ءارى اكتەر ساناۋلى عانا ەدى, ولار: ليۋدميلا گۋرچەنكو, اللا پۋگاچەۆا, لوليتا ميلياۆسكايا, قازاق ەستراداسىندا اكتريسا-ءانشى رەتىندە مەن تانىلدىم. بۇگىندە ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ پروفەسسورىمىن, ساباق بەرەمىن, مەنىڭ شەبەرحانامنان ءبىتىرىپ شىققان شاكىرتتەرىم قازىر ۇلكەن تەاترلاردىڭ ساحناسىندا ويناپ ءجۇر.
ءان دەگەن – ءبىز شىعاراتىن ءونىم. ءوندىرىسىمىز, كۇندەلىكتى جۇمىسىمىز – وسى. كومپوزيتورلار ءان جازىپ الىپ كەلەدى. العاشقى نوتاسىنان باستاپ جىلىكتەپ شاعىپ, مەنىڭ دياپازونىما, مىنەزىمە, مۋزىكا تۋرالى ۇستانىمىما سايكەس كەلە مە, جوق پا, ءستيلى قانداي, قانداي كوڭىل كۇيدى, ويدى جەتكىزگىسى كەلەدى – اقىرعى نوتاعا دەيىن ساراپتاپ, جان-جاقتى تالقىلاۋدان وتكىزىپ, «تۇتىنۋشى قالاي قابىلداۋى مۇمكىن؟» دەگەن تۇرعىدا ءتۇيىن جاسالادى. بۇل ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىمىز بولعانىمەن, ونەرىمىزگە باعا بەرەتىن – حالىق. قۇرمەت كورسەتەتىن دە, قول سوعاتىن دا, قۇشاعىمىزدى گۇلگە تولتىراتىن دا كورەرمەن. بيىل «ساحنادا – 50 جىل» دەگەن ەسەپ بەرۋ كونتسەرتىن جوسپارلاپ وتىرمىن. ۋاقىتى ازىرگە بەلگىسىز. بىراق جىل سوڭىنا دەيىن ەلىمنىڭ الدىندا ەمتيحان تاپسىراتىن ساتكە ىشتەي دايىندالىپ ءجۇرمىن.
– ياسيرا زاحانقىزى, تۇتاس ءبىر مەملەكەتتىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى اتقاراتىن جاۋاپكەرشىلىگى مول جۇمىستى اينالدىرعان ەكى-ءۇش ادام يىقتارىڭىزعا ارتىپ, روزا قۋانىشقىزىن ولگەي قازاقتارىمەن قاۋىشتىرىپ قايتتىڭىزدار. الەۋمەتتىك جەلىدە كۇن سايىن سىزدەر جاريالاعان جاڭالىقتاردى كورىپ, بىرگە ساپارلاس بولعانداي كۇي كەشىپ وتىردىق. ءسىز ۇيىمداستىرماعاندا, بۇل كونتسەرت ءالى دە ۇزاي بەرەر مە ەدى؟
– تار زاماننىڭ وزىندە قازاقتى الەمگە تانىتىپ, جارتى عاسىر بويى ادامي, انشىلىك بولمىسىنا قىلاۋ تۇسىرمەي, حالقىنا ادال قىزمەت ەتىپ كەلە جاتقان روزا رىمباەۆا – اڭىزعا اينالعان ادام. بۇل ۇلكەن تاريحي ساپار بولدى. ءار كونتسەرتى جوعارى دەڭگەيدە ءوتتى. موڭعولياعا العاش رەت بارىپ تۇرسا دا, ساپارىنا اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ۇلكەن ابىرويمەن اتقاردى. ءبىرىنشى, جىراقتاعى قاراكوزدەردى بابى كەلىسكەن كاسىبي شەبەرلىگىنە ءتانتى ەتتى. ەكىنشى, جۇرەكتەن شىققان اندەرىن جۇرەككە قوندىرىپ, حالىقتىڭ رۋحىن كوتەرىپ تاستادى. ءۇشىنشى, قازاقى بولمىسى مەن تابيعيلىعى كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. ول جاقتاعى باۋىرلار الىسقا كەتكەن قىزى تۋعان شاڭىراققا ورالعانداي, تۋىسى كەلگەندەي قۋاندى. ءارتۇرلى الەۋمەتتىك مارتەبەگە يە توپتارمەن كەزدەسۋدە سول ادامداردىڭ ءوز تىلىمەن سويلەسىپ, قويان-قولتىق ارالاسىپ, ءوز ۇستانىمىنا بەرىك, ءادىل, ەركىن كوزقاراستاعى ادام ەكەنىن اڭعارتتى.
ءبىز روزا قۋانىشقىزى ەكەۋمىز وسى ساپاردى ۇيىمداستىرۋعا قولۇشىن سوزىپ, قولداۋ-كومەگىن اياماعان «سانا» اعارتۋ ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى, بايان-ولگەيدىڭ بەلگىلى قايراتكەر قىزى شولپان بىردىحانعا, تالانتتى جاس ءانشى ساعىم بەيبىتشىلىكقىزىنا, موڭعول ەلىنىڭ مادەنيەت مينيسترلىگى, پارلامەنت مۇشەلەرى, قازاقستاننىڭ موڭعولياداعى ەلشىلىگىنە, بايان-ولگەي ايماعىنىڭ اكىمشىلىگىنە, بايان-ولگەي ايماعىنىڭ جەرلەستەر القاسىنا مەملەكەتتىك تۇرعىدان روزا رىمباەۆانىڭ گاسترولدىك ساپارىنا اسا قۇرمەتپەن ءمان بەرىپ, جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرۋعا جاردەم بەرگەنى ءۇشىن العىسىمىزدى ايتامىز.
– اسەرلى اڭگىمە ءۇشىن سىزدەرگە دە العىس بىلدىرەمىز.
اڭگىمەلەسكەن –
ايگۇل احانبايقىزى,
«Egemen Qazaqstan»