ەلوردا ەكونوميكاسىندا ەلەۋلى ءوسىم بار

تابىستىڭ تۇراقتى درايۆەرى

بۇگىندە شاعىن جانە ورتا بيز­­نەس باس قالا ەكونوميكاسى­نىڭ نە­­گىزگى درايۆەرىنە اينالىپ, ەلو­ر­دا ەكونوميكاسىنىڭ 72,1%-ىن قۇ­رادى. جالپى, قالادا 247 مىڭ­­­نان استام بيزنەس سۋبەك­تىسى بار.

«باس قالاداعى الەۋمەتتىك-ەكو­نوميكالىق كورسەتكىشتەر بويىن­شا وڭ ديناميكا بايقا­لادى. قالا ەكونوميكاسى جىل سايىن ءوسىپ جاتىر. بيىل جالپى وڭىرلىك ءونىم سەكتورىنىڭ ۇلەسى 13,9%-دان 15,7%-عا دەيىن ءوستى. بۇل ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس سالالارىنىڭ بەل­سەندى دامۋىنىڭ ارقاسىندا بولدى. نەگىزگى دراي­ۆەر شاعىن جانە ورتا بيزنەس, ياعني ەلوردا ەكونوميكاسىنىڭ 72,1%-ىن قۇرايدى. بۇل رەسپۋبليكا بويىن­شا ەڭ جوعارى كورسەت­كىش», دەدى استانا اكىمى جەڭىس قا­سىمبەك.

قوعامدىق كولىك كوبەيىپ كەلەدى

استانانىڭ قوعامدىق كولىك پاركى 45%-عا جاڭارعان. بۇل جاڭا اۆتوبۋستاردىڭ ارقاسىندا مۇمكىن بولدى. كەيىنگى ەكى جىلدا جەلىگە 700-دەن استام اۆتوبۋس شىعىپتى. 

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپ­­سىرماسىمەن كەشەندى كولىك جۇيەسىن دامىتۋ ستراتەگيا­سى ازىرلەنىپ, بەكىتىلدى. باع­دار­لامانىڭ مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – قار­بالاس ۋاقىتتا قوزعالىس جىل­دامدىعىن ارتتىرۋ, جاي­لى­لىق پەن قولجەتىمدىلىكتى جاق­سار­تۋ ارقىلى قوعامدىق كولىك­تى پاي­دالانۋ ۇلەسىن ارتتىرۋ. بيىل جالپى ۇزىندىعى 60 كم بولا­تىن 50 كوشەگە ورتاشا جون­دەۋ جۇرگىزىلدى. ءال-فا­را­بي داڭعى­لىنان تاۋەلسىزدىك داڭ­عىلى­نا دەيىنگى كوپىردىڭ قۇرى­لىسى اياقتالدى, بۇل ماڭگىلىك ەل داڭعى­لىنداعى كولىك اعىنىنىڭ ازايۋىنا اسەر ەتتى. سول سياقتى وڭ جانە سول جاعالاۋلار اراسىنداعى قوزعا­لىس جىلدامدىعىنا سەپتى­گىن تيگىزدى. وعان قوسا, جىل سايىن قا­لاعا جاڭا اۆتوبۋستار جەت­كى­زىپ, قوعامدىق كولىك پاركىن جاق­سارتىپ جاتىرمىز», دەدى اكىم.

مىسالى, بيىل جەلىگە 300-دەن استام اۆتوبۋس شىقتى. ەكى جىل ىشىندە اۆتوبۋس پاركى 706 جاڭا اۆتوبۋسپەن تولىقتى. وسىلايشا, قالانىڭ اۆتوپاركى 45%-عا جاڭارتىلدى. الداعى جىلى قوعامدىق كولىك پاركىن تاعى 300 كولىكپەن جاڭارتۋ جوس­پارلانىپ وتىر ەكەن.

سۋ, جىلۋ جانە سۋ بۇرۋ جۇمىسىنىڭ بارىسى قالاي؟

بريفينگتە استانا اكىمى نەگىزگى تىرشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ نىساندارىنىڭ قۇرىلىسى تۋرالى دا ايتتى. استانا اكىمدىگى ينفراقۇرىلىمدىق نىسانداردى سالۋ جۇمىسى جۇيەلى ءجۇرىپ جاتقان كورىنەدى. ول نىساندار ەلوردانى ۇزدىكسىز جىلۋمەن, سۋمەن جابدىقتاۋمەن, سۋ بۇرۋمەن, ت.ب. قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

«كەيىنگى 2 جىلدا استانا جى­لىتۋ ماۋسىمىن العاش رەت جى­لۋ پروفيتسيتىمەن وتكىزىپ جا­تىر. 2023 جىلى «تۇران» جانە «وڭتۇستىك-شىعىس» جاڭا گاز جىلۋ ستانسالارىنىڭ ىسكە قوسى­لۋىنىڭ ارقاسىندا جەو-3 ءبىرىن­شى كەزەگىنىڭ جىلۋ قۋاتى 30%-عا ۇلعايدى. بۇل قالانىڭ قاجەتىن تولىعىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇم­كىندىك بەرەدى. مىسالى, قازىر­گى ۋاقىتتا اۋانىڭ ورتاشا تەم­پەراتۋراسى -10 نەمەسە -15 گرا­دۋس بولعان كەزدە جىلۋ گەنە­را­تسياسىنىڭ ءپروفيتسيتى ساعا­تى­نا 1200 گكال قۇرايدى. بۇدان باسقا, «تەلمان» گاز جىلۋ ستانسا­سىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر, كەلەسى جىلى «وڭتۇستىك-باتىس» متق قۇرىلىسىن باستايمىز, بۇل قالانى 2035 جىلعا دەيىن جەتكىلىكتى جىلۋمەن قامتاماسىز ەتەدى», دەدى ج.قاسىمبەك.

مۇنىمەن قوسا, استانا اكىم­دىگى بىلتىر ءۇشىنشى سورعى-سۇزگى ستانساسىنىڭ (سسس-3) قۇرىلىسىن اياقتاپ, پايدالانۋعا بەردى. ول قالاعا تاۋلىگىنە 100 مىڭ تەكشە مەتردەن استام سۋ جىبەرۋگە مۇمكىندىك جاسادى. وعان قوسا, استانا سۋ قويماسىنان ەكىنشى سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالدى. كەلەسى جىلى نۇرا جەراستى سۋلارى كەن ورنىنان سۋ قۇبىرىن سالۋعا, سونداي-اق تەلمان سورعى ستانساسىن كەڭەيتۋ ىسىنە كىرىسۋ جوس­پارلانىپ وتىر.

ۇزاقمەرزىمدى شارالار اياسىندا ساتباەۆ اتىنداعى ارنادان جاڭا سۋ قۇبىرىن تارتۋ ويلاستىرىلۋدا. وسى جوبالار ىسكە اسسا, 2035 جىلعا دەيىن قالانى تۇراقتى سۋمەن قامتاماسىز ەتەدى. ال سۋ بۇرۋ ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن كەلەر جىلى ونىمدىلىگى تاۋ­لىگىنە 188 مىڭ تەكشە مەتر كوس-2 قۇرىلىسىن باستاۋ جوسپارلاندى. سونىمەن قاتار سەنىمدى سۋ بۇرۋ ءىسىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ەكى تۇرعىن الابىندا جانە يندۋستريالىق پارك اۋدانىندا جالپى قوسىمشا قۋاتى تاۋلىگىنە شامامەن 85 مىڭ تەكشە مەتر بولاتىن ءۇش جەرگىلىكتى تازارتۋ قۇرىلىسىنىڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر.

اباتتانعان اۋلالار مەن قوعامدىق ورىندار 

استانادا 170 اۋلا مەن قوعام­دىق كەڭىستىك اباتتاندىرىلدى. بۇل جۇمىس قالانىڭ بارلىق اۋدانىندا جۇرگىزىلدى. اباتتاندىرۋ كەزىندە كوگالداندىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارىلادى. بيىل قالادا «جاسىل بەلدەۋ» اۋماعىن­دا 1 ملن-عا جۋىق جاسىل جەلەك وتىرعىزىلدى. قالانى كوگالدان­دىرۋ جارعىسى قابىلداندى. ەندى بىردە-ءبىر قۇرى­لىس سالۋشى سال­عانىن نىسانىن دەندروجوسپارسىز جانە ونىڭ اينالاسىنداعى جاسىل كەڭىس­تىكتەرگە كۇتىم جاساۋدى ءۇش جىلدىق مىندەتتەمەسىز تاپسىرا المايدى. 

«بيىل اباتتاندىرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلدى. مىسالى, تاۋەلسىزدىك سارايىنىڭ الدىنداعى «قازاق ەلى» الاڭىندا جالپى اۋدانى 13 گا اۋماقتا كە­شەندى اباتتاندىرۋ جۇمىسى جا­سالدى. جۇرگەنوۆ كوشەسىندە جا­سىل بۋلۆار اشىلدى. سون­داي-­اق ال­ماتى اۋدانىندا اق­­بۇ­­لاق وزەنىنىڭ جاعالاۋى ابات­تان­­د­ىرىلدى. وتكەن جىلى ش.قۇ­­­­­داي­بەردى ۇلى داڭعىلىنان ابى­لايحان داڭعىلىنا دەيىن كوركەيتىلدى. بيىل ابىلايحان داڭعىلىنان اممان كوشەسىنە دەيىن جالعاستى. «جاستار» ساياباعى ايتارلىق­تاي وزگەردى. مۇندا مىنانداي وز­گەرىستەر بولدى: سورعى جولى, كونكي پاركى, جاڭا ويىن الاڭى سالىندى. بۇلارمەن بىرگە, ساياباق اۋماعىندا «سانا» زاماناۋي سپورت كەشەنى جۇمىس ىستەيدى. وندا بەلسەندى ءومىر سالتى ءۇشىن بارلىق قاجەتتى جاعداي جاسالعان», دەدى ەلوردا اكىمى.

بيىل قالانىڭ ۆوكزال ماڭى مەن وعان ىرگەلەس ءبىرجان سال جانە گەتە كوشەلەرى كوركەيىپ, ابات­تاندى. ۆوكزال ماڭىنداعى كوشە­لەردىڭ جالپى ۇزىندىعى 1,5 كم قۇرادى. قالانىڭ تاريحي كوشەلەرىن قايتا جاڭارتۋ جوباسى اياسىندا جالپى اباتتاندىرۋ الاڭى 17 مىڭ شارشى مەتردەن استى. سونداي-اق ۇلىتاۋ اللەياسى, ماڭگىلىك ەل داڭعىلى, تاۋەلسىزدىك, تۇران داڭعىلدارى, مىڭجىلدىق اللەياسىنىڭ بولىگى, كەرۋەن جانە حان-شاتىر وسو جانىنداعى گۇلزارلار, اگروقالاشىق ەلدى مەكەنى, جەڭىس داڭعىلى, جاعالاۋ شاعىن اۋدانى, ءۋاليحانوۆ كوشەسى, ت.ب. قوعامدىق ورىندار اباتتانىپ, كوگالداندىرىلدى.

مەكتەپ سالۋ جونىنەن رەكوردتىق كورسەتكىش

وسى جىلى ەلوردادا 18 مەكتەپ ەسىگىن اشتى. ولاردىڭ ءبىر بولىگى – «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا بوي كوتەردى. جالپى, وسى ۇلتتىق جوبا شەڭبەرىندە 2024–2025 جىلدار ارالىعىندا جاڭا فورماتتا 24 ءبىلىم وشاعىنىڭ قابىرعاسى قالانادى. ءسويتىپ, ەكى اۋىسىمدا وقيتىن 90 مىڭعا جۋىق وقۋشى ورنى پايدا بولادى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى بىرنەشە مەكتەپ اشۋ جوسپاردا بار. ال الداعى جىلى تاعى 20-دان استام مەكتەپ ەل يگىلىگىنە بەرىلەدى.

«قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى ءوسىپ, الەۋمەتتىك نىساندارعا قاجەتتىلىك ارتىپ جاتىر. وقۋ ورىندارى قالا­نىڭ بارلىق اۋدانىندا, سونىڭ ىشىندە تۇرعىن الاپتارىندا دا سالىندى. مىسالى, تاياۋدا ۇركەر تۇرعىن الابىندا جاڭا ۇلگىدەگى مەكتەپ اشىلدى. وقۋ ورنى ەكى اۋىسىمدىق 4 مىڭ وقۋشى ورنىنا ەسەپتەلگەن. قازىرگى ۋاقىتتا №69 مەكتەپ-ليتسەيىندە بالالار ءۇش اۋى­سىمدا وقيدى. وسىلايشا, جاڭا مەكتەپ تولىپ كەتۋ ماسەلەسىن شەشەدى. بالالار جاڭا مەكتەپتە ءۇشىنشى توقساننان باستاپ وقيدى», دەدى قالا باسشىسى.

ۇلەسكەر ماسەلەسىنىڭ ءحالى نەشىك؟

ەندى استانا اكىمدىگى قۇرى­لىس كومپانيالارىنىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ۇلەسكەر پروبلەماسىن شەشۋگە بيۋد­جەتتەن قارجى ءبولۋدى توقتا­تادى. بريفينگتە وسى جونىندە ايتقان جەڭىس قاسىمبەك, كەلەسى جىلى «ەلوردا قۇرىلىس» كومپا­نياسىنىڭ تاراتىلاتىنىن ما­لىمدەدى.

ء«سىز اۆتوورتالىقتان كولىك ساتىپ الىپ, ول ساپاسىز بولسا, ماسەلەنى اكىمدىك شەشپەيدى عوي. بۇل دا سونداي ماسەلە. بىراق ءبىز ۇلەسكەردىڭ جاعدايىن ءتۇسى­نىپ وتىرمىز. 16 مىڭ وتباسى پروبلەماعا تاپ بولدى. وعان بيۋدجەتتەن كوپ قارجى جۇمسالدى. ول قايتارىلمايتىن قاراجات. قۇرىلىس كومپانياسى جوق, ونىڭ يەسى سوتتالدى. ول ۇلەسكەردىڭ قوسىمشا اقى تولەۋگە مۇمكىندىگى جوق. سون­دىق­تان الدىن الا ايتىپ وتىر­مىن, كەلەسى جىلدان باستاپ «ەلور­دا قۇرىلىس» كومپانياسى تارا­تى­لادى», دەدى ج.قاسىمبەك.

ونىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلىس كومپانياسى كەلەسى جىلى بىتپە­گەن جۇمىستى اياعىنا دەيىن جەت­كىزەدى. ء«بىز تۇسىنەمىز, وسىمەن ۇلەس­كەر پروبلەماسى بىتپەيدى, ءبارىبىر بىرەۋ الدانادى. قۇرىلىس كومپانيالارى دا نارىق تالابىنا شىداماي تاراپ كەتەدى, ودان بولەك الاياقتار دا بار. ولار­مەن جەكە جۇمىس ىستەيتىن بولا­مىز, بىراق بيۋدجەتتەن قارا­جات قاراستىرىلمايدى», دەپ ءتۇسىن­دىردى قالا اكىمى.