الەۋەتى ارتقان الەۋمەتتىك سالا

جاعداي جاقسارا ءتۇستى

ەلىمىزدە جىل سايىن زەينەتاقىنى كوتەرۋگە ارەكەت جاسالادى. بيىل دا ول ۇر­دىس­تەن تانعان جوق. Primeminister.kz ساي­تى­نىڭ مالىمەتىنشە, بازالىق زەي­نەت­اقى 7%-عا, ىنتىماقتى زەينەت­اقى 9%-عا يندەكستەلدى. ناتيجەسىندە, 2,4 ملن زەينەتكەردىڭ, ونىڭ ىشىندە بجزق جيناقتاۋ قورىنان زەينەتاقى الاتىن 459,3 مىڭ زەينەتكەردىڭ زەينەتاقىسى كوبەيدى. ورتاشا زەينەتاقى كولەمى 165 مىڭ تەڭگەدەن استى. بۇعان قوسا, بازالىق زەينەتاقىنى كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوبەيتۋ جۇمىستارى ءالى دە جالعاسىپ جاتىر. ال 2028 جىلعا قاراي جۇمىس بەرۋشى تولەيتىن مىندەتتى زەينەتاقى جارناسى 5%-عا ۇلعايماق. بيىلعى  1 قاڭتاردان باستاپ ەڭ تومەنگى جالاقى  85 مىڭ تەڭگەگە ارتتى. بۇل تىزبەكتە 1,8 ملن ادام, ونىڭ ىشىندە بيۋدجەت قىز­مەت­كەرلەرى بار. 600 مىڭ ازا­مات­­تىق قىزمەتشىلەردىڭ جەكەلەگەن سانات­تارىنىڭ جالاقىسىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن  20%-عا ارتتىرۋ جالعاسىپ جاتىر.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس جۇمىسپەن قامتۋعا جاردەمدەسۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ شارالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر, تابىسى كۇنكورىس دەڭگەيىنەن تومەن ادامدار سانى ازايىپ كەلەدى. تسيفرلىق وتباسى كارتاسى ارقىلى 843 مىڭنان اسا ادامعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتىلدى. 845 مىڭنان استام ادام جۇمىسپەن قامتىلدى, ونىڭ 401 مىڭ­نان استامى – جاستار. 9 مىڭعا جۋىق ازامات, ونىڭ ىشىندە مۇگەدەكتىگى بار جاندار جانە ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار بالالى اتا-انالار بيزنەس-يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋعا گرانت الدى.

مەملەكەتتىك ينۆەستيتسيالار تيىم­دىلىگىن ارتتىرۋ جانە ساپالى جوس­پارلاۋعا جوبالاردىڭ يننوۆاتسيالىق ناۆيگاتورى ازىرلەندى. بۇل جۇيە كادرلارعا قاجەتتىلىكتى بولجاپ, تالداۋ جاسايدى, سونداي-اق جوبالاردى ۇيلەستىرۋگە, ساپاسىن باقىلاۋعا, تيىمدىلىگىنە مونيتورينگ جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. پلاتفورما ارقىلى جالپى قۇنى 33 ترلن تەڭگە بولا­تىن 755 ينۆەستيتسيالىق جوبا قاداعا­لا­نىپ وتىر. بۇل جوبالار اياسىندا 150 مىڭعا دەيىن جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانعان.

دەنساۋلىق ساقتاۋ ساتىلاپ دامىدى

2024 جىلى, اسىرەسە اۋىلدىق جەر­لەر­دەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ ينفر­قۇ­رىلىمىن دامىتۋ جۇمىستارى جال­عا­سىن تاپتى. «اۋىلدا دەنساۋلىق ساق­تاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 655 باستاپقى مەديتسينا­لىق-سانيتارلىق كومەك كورسەتۋ جوسپار­لانعان. وعان 257 مەديتسينالىق پۋنكت, 238 فەلدشەرلىك پۋنكت, 160 دارىگەرلىك امبۋلاتوريا كىرەدى. قازىر 251 نىسان قۇرىلىسى اياقتالىپ, 1 مىڭنان استام جۇمىس ورنى اشىلعان.

ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك ساياسات­تىڭ باستى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – انا ءولى­مىن ازايتۋ. 2024 جىلعى كورسەت­كىش­تەر وتكەن جىلمەن سالىس­تىر­عاندا 15%-عا جاقسارعان. جاڭا باعدار­لا­مالار­دى ەنگىزۋ, ونىڭ ىشىندە كلي­نيكال­ىق حاتتامالاردى قايتا قاراۋ, بو­سا­نۋعا تاريفتەردى ارتتىرۋ دەن­ساۋ­لىق ساقتاۋ سالاسىندا­عى جاع­­­داي­­دى ايتارلىقتاي جاقسارتۋ­­عا سەپ­­تى­­گىن تيگىزدى. بيىل امبۋل­ا­تو­­­ريا­­­­لىق دەڭگەيدە جالپى سوماسى 212,8 ملرد تەڭگەگە  3,5 ملن پاتسيەنت ءدارى-دار­مەكپەن قامتاماسىز ەتىلدى. امبۋ­لاتو­ريالىق كومەكتى جاقسارتۋ­عا باسىم­دىق بەرە وتىرىپ, ءدارى-دارمەك­پەن قامتاماسىز ەتۋ جۇيەسىن جەتىل­دىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر.

ءبىلىم بەرۋدىڭ ءباسى بيىك

مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى اياسىندا «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى بەلسەندى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. جوبا مەكتەپ وقۋشىلارىن وقى­تۋعا, جاعدايدى جاقسارتۋعا, سونداي-اق مەكتەپتەردى زاماناۋي تەحنو­لوگيالارمەن جابدىقتاۋعا ءارى ۋاقىت تالاپتارىنا جاۋاپ بەرەتىن ينفرا­قۇرىلىم دايىنداپ, ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان.

جوبانى ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە جاڭا مەكتەپتەردىڭ 40%-دان استامى اۋىلدىق جەرلەردە سالىندى. وندا وقۋ كابينەتتەرى, STEM-زەرتحانالار, روبوتتەحنيكا كابينەتتەرى, حورەوگرافيا, سپورت زالدارى, دەمالىس ايماعى مەن نەتۆوركينگ زالدارى بار. ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالارعا دا جاعداي جاسالعان. سىنىپتاردا ينتەراكتيۆتى تاقتالار مەن كومپيۋتەرلەر ورناتىلعان. جالپىلاما 36 جاڭا جايلى مەكتەپ پايدالانۋعا بەرىلدى, ونىڭ 15-ءى اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردە سالىندى. ال 31 جەلتوقسانعا دەيىن 76 نىسان ەسىگىن ايقارا اشپاق.

وعان قوسا مەكتەپكە دەيىنگى وقىتۋدى جاقسارتۋ جۇمىستارى جالعا­سىن تاپتى. بۇگىندە ەلىمىزدە 11,6 مىڭ مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىم جۇمىس ىستەيدى, وندا 988 مىڭنان اسا بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. مەكتەپتەردە مەكتەپالدى دايارلىقپەن 160 مىڭ بالا قامتىلدى. قازىر بالالاردى بىلىممەن قامتۋ 92,5%-عا جەتتى, 62,3 مىڭ ورىندىق 547 جاڭا بالاباقشا اشىلدى. مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا 4,2 مىڭنان استام كونسۋلتاتسيا پۋنكتى جۇمىس ىستەيدى.

ءبىلىم بەرۋدى تسيفرلاندىرۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنەدى, مىسالى, اتا-انا­لار­عا بالا كۇتىمى تۋراسىندا كونسۋل­تا­تسيا­­لىق كومەك كورسەتەتىن «بەسكە دەيىن ۇلگەر» ءموبيلدى قوسىمشاسى ىسكە قو­سىلدى. سونداي-اق مەكتەپ جاسىنا دە­يىنگى بالالاردى دامىتۋدىڭ جەكە كارتاسى تسيفرلىق فورماتقا اۋدارىلدى.

ستۋدەنتتەردىڭ شاكىرتاقىسى ءوستى

ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى ەڭ ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى – ستۋدەنتتەرگە ارنالعان شاكىرتاقىنى كوبەيتۋ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرمالارى اياسىندا 2020 جىلدان باستاپ ەلىمىزدە شاكىرتاقىلاردى ارت­تىرۋدا دايەكتى جۇمىستار جۇر­گىزىلىپ جاتىر. 2025 جىلعا قاراي ولار جوو ستۋدەنتتەرى ءۇشىن ەكى ەسە, ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتار ءۇشىن 1,75 ەسە كوبەيەدى دەپ جوسپارلانعان. باكالاۆريات ستۋدەنتتەرىنىڭ شاكىرت­اقىسى 20%-عا, 47 135 تەڭگەگە دەيىن, ال پەداگوگيكالىق جانە مەديتسي­نالىق باعىتتاعى ستۋدەنتتەر ءۇشىن 75 600 تەڭگەگە دەيىن ءوستى. ينتەرندەردىڭ ستيپەندياسى ەندى 85 376 تەڭگەنى, ال رەزيدەنتتەردىڭ ستيپەنديا­سى 123 122 تەڭگە بولدى. ماگيسترانتتاردىڭ ستيپەنديالارى 15%-عا, 107 061 تەڭگەگە دەيىن, ال دوكتورانتتاردىكى 240 000 تەڭگەگە دەيىن كوبەيدى.

حالىقارالىق سەرىكتەستىك سەرپىنى

ەلىمىزدە جوعارى ءبىلىم بەرۋدى دامى­­تۋ ءارى جاڭعىرتۋ, ونىڭ ىشىندە شەت­ەل­­­دىك ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن سترا­تەگيا­­لىق ارىپتەستىك ورناتۋ ارقى­لى دا ءجۇ­رىپ جاتىر. 2021 جىلى جو­عارى ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋ تۇ­جى­­رىم­داماسى قابىلداندى, ول 2025 جىلعا دەيىن ەلىمىزدە شەتەلدىك جوعا­رى وقۋ ورىندارىنىڭ كەمىندە 12 في­ليالىن اشۋدى كوزدەيدى. وسى تۇ­جى­رىمداما اياسىندا 12 ەلدىڭ, سونىڭ ىشىن­دە ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, اقش, فرانتسيا, وڭتۇستىك كورەيانىڭ ۋني­ۆەر­سيتەتتەرىمەن 23 ستراتەگيالىق سەرىك­تەستىك پىسىقتالدى. 2024 جىلدىڭ قازان ايىندا ستراتەگيالىق سەرىكتەس­تەر – 67 شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتىڭ 120 وكىلى قاتىسقان فورۋم ءوتتى. وسىلايشا جاڭا وقۋ مەن عىلىمي ارىپتەستىك قۇرۋ ەلىمىزگە جاھاندىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە كىرىگۋگە كومەكتەسپەك.

عىلىمدى دامىتۋعا دەن قويىلدى

عىلىمدى دامىتۋ – وركەندەۋدىڭ ماڭىزدى قادامى ەكەنى انىق. وسى باعىتتا ءباسى بيىك جوبالار بار. سونىڭ بىرەگەيى – جاس عالىمداردى قولداۋعا باعىتتالعان «جاس عالىم» جوباسى.  2021 جىلدان 2024 جىلعا دەيىن گرانتتىق قارجىلاندىرۋعا 16 كونكۋرس وتكىزىلدى. ناتيجەسىندە جاس عالىمدار 2 مىڭنان استام عىلىمي جوبانى جۇزەگە اسىردى. ونىڭ ىشىندە 686 جوبا ينجەنەرلىك ءبىلىم مەن تەحنولوگيالاردى اكادەميالىق زەردەلەۋدى دامىتۋعا باعىتتالعان دوكتورانتۋرادان كەيىنگى باعدارلاما اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

سونداي-اق «جاس عالىم» باعدار­لا­ماسى بويىنشا 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان جاڭا كونكۋرس جاريالاندى, بۇل ەلىمىزدىڭ عىلىمي الەۋەتىن ودان ءارى دامىتۋدى قامتاماسىز ەتەدى.

ال عىلىمي ازىرلەمەلەر مەن تەحنولوگيالاردى كوممەرتسيالاندىرۋ – يننوۆاتسيالىق ەكونوميكانى قۇرۋدىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدا 5 كونكۋرس ىسكە استى. سونىڭ شەڭبەرىندە عىلىمدى قاجەتسىنەتىن ءونىمدى ساتۋدان تۇسكەن كىرىستەردى, قوسا قارجىلاندىرۋ مەن سالىقتىق تۇسىمدەردى قوسقاندا 97 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات الىندى. بۇل رەتتە عىلىمي زەرتتەۋ ءونىمىنىڭ ەكسپورتى 571 ملن تەڭگەنى قۇرادى.

ءونىم وركەن جايدى

وتاندىق عىلىمنىڭ ماڭىزدى جەتىستىگى – بىرەگەي ونىمدەردى دامىتۋ. مىسالى, تازارتىلعان سەلەن 2023 جىلعا دەيىن بىزدە وندىرىلمەگەن. سەلەن – فار­ماتسەۆتيكا, جارتىلاي وتكىز­­­گىش ونەركاسىبى مەن مەتاللۋرگيا سياق­­­تى ءارتۇرلى سالالاردا قولدانى­لاتىن ماڭىزدى ەلەمەنت. 2023 جىلى «قازاقمىس پروگرەسس» جشس وندىرىستىك قۋاتى ارقىلى سەلەندى تازارتۋ ماق­ساتىندا ۋچاسكە پايدالانۋعا بەرىلدى. تەحنولوگيا ساپاسى 99,5%-دان اساتىن جوعارى تازالىقتاعى سەلەن الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل اتالعان جوعارى تەحنولوگيالىق سالادا جاڭا پەرسپەكتيۆالار اشادى. الداعى جىلدارى قۋاتىن كەڭەيتۋ, قۇرامىندا سەلەنى بار ماتەريالداردى قايتا وڭدەۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن ەنگىزۋ جوسپاردا بار. بۇل ەلىمىزدە كىرىستەردى ۇلعايتۋعا ءارى جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا ىقپال ەتەدى.

سونىمەن قاتار ەلىمىزدە ونكولو­گيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەسۋگە باعىت­تال­عان جاڭا دارىلىك پرەپاراتتار بەلسەن­دى ازىرلەنىپ جاتىر. وسىنداي جوبالار­دىڭ ءبىرى – D-يزواسكوربين قىشقىلى نەگىزىندە ءدارى-دارمەك جاساۋ. ول KRAS مۋتاتسياسى بار قاتەرلى ىسىكتەردى ەمدەۋگە قولدانىلادى. Nazarbayev University قولداعان جوبا فارماتسەۆتيكا سالاسىنداعى ماڭىزدى قادام بولدى ءارى ونكولوگيالىق اۋرۋ­لاردى ەمدەۋدى ايتارلىقتاي جاق­سارتا الادى. بيىل جوبا ودان ءارى كليني­كالىق زەرتتەۋلەر مەن ەمدەۋ ادىستەرىن ازىرلەۋگە 2,1 ملرد تەڭگە قۇيماق.