عىلىمي زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى كوممەرتسيالانۋعا ءتيىس

NU پرەزيدەنتى ۆاكار احماد ۋنيۆەرسيتەت ورتالىق ازيا اي­ماعىنداعى جەتەكشى جوعارى ءبىلىم بەرۋ, زەرتتەۋ جانە يننوۆاتسيا مەكەمەلەرىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتتى. 2011 جىلدان باستاپ 360-قا جۋىق عىلىمي جوبا, 9 مىڭنان استام جاريالانىم, 500-دەن استام ستارتاپ ۇسىنىلدى.

ورتا ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋ ماسە­لەلەرى جونىندە نزم باسقارما تور­اعاسى ءانۋار جانعوزين ءسوز سوي­لەدى. بۇگىنگى تاڭدا «اۋىلدىق جەر­لەردەگى تىرەك مەكتەپتەردىڭ الەۋەتىن دامىتۋ» جوباسى اياسىندا نزم قول­داۋىمەن 135 وڭىرلىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىم­دارى قامتىلدى, 583 مامان دايار­لاندى, ولار كەيىننەن اۋىل مەك­تەپ­تەرىنىڭ ديرەكتورى بولدى. كە­لە­سى جىلى اۋىلداردا تاعى 200 تى­رەك مەك­تەپتى دامىتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

قامقورشىلىق كەڭەستىڭ تور­اعاسى مەن مۇشەلەرى كۇن ءتارتىبىن ەس­­كەرە وتىرىپ, ءبىلىم بەرۋ ساپا­سىن ارتتىرۋ, اكىمشىلىك جانە بيۋد­جەتتىك ۇدەرىستەردى جەتىلدىرۋ جونىن­دە­گى NU مەن نزم جوسپارلارىنا قاتىس­تى بىرقاتار ماسەلەنى ايتتى.

نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى تەحنوپارككە بارعان كەزدە پرەمەر-مينيستر جوو زەرت­تەۋشىلەرى ىسكە اسىراتىن جانە عىلىمي شەشىمدەردى كوممەر­تسيالاندىرۋعا باعىتتالعان دەن­ساۋلىق ساقتاۋ, جاساندى ينتەللەكت, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا سالالارىن دامىتۋ سالالارىنداعى وزىق عىلىمي ازىرلەمەلەرمەن تانىستى.

پرەمەر-مينيسترگە بۇگىنگى تاڭدا اۋدانى 3 مىڭ شارشى مەتر تەحنوپارك اۋماعىندا 32 وتاندىق كومپانيا, تاجىريبەلىك-ەكسپەريمەنتتىك تسەح, تسيفرلىق پروتوتيپتەۋ زەرتحاناسى جۇمىس ىستەيتىنى, ارنايى ەكونوميكالىق ايماق رەجىمىنىڭ مۇمكىندىكتەرى بەرىلەتىنى باياندالدى. عىلىمي جوبالاردىڭ باسشىلارى يندۋست­ريا­لىق سەرىكتەستەرمەن بىرلەسىپ ءوز ونىمدەرىن كورسەتتى جانە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ازىرلەمەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋ مەن ىلگەرىلەتۋ بويىنشا بۇعان دەيىن قويعان مىندەتتەرىنە قول جەتكىزۋ ارەكەت­تەرى تۋرالى حابارلادى.

ءار جوبا تەحنولوگيالاردىڭ دايىندىق دەڭگەيىنە سايكەس TRL شكالاسى بويىنشا 0-دەن 9-عا دەيىنگى باللمەن باعالانادى.

وقۋشىلاردىڭ تسيفرلىق داع­دىلارىن دامىتۋعا باعىتتالعان وتاندىق Codiplay ستارتاپ-جوباسى قازىرگى ۋاقىتتا ۇلىبريتانيا, وڭتۇستىك كورەيا, ساۋد ارابياسى, تۇركيا, ازەربايجاندى قوسا العاندا, 10 ەلدەگى 450-دەن استام وقۋ ورىندارىن قامتيدى. ەلىمىز­دىڭ مەكتەپتەرىندە تەحنولوگيا­نى ەنگىزۋ بويىنشا جۇمىس جۇر­گىزىلۋدە. جىل سوڭىنا دەيىن تۇركىس­تان وبلىسىنىڭ 10 ءبىلىم بەرۋ ۇيىمى Codiplay ەكوجۇيەسىنە قوسىلىپ, كەيىننەن 2025 جىلى تاعى 60 مەكەمەگە, ونىڭ ىشىندە اقتوبە جانە قاراعاندى وبلىستارىندا كەڭەيتىلەتىن بولادى. ۇكىمەت باسشىسى وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ مەكتەپتەردە Codiplay ازىرلەمەلەرىن بەلسەندى ەنگىزۋدى تاپسىردى.

«Smartview Innovation» جشس ستارتاپى پايدالى قازبالاردى ءوندىرۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىت­­تالعان. جاڭا تەحنولوگيا جۇ­­مىس كۇشىن 90%-عا دەيىن ۇنەم­­دەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, قىزمەت­كەر­لەردىڭ قاۋىپسىزدىك شارالارىن 80%-عا, اپپاراتشىلاردىڭ جۇ­مىس تيىمدىلىگىن 50%-عا ارتتىرا­دى. پرەمەر-مينيسترگە قازىر­گى ۋاقىتتا قاناتقاقتى جوبا تۇركىستان وبلىسىندا «Central Asia Mining Co»-مەن بىرگە جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانى, قوسىمشا سەرىكتەس ىزدەستىرىلۋدە ەكەنى ايتىلدى. ستارتاپتى رەسەي, كانادا, اۋستراليا جانە اقش سياقتى حالىقارالىق نارىقتارعا كەڭەيتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

«IHT Central Asia» جوباسى مەديتسينالىق بۇيىمداردى ازىرلەۋگە جانە وندىرۋگە مامان­دانعان. قازاق-يسپان كاسىپور­نى بيىل 4 مىڭنان استام ءونىم ءتۇرىن شىعاردى, ولاردىڭ ىشىندە ميو­كارد ينفاركتىسى مەن جۇرەكتىڭ يشەميالىق اۋرۋىن ەمدەۋ كەزىندە كومەكتەسەتىن كورونارلىق ستەنتتەر مەن كاتەتەرلەر بار. كومپانيا تەحنوپاركپەن بىرلەسكەن زەرتتەۋلەر مەن ازىرلەمەلەر ورتالىعىن اشۋ, وتاندىق تىگىن ماتەريالىن ءوندىرۋ فابريكاسىن ىسكە قوسۋ جانە «سك-فارماتسيامەن» ىنتىماقتاستىق­تى كەڭەيتۋدى جوسپارلاپ وتىر. قازى­رگى ۋاقىتتا كاسىپورىن ءوز ونىم­د­ەرىن قىرعىزستانعا ەكسپورتتايدى, ودان بولەك 7 ەلگە شىعۋ­دى جوسپارلاپ وتىر. پرەمەر-مينيستر دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە وتاندىق وندىرۋ­شىلەرگە جاردەمدەسۋ ءۇشىن «سك-فارماتسيا» جانە دارىلىك زاتتار­دى ساراپتاۋدىڭ ۇلتتىق ورتالى­عى­مەن جۇمىس جۇرگىزۋدى تاپسىردى. سونىمەن قاتار ونەركاسىپ مينيسترلىگىنىڭ الدىنا وتاندىق تاۋار وندىرۋشىلەردى ەكسپورتتىق قولداۋ شارالارىمەن قامتۋدى كەڭەيتۋ مىندەتى قويىلدى.

پرەمەر-مينيسترگە تىرەك-قيمىل اپپاراتى بۇزىلعان ادامداردى وڭالتۋ ءۇشىن ەكزوقاڭ­­قالار ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋ, كليني­كاعا دەيىنگى كەزەڭدە دونورلىق ورگاندى ۇزاق مەرزىمدى تاسىمالداۋ جۇيەسىن, قاتەرلى ىسىككە قارسى جاڭا پرەپاراتتى ازىرلەۋ بويىنشا جوبالار تانىستىرىلدى.

ترانسپلانتولوگيا سالاسىن­داعى جوبا بويىنشا و.بەكتەنوۆ ەل تۇرعىندارى اراسىندا ءوسىپ كەلە جاتقان قاجەتتىلىكتى ەسكەرە وتىرىپ, قازىرگى زامانعى مەديتسينانىڭ بارلىق تالاپتارىنا ساي بولعان جاعدايدا سەرتيفيكات الۋ ءراسىمىن جەدەلدەتۋدى تاپسىردى. «University Medical Center» كورپوراتيۆتىك قورىنىڭ باسقارما توراعاسى, كارديوحيرۋرگ يۋري پيا ازىرلەۋدىڭ بىرەگەيلىگى وقشاۋلانعان ورگاندى 24 ساعاتتان استام ۋاقىت بويى ساقتاپ قانا قوي­ماي, ونىڭ جاي-كۇيىن ەمدەۋ­دى, باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ مۇمكىن­دىگىندە, اتاپ ايتقاندا, دارىگەر­لەرگە ۋلترادىبىستىق, تامىر­ىشىلىك زەرتتەۋلەر سياقتى راسىمدەر قولجەتىمدى بولاتىنىنا توقتالدى.

سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدا جاساندى ينتەللەكتىنى پايدالانۋ, مەتالداردى تەرەڭ وڭدەۋ سالاسىن­داعى بىرقاتار جوبا بو­يىنشا بۇگىنگى تاڭدا يندۋستريا­لىق سەرىكتەستەردى انىقتاۋ ءۇشىن كەلىسسوز جۇرگىزىلۋدە, وندىرىستەردى دامىتۋ بويىنشا ەگجەي-تەگجەيلى جوسپارلار ازىرلەنىپ جاتىر.

سونىمەن قاتار پرەمەر-مينيسترگە اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, مەديتسينا, روبوتتەحنيكا, جاساندى ينتەللەكت, ەنەرگەتيكا, ءبىلىم بەرۋ سالالارىنداعى كوم­مەرتسيالىق الەۋەتى بار 10 جاڭا ازىرلەمە تانىستىرىلدى.

و.بەكتەنوۆ ۇكىمەتتىڭ ەكونو­مي­كا­نى دامىتۋعا جانە حالىق­تىڭ تۇرمىس ساپاسىن جاقسارتۋ­عا باعىتتالعان وزىق جوبالاردى قول­دايتىنىن اتاپ ءوتتى. جوو باس­شى­لىعى مەن مۇددەلى مەملەكەتتىك ور­گان­دار باسشىلارىنىڭ الدىنا عىلىم مەن ءوندىرىستى ينتەگراتسيالاۋ, وتكىزۋ مەن ەكسپورتقا باعىتتاۋ بويىنشا مىندەتتەر قويىلدى.

«مەملەكەت باسشىسى حالىققا جولداۋىندا ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىمەن بايلانىسىن كۇشەيتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ءبىز تانىسقان عىلىمي ازىرلەمەلەردىڭ تابىس­تى بيزنەس-جوبالارعا اينالۋ پەرسپەكتي­ۆالارى زور. ءبىز ءۇشىن يننوۆاتسيا­لىق ساياساتتى ەلىمىزدىڭ عىلىمي-تەحنولوگيالىق باسىمدىقتارىمەن ۇندەستىرۋ ماڭىزدى. ءبىز عىلىمي زەرتتەۋ جوبالارىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساپ قانا قويماي, ولاردىڭ كوممەرتسيالانۋىنا ىقپال ەتۋىمىز كەرەك. بۇل قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ۇستانىمىن نىعايتۋ­عا جانە جوعارى تەحنولوگيا­لىق سالالاردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى و.بەكتەنوۆ.