كەشە پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسى بولدى. وعان پالاتالار توراعالارى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن قابيبوللا جاقىپوۆ قاتىسىپ, رەگلامەنت بويىنشا وتىرىستى ءماجىلىس توراعاسى جۇرگىزىپ وتىردى.
بەكىتىلگەن كۇن ءتارتىبى بويىنشا ءبىرىنشى ماسەلە بولىپ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كونستيتۋتسيالىق زاڭدىلىقتىڭ جاي-كۇيى» تاقىرىبىندا كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى يگور روگوۆتىڭ جولداۋى تىڭدالدى. ول ءوزىنىڭ ءسوزىن بيىل اتا زاڭىمىزعا 20 جىل تولاتىن مەرەيلى جىل ەكەنىنەن باستادى. ال جولداۋىندا كونستيتۋتسيالىق دامۋدىڭ نەگىزگى قورىتىندىلارى, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ قىزمەتى, كونستيتۋتسيالىق قۇرىلىس نەگىزدەرىن ىسكە اسىرۋ بويىنشا ونىڭ قۇقىقتىق ۇستانىمدارى مەن ۇسىنىمدارى, سونداي-اق, جاڭا زاڭداردى قابىلداۋ, قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ارقىلى ونىڭ شەشىمدەرىن جۇزەگە اسىرۋ جانە كونستيتۋتسيوناليزمدى ودان ءارى نىعايتۋ جولدارى ايتىلدى.
قوعامدىق وزگەرىستەر ەلىمىزدىڭ تۇراقتى دامۋىنىڭ ماڭىزدى قۇرالى بولا وتىرىپ, كونستيتۋتسيا قوعامنىڭ دامۋ دەڭگەيى مەن قاجەتتىلىگىنە سايكەس جاڭعىرتىلادى, دەي كەلىپ, ي.روگوۆ وعان وسى ماقساتپەن 1998 جىلعى قازاندا, 2007 جىلعى مامىردا جانە 2011 جىلعى اقپاندا ءوزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەنىن ەسكە سالىپ ءوتتى. سول ارقىلى اتا زاڭنىڭ تۇراقتىلىعى مەن سەرپىندىلىگى اراسىنداعى تەپە-تەڭدىككە قول جەتكىزىلدى, ونىڭ جاسامپاز ءمۇمكىندىگى بارىنشا اشىلدى, ازاماتتار مەن مەملەكەتتىك ورگانداردا ونىڭ قاجەتتىلىگى ارتا ءتۇستى, دەدى كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسى.
كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن سارالاۋ ءۇشىن كەڭەسكە بارلىعى 200-گە جۋىق زاڭناما تۇسكەن ەكەن. ولاردىڭ 21-ءى ەلباسىنان, 77-ءسى پارلامەنت پالاتالارىنىڭ ءتوراعالارى مەن دەپۋتاتتارىنان, 27-ءسى پرەمەر-مينيستردەن جانە 66-سى سوتتاردان. سونىڭ ءبارىنە تياناقتى ساراپ جاسالىپ, 140-تان ارتىق ءنورماتيۆتى قاۋلىلار قابىلدانىپتى. كەڭەسكە ءتۇسكەن بارلىق ءوتىنىشتىڭ 27-ءسى پارلامەنت قابىلداعان جانە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قول قويۋىنا ۇسىنىلعان زاڭداردىڭ كونستيتۋتسياعا سايكەستىگىن تەكسەرۋگە باعىتتالعان. بۇگىنگە دەيىن پارلامەنت پالاتالارىنىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ 18 جولداۋى جاريا ەتىلىپ, ادامداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ, زاڭ شىعارماشىلىعى قىزمەتىن جەتىلدىرۋ, اكىمشىلىك رەفورمالار مەن كونستيتۋتسيالىق رەتتەۋدىڭ باسقا دا سالالارى تۋرالى ماسەلەلەر كوتەرىلگەن.
ءسوزىنىڭ سوڭىندا كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ توراعاسى اتا زاڭنىڭ الەۋەتىن ودان ءارى ءتيىمدى پايدالانۋ, كونستيتۋتسيوناليزمدى دايەكتىلىكپەن ورنىقتىرۋ, قازاقستاندى قالىپتاسقان, قۋاتتى, تابىستى, ازاماتتىق قوعام قۇندىلىقتارىن ۇستانعان جانە الەمدەگى 30 ۇزدىك مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرۋشى مەملەكەت رەتىندە نىعايتۋ جولىنداعى ماقساتقا جەتۋىمىزگە سەنىم بىلدىرەتىنىن اتاپ ءوتتى.
بىرلەسكەن وتىرىس كونستيتۋتسيالىق كەڭەس توراعاسىنىڭ جولداۋى بويىنشا قاۋلى قابىلداپ, كۇن تارتىبىندەگى ەكىنشى ماسەلەنى قاراۋعا كىرىستى. ول ۇكىمەت پەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ 2014 جىلعى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ەسەپتەرى جونىندەگى ماسەلە بولاتىن. بۇل ماسەلە بويىنشا قارجى ءمينيسترى ب.سۇلتانوۆتىڭ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ق.جاڭبىرشيننىڭ باياندامالارى تىڭدالدى. قوسىمشا باياندامانى ءماجىلىس اتىنان قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ مۇشەسى, دەپۋتات ق.ىدىرىسوۆ, ال سەنات اتىنان قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ حاتشىسى, دەپۋتات ە. استاەۆ جاسادى.
2014 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بيۋدجەت كىرىستەرى 5 908, 8 ملرد. تەڭگەنى قۇراعان. ونىڭ ىشىندە سالىقتىق تۇسىمدەر 3 666 ملرد., سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەر 131,7 ملرد., نەگىزگى كاپيتالدى ساتۋدان تۇسەتىن تۇسىمدەر 7,7 ملرد., ترانسفەرت تۇسىمدەرى 2 103,4 ملرد. تەڭگە بولعان. ال شىعىستار 6 471, 2 ملرد. تەڭگە. بيۋدجەت تاپشىلىعى – 1 081,3 ملرد., بيۋدجەت تاپشىلىعىن قارجىلاندىرۋ 1 081,3 ملرد. تەڭگە شاماسىندا بولعان.
ماسەلەنى تالقىلاۋ بارىسىندا قوس پالاتا دەپۋتاتتارى ۆ.روگالەۆ, ە.نىعماتۋلين, ج.ءدۇيسەباەۆ, و.پەرەپەچينا, گ.ءيسىمباەۆا, م.تاعىموۆ, ە.نيكيتينسكايا, ە.مۇقاەۆ وزەكتى سۇراقتاردى العا تارتتى. سونىڭ ىشىندە دەپۋتات ج.دۇيسەباەۆ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ا.مامىتبەكوۆكە 210 مىڭ توننا ەتتى جىل سايىن بەلارۋس, برازيليا جانە ت.ب. ەلدەردەن ساتىپ الۋدامىز. جاعداي وسىنداي بولىپ وتىرسا, 2016 جىلعا دەيىن ەت ەكسپورتىنىڭ كولەمىن 60 مىڭ تونناعا دەيىن جەتكىزۋ تۋرالى ەلباسىنىڭ تاپسىرماسىن قالاي ورىندايمىز, دەدى. سونىمەن قاتار, ول مال ونىمدەرىن دامىتۋ ءۇشىن جەم-ءشوپ قورىن قۇرۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ال ءبىز ميلليونداعان گەكتار جايىلىمداردى ءتيىمدى پايدالانا الماي وتىرمىز. ونىڭ ناقتى سەبەپتەرىنىڭ قاتارىندا سۋلاندىرۋ پروبلەمالارىنىڭ شەشىلمەگەندىگى بار. وسى ماسەلەنى شەشۋگە مينيسترلىك كەلەشەكتە ناقتى قانداي شارالار قولدانباقشى, دەدى ج.دۇيسەباەۆ.
مينيستر جىل قورىتىندىسى بويىنشا سيىر ەتىنىڭ يمپورتى ءىشكى قاجەتتىلىكتىڭ 4 پايىزىن قۇرايتىنىن ايتتى. بۇل كورسەتكىش 2013 جىلى 5,8 پايىز بولعان. جالپى ەت ءوندىرىسى بىلتىر 6 پايىزعا ارتقان. ال ەت ەكسپورتى 6 مىڭ 272 توننا بولعان. بۇل 2013 جىلمەن سالىستىرعاندا 23 ەسە ارتىق. سول, 2013 جىلى بار-جوعى 265 توننا عانا بولعان ەكەن. سونىمەن قاتار, مينيستر ەتتىڭ باسقا تۇرلەرى بويىنشا دا ءوسىم بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە قوي ەتى 4 پايىزعا, جىلقى ەتىن ءوندىرۋ 3 پايىزعا ارتقان.
ا.مامىتبەكوۆ ەكىنشى سۇراققا جايىلىمداردى سۋلاندىرۋ بويىنشا جاڭا سۋبسيديا ءتۇرىنىڭ اشىلعانىن جەتكىزدى. وسى سۋبسيديا بويىنشا جايىلىمداردى سۋلاندىرۋ شىعىستارىنىڭ 80 پايىزىن مەملەكەت وتەيدى ەكەن. وسىنىڭ ارقاسىندا كوپتەگەن جاڭا قۇدىقتار, سكۆاجينالار قازىلۋدا, دەدى مينيستر. ال قارالعان ماسەلەلەر بويىنشا دەپۋتاتتار ت.ىبىراەۆ, ە.ساعىندىقوۆ, ۆ.كوسارەۆ, م.بورتنيك, ا.پەرۋاشەۆ ءوز ويلارىن ورتاعا سالىپ, قاۋلى قابىلداندى.
بىرلەسكەن وتىرىسقا شىعارىلعان ءۇشىنشى ماسەلە: بەسىنشى سايلانعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنتى ءتورتىنشى سەسسياسىنىڭ جۇمىسىن ۇزارتۋ تۋرالى ەدى. بۇل تۋرالى سويلەگەن ءماجىلىس توراعاسى قابيبوللا جاقىپوۆ قازىرگى كەزدە پارلامەنت الدىندا جۇمىس كولەمى كوبەيىپ وتىرعانىن ايتتى. «بۇل ءبىزدىڭ باسقا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن ۇيلەسىمدى تۇردە جۇمىس ىستەۋىمىزدى تالاپ ەتەدى. وسىعان وراي, ءبىز ۋاقىتتى ۇتىمدى پايدالانۋ ءۇشىن پارلامەنت سەسسياسىنىڭ ۋاقىتىن ۇزارتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىردىق. قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسى 59-بابىنىڭ 3-تارماعىندا پارلامەنتتىڭ كەزەكتى سەسسياسى جىلىنا ءبىر رەت قىركۇيەكتىڭ ءبىرىنشى جۇمىس كۇنىنەن ماۋسىمنىڭ سوڭعى جۇمىس كۇنىنە دەيىن وتكىزىلەدى دەپ بەلگىلەنگەن. الايدا, كونستيتۋتسيادا كورسەتىلگەن مەرزىمدى وزگەرتۋگە تىيىم سالاتىن نورما جوق». وسىلاي دەي كەلىپ, ق. جاقىپوۆ:
– كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ اتالعان كونستيتۋتسيا نورماسىنا بەرگەن رەسمي تۇسىندىرمەسىن نەگىزگە الا وتىرىپ, بەسىنشى سايلانعان پارلامەنتتىڭ ءتورتىنشى سەسسياسىن 2015 جىلعى 15 شىلدەگە دەيىن ۇزارتۋدى ۇسىنامىز,–دەپ تۇيىندەدى. دەپۋتاتتار بۇل ۇسىنىستى ءبىراۋىزدان قولداپ, ارنايى قاۋلى قابىلداندى.
بىرلەسكەن وتىرىس جۇمىسىنا پرەمەر-مينيستر, كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ, جوعارعى سوتتىڭ, ورتالىق سايلاۋ كوميسسياسىنىڭ جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ توراعالارى, ۇكىمەت مۇشەلەرى, ەل پرەزيدەنتىنە تىكەلەي باعىناتىن جانە ەسەپ بەرەتىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ باسشىلارى, پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ, پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىنىڭ, پارلامەنت پالاتالارى اپپاراتتارىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرى جانە باق وكىلدەرى قاتىستى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان».