ۇكىمەت باسشىسى ولجاس بەكتەنوۆ ساراپشىلارمەن جانە بيزنەس وكىلدەرىمەن سالىق رەفورماسى ماسەلەسىن تالقىلادى.
پرەمەر-مينيستر مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ۇسىنىلعان شارالار جۇرتشىلىقپەن, اسىرەسە بيزنەس وكىلدەرى جانە ساراپشىلارمەن بەلسەندى تۇردە كەڭىنەن تالقىلانىپ جاتقانىن اتاپ ءوتتى. ۇلتتىق ەكونوميكا, قارجى ۆيتسە-مينيسترلەرى باستاعان جۇمىس توپتارى بارلىق وڭىردەگى بيزنەس-قاۋىمداستىقتارمەن كەزدەسىپ, تالداۋ جانە وڭدەۋ ءۇشىن ۇسىنىستار جينادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى فيسكالدى رەفورمانىڭ نەگىزگى تاسىلدەرىن قىسقاشا تانىستىردى. سارالانعان ققس جانە ەسەپكە قويۋ شەگىن تومەندەتۋ ۇلتتىق قورعا تاۋەلدىلىكتى ازايتىپ, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا قوسىمشا قاراجات جۇمساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار ارنايى سالىق رەجىمدەرىنىڭ سانىن 364 قىزمەت تۇرىنەن 40-قا دەيىن قىسقارتۋ ۇسىنىلادى. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستانداعى كىرىستەر دەڭگەيى شامامەن 20%-دى قۇرايتىنى, بۇل تۇسىمدەر بويىنشا ءىجو ۇلەسى ەكەنى اتاپ ءوتىلدى. باسقا ەلدەرمەن سالىستىراتىن بولساق, رەسەيدە بۇل كورسەتكىش – 42%, دامىعان ەلدەردە – 50%-دان استام.
«اكىمشىلىككە قاتىستى كوپتەگەن سۇراق تۋىندايدى. ءبىز دە ءبىر جەردە تۇرمايمىز, جۇمىس ىستەيمىز. بەلگىلى ءبىر جەتىستىكتەر بار. بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگى بويىنشا دا بەلسەندى جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. قاڭتار ايىندا ءبىز كىرىستەر جوسپارىن 150%-عا ورىندادىق. مۇنىڭ بارلىعى مەملەكەتتىك كىرىستەر سالاسىنداعى جۇمىس پەن تسيفرلاندىرۋدىڭ ناتيجەسى», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.
ۇكىمەت تيىمدىلىكتى ارتتىراتىن جانە بيزنەس پەن مەملەكەت اراسىنداعى ءوزارا ارەكەتتەسۋدى جەڭىلدەتەتىن بىرىڭعاي تسيفرلىق ەكوجۇيەنى قۇرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. جاساندى ينتەللەكت جانە اۆتوماتتاندىرىلعان دەرەكتەردى تالداۋ ەنگىزىلۋدە, بۇل اكىمشىلىك جۇكتەمەنى ازايتادى جانە اشىقتىقتى ارتتىرادى. سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن دەرەكتەردى وڭدەۋ تەحنولوگيالارى بەلسەندى تۇردە ەنگىزىلىپ وتىر.
سالىق رەفورماسى اياسىندا جالعان مامىلەلەردى جويۋ ماقساتىندا جشس-لەر مەن جك-لەردى تىركەۋگە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ۇسىنىلىپ وتىر. Face ID ارقىلى كاسىپكەرلەردى سايكەستەندىرۋ شارالارى قاراستىرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار جالعان تۇلعالاردىڭ اتىنا تىركەلۋ قاۋپىن ازايتۋ ءۇشىن اقپارات تەكسەرىلەدى. 2024 جىلى 1 مىڭنان استام وسىنداي كومپانيا انىقتالدى. تاعى ءبىر باستاما – قۇرىلتايشىنىڭ كاسىپورىندارى جۇمىس ىستەمەسە, سالىق بەرەشەگى بولسا نەمەسە ەلەۋلى سالىقتىق بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرگەن جاعدايدا جاڭا كومپانيالاردى تىركەۋگە تىيىم سالۋ.
ءتۇرلى ينتەرنەت-پلاتفورمالاردا جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتار سانىنىڭ ءوسۋىن ەسكەرە وتىرىپ, سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدىڭ ماڭىزدى قادامى پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋدى رەتتەۋ بولدى. مىسالى, «ياندەكس تاكسي» پلاتفورمالىق جۇمىسپەن قامتۋ بويىنشا سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدىڭ پيلوتتىق جوباسى اياسىندا 2024 جىلدىڭ قىركۇيەگىنەن باستاپ جۇرگىزۋشىلەر ءۇشىن 378 ملن تەڭگە كولەمىندەگى جەكە تابىس سالىعىن, سونداي-اق 1 ملرد تەڭگەگە جۋىق الەۋمەتتىك تولەمدەر اۋدارىلدى. جەكە كاسىپكەر رەتىندە 50 مىڭ تاكسي جۇرگىزۋشىسى تىركەلدى وسىلايشا, ياندەكس سالىقتار بيۋدجەتكە قوسىمشا پروتسەدۋرالىق ماسەلەلەرمەن اۋىرتپالىقسىز تىكەلەي تولەنەدى. بيىلعى ءبىرىنشى توقساننىڭ سوڭىنا دەيىن قارجى مينيسترلىگى جوبانىڭ قولدانىسىن 30-دان استام پلاتفورماعا كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
«قازاقستان حالقىنا» قوعامدىق الەۋمەتتىك قورىنىڭ بۇرىنعى توراعاسى, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى بولات جامىشەۆ ققس مولشەرلەمەسىن 15 ملن-عا تومەندەتۋدى قولدادى. «مەنىڭ ويىمشا, 15 ملن تومەنگى شەك ناقتى ساقتالۋى كەرەك. ارينە, بۇل شەگتى كوتەرۋگە مىندەتتى تۇردە قىسىم بولادى. بۇل قىزىل جولاق, ويتكەنى ول بيزنەستى بولشەكتەي باستايدى. سالىق مولشەرلەمەلەرى كوتەرىلگەن كەزدە بولشەكتەنۋ ءۇشىن كوبىرەك ىنتالاندىرۋ بار», دەدى ب.جامىشەۆ.
تاۋەلسىز ديرەكتور, «الماتى» اكك» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ مۇشەسى اباي سارقۇلوۆ بيۋدجەت تاپشىلىعىن قىسقارتۋ ءۇشىن رەفورمالاردىڭ پايداسىنا ۇلتتىق قوردان قاراجات الۋدان باس تارتۋ ۇسىنىلاتىنىن اتاپ ءوتتى. ال «قازاقستاننىڭ جەلدەتكىش قۇرىلعىلارىن وندىرۋشىلەر وداعى» زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ باسشىسى مارات باققۇلوۆ ءوز سوزىندە كاسىپورىن باسشىلىعى تاراپىنان بيزنەس جۇمىسىن اكىمشىلەندىرۋگە توقتالدى. «ەشقانداي كاسىپكەر سالىقتى كوتەرۋدى «جاقتايمىن» دەپ ايتپايدى, بۇل تۇسىنىكتى. بىراق ادال ءارى اشىق جۇمىس ىستەيتىندەر, بىزدەر سالىقتى بارلىعى تولەۋى كەرەك دەپ ايتامىز. ياعني سالىق كولەمى تومەندەتىلەتىن جەكەلەگەن ساناتتار بولماۋى كەرەك, ويتكەنى بۇل قاشان دا «سۇر» سحەماعا اينالادى», دەدى م.باققۇلوۆ.
قاراعاندى حالىقارالىق «سارىارقا» اۋەجايىنىڭ يەسى ەرلان وسپانوۆ دامىعان ەلدەردە سالىقتان جالتارۋ قىلمىس ەكەنىن ايتتى. سوندىقتان بيزنەستىڭ بولشەكتەنۋى قوعامدىق سىنمەن قاتار جۇرەدى. بۇل رەتتە ساراپشى كاسىپكەرلىك وپەراتسيالاردىڭ زاڭدىلىعىن ساقتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ قۇرالى رەتىندە سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋدى تسيفرلاندىرۋدىڭ جانە تەكسەرۋلەردى كەزەڭ-كەزەڭمەن ازايتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. ءوز كەزەگىندە كاسىپكەرلەر دە ادال جۇمىس ىستەۋى كەرەك.
«ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق باسقارما ءتورايىمى اسەل سارسەنباەۆا ەكونوميكاداعى, ونىڭ ىشىندە سالىق رەفورماسىنداعى تەڭگەرىمسىزدىكتەردى جويۋ قاجەتتىگى تۋرالى باياندادى. ۇكىمەتتىڭ قازىرگى ۇسىنىسى ققس-تى مەحانيكالىق كوتەرۋدى بىلدىرمەيدى, بۇل سالىق اۋىرتپالىعىن ءادىل بولۋگە قاتىستى ۇسىنىستار. ماكروەكونوميكالىق تۇرعىدان العاندا, بۇل ورتامەرزىمدى كەلەشەكتە ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋىنە اكەلۋى مۇمكىن اقشا-نەسيە جانە فيسكالدىق ساياسات اراسىنداعى تەڭگەرىمسىزدىكتى جويۋ تۋرالى.
ال «Zertteu Research Institute» كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىمىنىڭ تەڭ قۇرىلتايشىسى جانە اتقارۋشى ديرەكتورى شولپان ايتەنوۆا كىرىس بولىگىن عانا ەمەس, شىعىس بولىگىن دە رەتتەۋ جانە ونىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرىنە توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, فۋنكتسيالارى تسيفرلىق شەشىمدەرمەن الماستىرىلۋى مۇمكىن ورگاندار سانىن قىسقارتۋ ۇسىنىلدى.
ءوز كەزەگىندە «NAC Analytica (NU)» قورى تالداۋ ورتالىعىنىڭ باسقارما توراعاسى راسۋل رىسمامبەتوۆ مەملەكەتتىك بيۋدجەتتى تولىقتىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتى تاۋارلاردىڭ زاڭسىز قوزعالىسىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ جانە ەكونوميكاداعى كولەڭكەلى سحەمالاردى جويۋ ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار سالىقتىق مىندەتتەمەلەردى بارىنشا ازايتۋ ماقساتىندا بيزنەستى بولشەكتەۋ سحەمالارىن تەرىس پايدالانۋ جاعدايلارىن جاريا ەتۋ سالىق ءتارتىبىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگى بولا الادى. قارجى مينيسترلىگىنە بۇل ماسەلەنى جان-جاقتى زەردەلەۋ تاپسىرىلدى.
سونىمەن قاتار سالىق مىندەتتەمەلەرىن ازايتۋ ماقساتىندا بيزنەستى ءبولۋ سحەمالارىن تەرىس پايدالانۋ جاعدايلارىن جاريا تۇردە جاريالاۋ سالىق ءتارتىبىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ءتيىمدى تەتىگى بولا الادى. قارجى مينيسترلىگىنە وسى ماسەلەنى ەگجەي-تەگجەيلى پىسىقتاۋ تاپسىرىلدى.
ساراپشىلار ايتقان بارلىق ماسەلە بويىنشا ءتيىستى تۇسىنىكتەمەلەر بەرىلدى. ۆيتسە-پرەمەر – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين تابىسى 15 ملن تەڭگەگە دەيىنگى كاسىپكەرلەردىڭ 80%-ى ميكرو جانە شاعىن بيزنەس ساناتىنا جاتاتىنىن اتاپ ءوتتى. سالىستىرۋ ءۇشىن رەسەيدە بۇل شەك – 10 ملن تەڭگەنى, وزبەكستاندا – 30 ملن تەڭگەنى, قىرعىزستاندا 30 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. قازاقستاندا تابىسى 39 ملن-نان 78 ملن تەڭگەگە دەيىنگى بيزنەس 20-30 كومپانيانى تىركەي وتىرىپ, نەعۇرلىم ءتيىمدى سالىق ساناتىندا قالۋ ءۇشىن بولشەكتەۋ سحەماسىن ءجيى پايدالانادى. مىسالى, مۇنداي كورىنىس قۇرىلىس يندۋسترياسىندا بايقالادى. وسىلايشا, ءىرى جانە ورتا بيزنەس سالىقتان جالتارىپ, شاعىن جانە ورتا سەگمەنتكە كەتەدى. سايىپ كەلگەندە, كاسىپكەرلەر سانى وسەدى, بىراق بيزنەستىڭ ءىجو-گە قوسقان ۇلەسى كوبەيمەيدى.
پرەمەر-مينيستر ايتىلعان ۇسىنىستارعا تۇسىندىرمە بەرە وتىرىپ, شىعىنداردى قىسقارتۋ ماسەلەسى دە ماڭىزدى باعىت بولىپ سانالاتىنىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى ۋاقىتتا ۇكىمەت قايتالاناتىن جانە وزگە دە باسىم ەمەس فۋنكتسيالاردى قىسقارتۋ جونىندەگى شەشىمدەر پاكەتىن پىسىقتاۋدا. بۇل شەشىمدەر جۇرتشىلىققا دا ايتىلاتىن بولادى. سونىمەن قاتار شىعىستاردى قىسقارتۋدىڭ رۇقسات ەتىلگەن كولەمى بيۋدجەتتەگى بار تەڭگەرىمسىزدىكتى وتەمەيدى جانە توزعان ينفراقۇرىلىممەن پروبلەمالاردى شەشۋگە جانە ورنىقتى ەكونوميكانى دامىتۋ جونىندەگى ماقساتتاردى ىسكە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى.
تالقىلاۋدى قورىتىندىلاي كەلە, ۇكىمەت باسشىسى سالىق جۇكتەمەسىن ءادىل ءبولۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. «سپيكەرلەردىڭ كوپشىلىگى ادىلدىك قاعيدالارى مەن بارلىعى سالىق تولەۋى كەرەك دەگەندى ايتتى. سالىق تولەمەيتىن ادام جاي عانا جوسىقسىز باسەكەلەسەدى. بۇل تۇسىنىكتى. ول ءوزىن زاڭعا باعىناتىن كومپانيالارمەن سالىستىرعاندا ارتىقشىلىقتى پوزيتسياعا قويادى. ءبىز ادال بيزنەسكە, سالىق تولەيتىندەرگە نازار اۋدارۋىمىز كەرەك. بۇگىن ولاردى كورىپ وتىرمىز. ءبىز ولاردى قولدايمىز», دەدى و.بەكتەنوۆ.