مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن 2015 جىل قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ جىلى دەپ جاريالاندى. بۇل – ەل تاۋەلسىزدىگىن نىعايتۋداعى اسسامبلەيانىڭ ءرولىن جوعارى باعالاۋدىڭ جانە ونىڭ قىزمەتىنە بۇكىل حالىق بولىپ اتسالىسۋدىڭ بەلگىسى. وسى ورايدا جەتىسۋ جەرىندە تۇراتىن 103 ەتنوس وكىلىنىڭ ىنتىماعى تۋرالى الماتى وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى – حاتشىلىق مەڭگەرۋشىسى عابيت تۇرسىنبايمەن اڭگىمەلەسكەن ەدىك.
– عابيت تۇرسىنباي ۇلى, ءوڭىردەگى ءتۇرلى ەتنوس وكىلدەرىنىڭ ىنتىماعى, دوستىعى تۋرالى نە ايتاسىز؟
– ەلباسىمىز: «اسسامبلەيا دەگەنىمىز – ون جەتى ميلليون قازاقستاندىق», دەپ بەكەر ايتقان جوق. 1995 جىلى 1 ناۋرىزدا قۇرىلعان وسىناۋ ۇيىم ەلىمىزدەگى ۇلتتىق بىرلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمنىڭ ۇيىتقىسىنا اينالدى. كوپەتنوستى قوعامىمىزدا ءمادەنيەتتەردىڭ دامۋى, ولاردىڭ جالپىقازاقستاندىق قۇندىلىقتارعا ۇيلەسۋى جانە سول باعىتتاعى شارالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى اسسامبلەيانىڭ الدىنا قويىلعان ماڭىزدى مىندەتتەر بولىپ تابىلادى. قازاقستان قوعامىن قۇرايتىن «تەگى باسقا بولسا دا, تەڭدىگى ءبىر» ەتنوس وكىلدەرى وزدەرىنىڭ ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىن, انا تىلدەرىن ساقتاپ, قوعام تالابىنا ساي جاڭعىرتۋعا بارلىق مۇمكىندىكتەردى الىپ وتىر. وبلىسىمىزدا اسسامبلەيا اياسىندا قۇرىلعان ەتنومادەني بىرلەستىكتەر ەتنوستارعا قاتىستى وسىنداي باعىتتاردا جۇمىس ىستەۋدە.
جالپى العاندا, بارلىق ۇلتتاردىڭ باستى قۇندىلىقتارى ءوزارا ۇقساس بولاتىنى انىق. ادام, قانداي ەتنوس وكىلى ەكەنىنە قاراماستان, بارلىق ادامگەرشىلىك قاسيەتتەردىڭ قاي-قايسىسىن بولسا دا جوعارى باعالايدى. ءبىر قاسيەت ءبىر ۇلت وكىلىندە ەرەكشە دامىسا, كەلەسى ءبىرىنىڭ بويىنان ەكىنشى ءبىر جاقسى ادەتتى كورەمىز. سوندىقتان ەلباسىمىز ايتقانداي, «كوپەتنوستىلىق – پروبلەما ەمەس, كەرىسىنشە, ول – ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق رەسۋرسىمىز». مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ءبىر قىرى بولىپ تابىلاتىن اشىقتىق پەن كوپۆەكتورلىلىقتى ءبىز ىشكى ەتنوسارالىق قاتىناستاردان دا بايقايمىز. ەلىمىز سىرتقى ساياساتتا وزگە مەملەكەتتەرمەن وڭ ىقپالداستىققا قانشالىقتى اشىق بولسا, ىشكى ساياساتتا دا بارلىق ەتنوستاردىڭ يگى داستۇرلەرىن دامىتۋدى سونشالىقتى قولدايمىز.
وسى ورايدا, بىرەگەي جوبا بويىنشا سالىنعان الماتى وبلىستىق «دوستىق ءۇيىن» ەرەكشە اتاپ وتسەك بولادى. مۇندا وبلىستىق ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزىلەتىن بارلىق شارالار قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى, جالپىقازاقستاندىق مادەنيەتتى نىعايتۋعا باعىتتالعان. 2014 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىستىق اسسامبلەيا «دوستىق ءۇيى» مەن ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ رەسۋرستارىن جۇمىلدىرا وتىرىپ, 300-گە جۋىق قوعامدىق-كوپشىلىك شارا وتكىزدىك. وسى فورۋمدار, فەستيۆالدەر, اكتسيالار, بايقاۋلار, عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار, وقىتۋ سەمينارلارى مەن دوڭگەلەك ۇستەلدەر, قايىرىمدىلىق اكتسيالارى, شىعارماشىلىق كەشتەر جانە تاعى باسقالارىنا 350 مىڭنان استام ادام قاتىستى.
– ناقتىلاي تۇسسەك...
– قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ماڭگىلىك ەل» يدەياسىن قولداۋ ماقساتىندا وتكىزىلگەن پاتريوتتىق اكتسيا, «بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىمنىڭ جول كارتاسى» مەگا-جوباسى بويىنشا وبلىس بويىنشا جانە كورشىلەس شىعىس قازاقستان وبلىسىندا 21 شارا وتكىزىلدى. «قورعاس» حالىقارالىق شەكارا ماڭى ىنتىماقتاستىعى ورتالىعىندا وتكەن «دوستىقتا جوق شەكارا» ايماقتىق شەكارا ماڭى ارىپتەستىگى فەستيۆالى دەپ تە تىزبەلەي بەرۋگە بولادى. ەرەكشە ءبىر ايتا كەتەرلىگى, وسى شارالارعا قاتىسۋشىلاردىڭ باسىم كوپشىلىگى – جاستار. بۇل ەل كەلەشەگىن قالىپتاستىرۋداعى اسسامبلەيا قىزمەتىنىڭ اۋقىمدىلىعىمەن قاتار, تەرەڭ مازمۇندىلىعىن جانە ماقساتىنىڭ بيىكتىگىن ايعاقتايدى.
الماتى وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ «دوستىق ءۇيى» مەملەكەتتىك كوممۋنالدىق قازىنالىق كاسىپورنى وبلىس اكىمى اماندىق باتالوۆتىڭ 2014 جىلدىڭ قاراشا ايىنداعى قاۋلىسىمەن «الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ اپپاراتى» مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ «دوستىق ءۇيى» – قوعامدىق كەلىسىم ورتالىعى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى بولىپ قايتا قۇرىلدى. ياعني, قىزمەتى تازا مادەني باعىتتان قوعامدىق-ساياسي مازمۇنعا اۋىستى. سوعان بايلانىستى قۇرىلىمىندا دا وزگەرىستەر بولدى. ول وسى جاڭا ساپادا الماتى وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قىزمەتىن قامتاماسىز ەتەدى.
جاڭادان قۇرىلعان ەتنوسارالىق قاتىناستار سالاسىن تالداۋ جانە مونيتورينگ جۇرگىزۋ ءبولىمىنىڭ قۇرامىندا ساياساتتانۋشىلار, الەۋمەتتانۋشىلار, عىلىمي جۇمىستاردى ۇيلەستىرۋشىلەر جانە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىمەن بايلانىستىرۋشى ماماندار قىزمەت ىستەۋدە. ولار حالىق اراسىندا الەۋمەتتىك ساۋالدامالار جۇرگىزىپ, اقپارات قۇرالدارىنداعى جاريالانىمداردى قاداعالاپ, ناتيجەلەرىن عىلىمي تۇرعىدا تالداۋ ءىسىن ۇيىمداستىرادى. جالپى العاندا, ەل بىرلىگى مەن قوعامدىق كەلىسىمنىڭ تىرەگىنە اينالعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى جىلدان-جىلعا ءوز ماڭىزىن ارتتىرىپ كەلەدى. قۇدايعا شۇكىر, حالقىمىزدىڭ تولەرانتتى تابيعاتى مەن ەلباسىنىڭ سارابدال ساياساتىنىڭ ارقاسىندا قازاقستاندا ساياسي دۇربەلەڭدەر مەن ەتنوسارالىق كيكىلجىڭدەر ورىن العان جوق. ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن قۇرىلعان اسسامبلەيا ەلىمىزدەگى مەملەكەتتىك-ۇلتتىق ساياساتتىڭ تىرەگىنە اينالىپ وتىر.
اسسامبلەيا جىلىن وتكىزۋگە بايلانىستى ۇلتتىق جوسپار قابىلدانىپ, ونىڭ نەگىزىندە وڭىرلىك جوسپار بەكىتىلدى. سول جوسپار نەگىزىندە ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن ورىنداۋ, ەل بىرلىگى مەن قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋ ماقساتىندا ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىنە قامقورلىق جاساۋ باعىتىنداعى «تاريحتان تاعىلىم – وتكەنگە تاعزىم» بايقاۋى, تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسىنىڭ سىناقتارىنا ارنالعان «ۇلت رۋحى» بايقاۋى, ەتنوجۋرناليستيكا سالاسىنداعى «شاڭىراق» بايقاۋى, مەملەكەتتىك ءتىلدى ناسيحاتتاۋعا بايلانىستى وزگە ۇلتتار وكىلدەرىنىڭ بالالارى اراسىندا وتەتىن «مىڭ بالا» بايقاۋى, ەتنومادەني بىرلەستىكتەر اراسىنداعى ەڭ ۇزدىك الەۋمەتتىك جوبالاردىڭ «مەيىرىمدىلىكتەن – بىرلىككە» بايقاۋى, بيزنەس-قۇرىلىمدار اراسىنداعى ەڭ ۇزدىك قايىرىمدىلىق جوبالاردىڭ «جۇرەكتەن جۇرەككە» جوباسى, ەڭ ۇزدىك يننوۆاتسيالىق جوبالارعا ارنالعان «جاڭا ويلار تابىسقا جەتەلەيدى» بايقاۋى, ەڭ ۇزدىك ەڭبەك اۋلەتتەرى اراسىنداعى «ارمانداعان ماماندىق» بايقاۋى – قازاقستان قوعامىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىراتىن, حالىقتى رۋحاني كەمەلدەندىرەتىن, بىرلىك پەن كەلىسىمدى نىعايتاتىن جوبالار. ولاردى جۇزەگە اسىرۋعا دا مەملەكەت پەن ازاماتتىق قوعامنىڭ ىنتىماعى كەرەك. وسى ارادا بايلانىستىرۋشى رەتىندە وبلىستىق اسسامبلەيا بارلىق قاجەتتى جاعدايلاردى جاسايتىن بولادى.
اڭگىمەلەسكەن
نۇربول الدىباەۆ,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى.