كەشە شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ەرمەك كوشەرباەۆ ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزىپ, وڭىردە اتقارىلىپ جاتقان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جۇمىستار تۋرالى باياندادى. سونىمەن قاتار باق وكىلدەرىنىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى.
بريفينگتە وبلىس اكىمى ەڭ اۋەلى وڭىردەگى ەلەۋلى جاڭالىقتارعا توقتالدى. ونىڭ ءبىرى – ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى كوپىردىڭ اشىلۋى ەدى. 1 316 مەتر نىساننىڭ ينفراقۇرىلىمى جاسالىپ, 19 شاقىرىم جول سالىندى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن سالىنعان كوپىردىڭ ءوڭىر ءۇشىن ستراتەگيالىق ماڭىزى زور. وبلىستىڭ شالعايداعى اۋداندارى ەندى قىتاي مەن رەسەي اراسىنداعى ترانزيتتىك اۋداندارعا اينالادى.
سونداي-اق جىل كولەمىندەگى ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ەندى ءبىرى – ۇلكەن نارىن, كاتونقاراعاي جانە مارقاكول اۋداندارى قايتا قۇرىلىپ, تاريحي ادىلدىك ورناعانىن تىلگە تيەك ەتتى. رەفورمالاردىڭ وڭ ناتيجەلەرىنە 3 جىل بۇرىن قايتا تۇلەگەن تارباعاتاي مەن سامار اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارى دا كۋا بولعان. پرەزيدەنت كاتونقاراعاي مەن زايسان اۋداندارىندا اۋەجاي سالۋ تۋرالى شەشىمىن جاريالاعاندا ءوڭىر حالقى شەكارادا جاتقان شالعاي اۋدانداردى دامىتۋ ءۇشىن جاساعان وتە ماڭىزدى قادام ەكەنىن سەزدى. وسى وقيعالاردى بايانداي كەلگەن وبلىس باسشىسى ەرمەك بەدەلباي ۇلى باياندامانى ەكونوميكا سالاسىنا قاراي ويىستىرعان.
– پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا وراي ءوڭىردىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋ جولىندا تىنباي ەڭبەك ەتىپ كەلەمىز. قازىرگى تاڭدا ەكونوميكا ءوسىمى 6,5 پايىزدى قۇراعان. وندىرىستىك ونەركاسىپ ءونىمى 65 پايىزعا جەتىپ, 2,1 ترلن تەڭگەنى قۇراعان. ءبىز ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جانە بيزنەس ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋ بويىنشا جۇمىس ىستەيمىز. 2029 جىلعا قاراي ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقىنىن ەكى ەسەگە ارتتىرۋ ماقساتىن قويدىق. ول ءۇشىن بارلىق سالا بەلسەندى جانە ۇيلەسىمدى جۇمىس ىستەۋى ءتيىس دەيدى وبلىس اكىمى.
ايماق باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا 2032 جىلعا دەيىن 913 ملرد تەڭگەگە 40 ينۆەستيتسيالىق جوبادان تۇراتىن پۋل قالىپتاستىرىلدى. ونىڭ ىشىندە اعىمداعى جىلى 46 ملرد تەڭگەگە 10 ينۆەستيتسيالىق جوبا ىسكە اسىرىلىپ, 478 جۇمىس ورنى قۇرىلدى. بۇل جوبالاردىڭ قاتارىنا ءوڭىردىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن دامىتۋعا جانە يمپورتتى الماستىرۋعا اسەر ەتۋى ءتيىس ەكى زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى كىردى. اتاپ ايتساق, تۇرىك ينۆەستورىنىڭ قاتىسۋىمەن 1,5 ملرد تەڭگەگە «KazMetalExport» جشس ءتۇستى سىنىقتاردى وڭدەۋ زاۋىتى جانە 1,2 ملرد تەڭگەگە «ۋك ترۋبتەح» جشس پوليەتيلەن قۇبىرلارىن دايىنداۋ زاۋىتى.
– تارباعاتاي اۋدانىندا قۋاتتىلىعى جىلىنا 25 ملن تونناعا دەيىن, ينۆەستيتسيا كولەمى 216 ملرد تەڭگە, 1000 جۇمىس ورنى بار مىس ءوندىرۋ جانە قايتا وڭدەۋ بويىنشا تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتىن سالۋ كوزدەلگەن. كاسىپورىن ءونىمى قحر مەن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق ەلدەرىنە ەكسپورتقا باعدارلانعان, – دەپ تولىقتىردى اكىم.
ەكونوميكانى ىلگەرى باستىرىپ وتىرعان سالانىڭ ەندى ءبىرى – اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى. اۋىل شارۋاشىلىعى شىعىس قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كۇرەتامىرى دەسە دە ارتىق ايتقاندىق ەمەس. بيىل ءداندى جانە مايلى داقىلداردىڭ ونىمدىلىگى 25 پايىزعا ءوسىپ, ەكسپورت ۇلعايدى. وڭدەلگەن ونىمدەردىڭ ەكسپورتى ءبىر جىلدا 37,6 پايىزدان 65,5 پايىزعا دەيىن وسكەن. كۇنباعىس مايىن وندىرۋدەن – شىعىس قازاقستان ءبىرىنشى ورىندا.
– قحر حالىقارالىق كورمەسىندە «ۆوستوكەكولاين», «سەي-نار» جانە «يانتار ۋك» كومپانيالارىمەن 11 ملن دوللاردىڭ كەلىسىمشارتىنا قول قويىلدى. سامارقاندتا وتكەن IV «قازاقستان-وزبەكستان» حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمىندا 12 ملن دوللارعا كەلىسىمشارت جاسالدى. ال شانحايداعى VII حالىقارالىق يمپورت كورمەسى ناتيجەسىندە 3 ملن دوللارعا كەلىسىمشارت جاسالعان, – دەدى ءوڭىر باسشىسى.
ەلىمىزدەگى سۋ رەسۋرستارىنىڭ 40 پايىزى ءبىزدىڭ وبلىستا. وڭىردە 16 بالىق شارۋاشىلىعى 2 مىڭ 200 توننا ءونىم وندىرەدى. بۇل كورسەتكىشتى 2030 جىلعا قاراي 10 مىڭعا دەيىن ۇلعايتۋ جوسپارلانعان. وتكەن عاسىردا قۇرىپ كەتكەن بەكىرە تۇقىمداس بالىقتاردىڭ پوپۋلياتسياسىن قالپىنا كەلتىرۋ دە قولعا الىندى. ودان بولەك فورەل شارۋاشىلىعى دا وڭىردەگى اگرووندىرىستىك كەشەننىڭ درايۆەرىنە اينالماق. سول سەكىلدى تۋريزم سالاسى دا قارقىن العان. شىعىس قازاقستان جىل بويى جۇمىس ىستەيتىن ءتۋريزمدى دامىتۋعا دا نيەتتى. وڭىردە تۋريستىك اقپاراتتىق ورتالىقتار جەلىسى كەڭەيىپ كەلەدى. مارقاكول مەن التاي اۋداندارىندا جاڭا ەكى ورتالىق اشىلىپ جاتىر.
– وڭىردە تۋريستەردىڭ نازارىن اۋدارۋ ءۇشىن برەندتىك ءىس-شارالار وتكىزىپ كەلەمىز. سونىڭ ىشىندە «AltaiFest – ورلەۋ» جازعى فەستيۆالى جانە «شىعىس سالبۇرىنى» قۇسبەگىلەر مەن بۇركىتشىلەر فەستيۆالى. بۇدان بولەك, بوزانباي اۋىلىندا ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنىڭ قۇزىرەتتىلىك ورتالىعى اشىلىپ جاتىر. ونى الەمگە ايگىلى بۇركىتشى ايشولپان باسقارادى, – دەپ, ۇلتتىق ءداستۇردىڭ دە تىس قالماعاندىعى تۋرالى ءسوز ەتتى ەرمەك بەدەلباي ۇلى.
سول سەكىلدى قوناقجاي ۇيلەر دە وڭ ناتيجە بەرگەن. بۇل جوبا تۇرعىنداردىڭ تابىس كوزىنە اينالدى. كاتونقاراعايداعى كوروبيحا اۋىلى بۇگىندە بۇكىل ەلگە ءمالىم. ونداعى ءاربىر ءۇي الا جازداي تۋريست قابىلداپ, تولايىم تابىسقا جەتىپ وتىر. قازىر قالا ىرگەسىندەگى زيموۆە جانە پوپەرەچنوە اۋىلدارى دا وسى باعىتتا دامىپ كەلەدى. تابيعاتى اسەم, تاۋلى ايماققا قىسى-جازى كەلۋشىلەر جەتكىلىكتى. ايتقانداي, كاتونقاراعاي اۋدانىندا 4 جۇلدىزدى وتەل مەن 2-3 جۇلدىزدى قوناقۇيلەر سالىنادى.
تۋريزم سالاسىنداعى اۋىز تولتىرىپ ايتا كەتەر تاعى ءبىر جاڭالىق – قىتاي تاراپىمەن بىرلەسىپ مارقاكول جانە قاناس كولدەرى اراسىندا ترانسشەكارالىق تۋريستىك مارشرۋت ۇيىمداستىرۋدى كوزدەپ وتىر. ول ءۇشىن مارقاكول اۋدانىنداعى تەرەكتى جانە قىتاي جاعىنداعى اقتۇبەك اۋىلدارى ماڭىندا جاڭا شەكارا بەكەتىن اشۋ جانە مارقاكول كولىنە دەيىنگى جول قۇرىلىسى ماسەلەلەرى پىسىقتالىپ جاتىر. شىعىستىڭ تابيعاتى مەن دارىگەرلەردىڭ كاسىبي الەۋەتى وڭىردە مەديتسينالىق جانە ساناتوريالىق-كۋرورتتىق ءتۋريزمدى دامىتۋعا دا ىقپال ەتەدى. جول دەمەكشى, بيىل شىعىستا «جول جىلى» دەپ بەكىتىلگەن. ونىڭ دا وڭ ناتيجەسى از ەمەس. ماسەلەن, جوندەۋ جۇمىستارى جىل باسىندا باستالعان 392 شاقىرىم رەسپۋبليكالىق جولدىڭ 110 شاقىرىمى اياقتالدى.
ءبىلىم, دەنساۋلىق ساقتاۋ سىندى ماڭىزدى سالالاردى قاۋزاي كەلگەن وبلىس باسشىسىنا جۋرناليستەر تاراپىنان دا از سۇراق قويىلمادى. بەس ساعاتقا سوزىلعان بريفينگتەگى ساۋالداردىڭ دەنى ەكولوگيا سالاسىنا باعىتتالدى. الايدا بەلگىلى بولعانداي وسكەمەننىڭ اۋا ساپاسى مامانداردىڭ نازارىندا. دەي تۇرعانمەن قالانىڭ قازانشۇڭقىردا ورنالاسقاندىعى دا كەدەرگى كەلتىرەدى. سونىمەن قاتار شەكارا شەبىندە جاتقان زايسان جۇرتشىلىعىن الاڭداتىپ وتىرعان گازداندىرۋ ماسەلەسى دە جۋرناليستەر نازارىنان تىس قالمادى. وبلىس باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا زايسان اۋدانىندا گاز قورى جەتى جىلعا جەتۋى مۇمكىن. الايدا, وعان ءالى بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ قاجەت.
ءباسپاسوز ءماسليحاتى سوڭىندا وبلىس اۋماعىنداعى پروبلەمالاردىڭ بارلىعى ءوز رەتىمەن شەشىلەتىنىن ايتىپ سەندىردى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى