جىل باستالماي جاتىپ-اق تەڭگە مەن دوللار قاتىناسى قايتا ۋشىقتى. قازاقستان قور بيرجاسىندا ساۋدا-ساتتىقتىڭ قارقىندى ءجۇرۋى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك. تەڭگە قۇنسىزدانا تۇسسە, بۇل ىشكى نارىقتاعى باعا ساياساتىنا كەرى اسەر ەتپەك. سونىمەن قاتار رەسەيگە قارسى سانكتسيالاردىڭ كۇشەيۋى سالدارىنان رۋبل السىرەپ, تەڭگەگە قىسىم جاساۋى ىقتيمال.
بىلتىر ەلدەگى ينفلياتسيا دەڭگەيى جىلدىق كورسەتكىش بويىنشا 8,6%-دى قۇرادى: 2023 جىلعى 9,8%-بەن سالىستىرعاندا 1,2 پايىزدىق تارماققا تومەن. ءبىر قاراعاندا, ەكونوميكالىق تۇراقتىلىققا جاسالعان ماڭىزدى قادامداي كورىنەدى. الايدا جىل سوڭىنداعى كورسەتكىشتەر ينفلياتسيانىڭ تومەندەۋ قارقىنىنىڭ باياۋلاعانىن, ءتىپتى IV توقساندا قايتادان وسە باستاعانىن بايقاتتى. «Halyk Finance» ساراپشىلارى مالىمەتىنشە, بىلتىر العاشقى ءۇش توقساندا ينفلياتسيا دەڭگەيى بىرقالىپتى تومەندەپ وتىرعان. بۇل ۇردىسكە ازىق-ت ۇلىك پەن تۇرمىستىق تاۋارلار باعاسىنىڭ ءتۇسۋى ەرەكشە اسەر ەتكەن.
– ءتورتىنشى توقساندا جاعداي كۇرت وزگەردى. سەبەبى قازاننان باستاپ ازىق-ت ۇلىك پەن ازىق-ت ۇلىككە جاتپايتىن تاۋارلار باعاسى قايتادان وسە باستادى. ناتيجەسىندە, قىركۇيەكتە 8,3% بولعان ينفلياتسيا جەلتوقسانعا قاراي 8,6%-عا جەتتى. ەڭ نەگىزگى سەبەپ – تەڭگەنىڭ السىرەۋى مەن يمپورتتىق تاۋارلار باعاسىنىڭ كوتەرىلۋى. 2024 جىلدىڭ سوڭىندا نەگىزگى ينفلياتسيالىق فاكتور رەتىندە اقىلى قىزمەتتەر باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋى العا شىقتى. اقىلى قىزمەتتەر باعاسى جىل ىشىندە 13,3%-عا ءوستى. بۇل وسۋگە كوممۋنالدىق تاريفتەردىڭ 14,2%-عا ارتۋى سەبەپ بولدى, – دەيدى «Halyk Finance» ساراپشىسى مادينا كابجاليالوۆا.
بيىل ينفلياتسيا دەڭگەيى 9,4%-عا جەتۋى مۇمكىن. بۇل بولجامدى قازاقستان قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىنىڭ ساۋالناماسىنا قاتىسقان نارىق قاتىسۋشىلارى جاسادى. ولار دوللار باعامى ودان ءارى قىمباتتايدى دەپ وتىر. ساراپشىلاردىڭ دەرەگىنشە, ءبىر ايدان كەيىن دوللار باعامى 527,3 تەڭگە, ال ءبىر جىلدان كەيىن 552,5 تەڭگە بولۋى مۇمكىن. ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ السىرەۋىنە «ۇلەس قوساتىن» نەگىزگى ءۇش سەبەپ ايتىلدى: رەسەيگە قارسى سانكتسيالاردىڭ كۇشەيۋى, مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى جانە ەلدەگى يمپورتتىڭ ارتۋى مەن سىرتقى قارىزداردى تولەۋ قاجەتتىلىگى. رەسەيگە سالىنعان سانكتسيالار ءرۋبلدىڭ قۇنسىزدانۋىنا الىپ كەلەدى, ال بۇل تەڭگەگە قىسىم جاسايدى. سونىمەن قاتار مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى ەكسپورتتىق تابىستى ازايتادى. ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا بايلانىستى يمپورت كولەمىنىڭ ءوسۋى ۆاليۋتا نارىعىنا قوسىمشا قىسىم ءتۇسىرىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە قارجى مينيسترلىگى بيىل ەۋرووبليگاتسيالار بويىنشا 2,5 ملرد دوللار تولەۋى قاجەت.
ۇلتتىق بانك بازالىق مولشەرلەمەنى ەرتەڭ جاريالايدى. قازىر مولشەرلەمە 15,25% دەڭگەيىندە تۇر. وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ۇلتتىق بانك ينفلياتسيالىق تاۋەكەلدەردىڭ كۇشەيۋىنە بايلانىستى مولشەرلەمەنى بىردەن 1 پايىزدىق تارماققا كوتەرگەن ەدى.
– ينفلياتسيانىڭ جەدەلدەۋى, ينفلياتسيالىق كۇتۋلەردىڭ ارتۋى, تەڭگەنىڭ السىرەۋىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق بانك مولشەرلەمەنى قازىرگى دەڭگەيدە ساقتاۋى مۇمكىن. بۇل تەڭگەنىڭ ايىرباس باعامىنىڭ تۇراقسىزدىعى مەن رەتتەلەتىن تاريفتەردىڭ ءوسۋى جاعدايىندا ورىندى شەشىم بولماق, – دەپ مالىمدەدى «Halyk Finance» ساراپشىلارى.
قاڭتار ايىندا ۆاليۋتاعا دەگەن سۇرانىس ماۋسىمدىق تۇرعىدان تومەن دەڭگەيدە تۇر. بۇل جاعداي مەن كۆازيمەملەكەتتىك سەكتوردىڭ 50% ۆاليۋتالىق تۇسىمدەرىن مىندەتتى ساتۋ جانە ۇلتتىق قوردان ترانسفەرتتەردىڭ جوعارى دەڭگەيى تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعىنا اسەر ەتۋى ءتيىس ەدى. الايدا مۇناي باعاسىنىڭ وسۋىنە قاراماستان, قاڭتاردا تەڭگە السىرەي ءتۇستى.
توبەدەن تونەتىن تاۋەكەلدەر از ەمەس. ينفلياتسيانى تومەندەتۋگە 2 فاكتور كەدەرگى كەلتىرەدى. البەتتە, ىشكى جانە سىرتقى. ىشكى تاۋەكەلدەردىڭ ىشىندە بيۋدجەت شىعىندارىنىڭ ۇلعايۋى ۇلكەن ۇلەس الىپ تۇر. سەبەبى بيىل ۇلتتىق قوردان 5,2 ترلن تەڭگە كولەمىندە ترانسفەرت الۋ قاراستىرىلعان. بۇل ەكونوميكانىڭ دامۋىنا بەلگىلى ءبىر دارەجەدە قولداۋ كورسەتكەنىمەن, ينفلياتسيالىق قىسىمدى كۇشەيتۋى ىقتيمال. بيۋدجەتتىك ءتارتىپتىڭ السىزدىگى دە جاعدايدى قيىنداتادى, ويتكەنى مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ ۇلعايۋى ەكونوميكاداعى اقشا ماسساسىنىڭ ارتۋىنا, ال ول باعانىڭ وسۋىنە الىپ كەلەدى. ەكونوميست نۇرسۇلتان تاسقارانوۆتىڭ بولجامى مۇلدەم باسقاشا.
– مەنىڭ ويىمشا, 2025 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي بازالىق مولشەرلەمە قازىرگى 15,25% دەڭگەيىندە ساقتالۋى مۇمكىن, بىراق ودان كەيىن 12%-عا دەيىن تومەندەۋ الەۋەتى بار. بۇل كورسەتكىش ينفلياتسيا مەن تەڭگە باعامىنىڭ وزگەرۋىنە تىم سەزىمتال. ەگەر ينفلياتسيا وسسە نەمەسە تەڭگە السىرەسە, مولشەرلەمە بىردەن كوتەرىلەتىنى انىق. ينفلياتسيا تومەندەگەن جاعدايدا مولشەرلەمەنى ازايتۋ الدەقايدا باياۋ جۇرەدى. ال ينفلياتسيا 9,5%-عا جەتۋى مۇمكىن. بۇل كورسەتكىشتىڭ وسۋىنە تەڭگەنىڭ السىرەۋى, مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ كوبەيۋى جانە باسقا دا ەكونوميكالىق فاكتورلار ىقپال ەتەدى. سوندىقتان ينفلياتسيانى 5%-عا دەيىن تومەندەتۋ جوسپارى ورىندالمايدى, – دەيدى ەكونوميست.
سىرتقى تاۋەكەلدەر دە ينفلياتسيا دەڭگەيىنە ەلەۋلى اسەر ەتەدى. ەڭ باستى قاۋىپتەردىڭ ءبىرى – مۇناي باعاسىنىڭ ايتارلىقتاي تومەندەۋ ىقتيمالدىعى. ەل ەكونوميكاسى مۇناي ەكسپورتىنا تاۋەلدى بولعاندىقتان, مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ قۇنسىزدانۋىن تۋدىرادى. تەڭگەنىڭ السىرەۋى يمپورتتىق تاۋارلاردىڭ قىمباتتاۋىنا, يمپورتتىق ينفلياتسيانىڭ كۇشەيۋىنە سەبەپ بولادى. بۇل فاكتورلار حالىقتىڭ تۇتىنۋشىلىق شىعىنىنا جانە جالپى باعانىڭ وسۋىنە كەرى اسەرىن تيگىزەدى. سونداي-اق سىرتقى نارىقتارداعى تۇراقسىزدىق پەن ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى دا جاعادان الۋى مۇمكىن. ەكونوميست, ساراپشى دانيار قۇرماشەۆ تەڭگە تۇراقتىلىعىنا كۇمانمەن قارايدى.
– بازالىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋ نەمەسە جوعارى دەڭگەيدە ساقتاۋ ەكونوميكالىق وسۋگە بايلانىستى. ەگەر ەكونوميكالىق ءوسىم ءالسىز بولسا, مولشەرلەمەنى ازايتىپ, نەسيەلەردى قولجەتىمدى ەتۋ ءۇشىن جاعداي جاسالۋى مۇمكىن. بىراق مەن تەڭگەنىڭ تۇراقتىلىعىنا كۇمانمەن قارايمىن. ەگەر تەڭگە باعامى تۇراقتى بولسا, مولشەرلەمەنى بيزنەسكە قولداۋ كورسەتۋ ءۇشىن ازايتۋعا مۇمكىندىك بار. الايدا مۇناي باعاسىنىڭ تومەندەۋى ەل كىرىسىن ازايتىپ, تەڭگەنى السىرەتەدى, بۇل بازالىق مولشەرلەمەنى قايتادان كوتەرۋگە اكەلۋى مۇمكىن, – دەيدى ساراپشى.
جاقىندا ۇلتتىق بانك ماكروەكونوميكالىق بولجام جاسايتىن كەزەكتى ساۋالناما ناتيجەلەرىن جاريالادى. ساراپشىلاردىڭ مەدياندىق بولجامىنشا, 2025 جىلى Brent ماركالى مۇنايدىڭ ورتاشا باعاسى باررەلىنە 75 دوللار بولادى. بۇل الدىڭعى 76,5 دوللار بولجامىنان ءسال تومەن. 2026 جىلى مۇناي باعاسى 74 دوللار دەڭگەيىندە, ال 2027 جىلى 75 دوللار شاماسىندا بولادى دەگەن ءۇمىت بار. ولار ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ قارقىنىن 2025 جىلى 4,7% بولادى دەپ پايىمدايدى. 2026 جانە 2027 جىلدارى ءوسىم 4,5% دەڭگەيىندە ساقتالماق. ينفلياتسياعا قاتىستى بولجامدار قايتا قارالىپ, 2025 جىلى ينفلياتسيا دەڭگەيى 7,5% بولادى دەگەنگە توقتالدى (الدىڭعى بولجام – 6,9%). 2026 جىلعا ارنالعان بولجام 6,0%-دان 6,5%-عا كوتەرىلدى. 2027 جىلى ينفلياتسيا دەڭگەيى 5,6%-دى قۇراۋى مۇمكىن. مۇنىڭ ءبارى ينفلياتسيانى تومەندەتۋ ۇدەرىسىنىڭ ءالى دە كۇردەلى ەكەنىن, بىرقاتار فاكتورعا تاۋەلدى ەكەنىن ايعاقتاي تۇسەدى.
ينفلياتسيا دەڭگەيىنىڭ قايتا قارالۋىنا بايلانىستى بازالىق مولشەرلەمە بويىنشا بولجام دا وزگەرتىلدى. 2025 جىلى بازالىق مولشەرلەمە 14,7%-عا تومەندەمەك (الدىڭعى بولجام – 12,5%). 2026 جىلى بۇل كورسەتكىش 11,8%-دى, 2027 جىلى 10,5%-دى قۇراۋى ىقتيمال. دەمەك, باس بانك بارىنشا مونەتارلىق ساياساتتىڭ قاتاڭدىعىن ساقتاپ, ينفلياتسيانى باقىلاۋدا ۇستاۋعا تىرىسىپ باعادى.
جالپى, ساراپشىلار ايتقان سان قيلى بولجام تەڭگە باعامىنا, سىرتقى نارىقتاعى تۇراقسىزدىققا جانە ىشكى ينفلياتسيالىق قىسىمعا تاۋەلدىلىكتىڭ ءالى دە جوعارى ەكەنىن كورسەتەدى. وسىنداي كۇردەلى احۋال كەزىندە ەل ەكونوميكاسىنىڭ ينفلياتسياعا توزىمدىلىگى ۇلتتىق ۆاليۋتانىڭ تۇراقتىلىعىنا, مەملەكەتتىك شىعىنداردىڭ تيىمدىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى بولماق. ۇلتتىق بانك جۇرگىزىپ وتىرعان قاتاڭ مونەتارلىق ساياساتتىڭ ناتيجەلىلىگى ينفلياتسيا دەڭگەيىن باقىلاۋدا شەشۋشى ءرول اتقارادى. الايدا سىرتقى جانە ىشكى فاكتورلاردىڭ ءوزارا ىقپالى بۇل ۇدەرىستى قيىنداتادى. سوندىقتان 2025 جىلى ينفلياتسيا دەڭگەيىن 7,5%-عا دەيىن تومەندەتۋ مىندەتى وڭاي بولماس. بۇل ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ماكروەكونوميكالىق تۇراقتىلىقتى ساقتاۋ, بيۋدجەت شىعىندارىن قاتاڭ باقىلاۋ جانە ۇلتتىق ۆاليۋتا باعامىن تۇراقتاندىرۋ شارالارى قاجەت.