قورشاعان ورتادا جويىلىپ بارا جاتقان جانۋارلار مەن باسقا دا تىرشىلىك يەلەرىنىڭ سانى ازايىپ كەتپەۋىن قاداعالاۋ قورعاپ, ساقتاۋ ماقساتىندا ءتيىستى مەكەمەلەر, ءتۇرلى ۇيىمدار, كوپتەگەن مامان تىزە قوسىپ ەڭبەك ەتىپ, جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى.
دۇنيەجۇزىلىك تابيعات قورىنىڭ (WWF) مالىمەتىنشە, ءار ساعات سايىن جەر بەتىنەن ءۇش جانۋار, كۇن سايىن فلورا مەن فاۋنانىڭ 70 ءتۇرى جويىلادى ەكەن. تەك كەيىنگى 25 جىلدا جەر بەتىندەگى بيوالۋاندىلىق 3 ەسە قىسقارىپ, جالپى العاندا, 34 مىڭ جانۋار مەن وسىمدىك جويىلىپ كەتۋ الدىندا تۇر.
وسى رەتتە ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى كوميتەتىنىڭ توراعاسى دانيار تۇرعامباەۆتان ەلىمىزدەگى جانۋارلار دۇنيەسىنىڭ قورعالۋ بارىسىن سۇراپ بىلدىك.
«مينيسترلىك تاراپىنان جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋ, ءوسىمىن مولايتۋ, بيوالۋانتۇرلىلىك ساقتاۋعا قاتىستى ناتيجەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. بيىلدىڭ وزىندە ءبىراز شارۋا اتقارىلدى. بىرنەشە جىلعى ەڭبەك ناتيجەسىن بەردى. مىسالى, 23 قىركۇيەكتە جولبارىستاردى رەينترودۋكتسيالاۋ باعدارلاماسى اياسىندا نيدەرلاندتان «ىلە-بالقاش» رەزەرۆاتىنا امۋر جولبارىستارى جەتكىزىلدى. بۇل ماڭىزدى باعدارلامانىڭ ماقساتى – جولبارىستاردىڭ تاريحي مەكەنىندە تارالۋىن قالپىنا كەلتىرۋ», دەيدى ول.
ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, ەل اۋماعىندا ومىرتقالى جانۋارلاردىڭ 835 ءتۇرى مەكەندەيدى, ونىڭ ىشىندە سۇتقورەكتىلەردىڭ – 178 ءتۇرى, قۇستاردىڭ – 489 (ولاردىڭ 396-سى ەلىمىزدە ۇيا سالادى, باسقالارى تەك قىستاۋعا ۇشىپ كەلەدى نەمەسە كوكتەم مەن كۇزدە ۇشىپ كەتەدى), باۋىرىمەن جورعالاۋشىلاردىڭ – 49, قوسمەكەندىلەردىڭ – 12, بالىقتاردىڭ – 104, دوڭگەلەك اۋىزدىلاردىڭ 3 ءتۇرى بار. سونىمەن بىرگە ەل اۋماعىندا ومىرتقاسىزداردىڭ شامامەن 100 مىڭ ءتۇرى, ونىڭ ىشىندە جاندىكتەردىڭ 50 مىڭ ءتۇرى مەكەندەيدى. ومىرتقالى جانۋارلاردىڭ 128 ءتۇرى مەن تۇرشەلەرى, ونىڭ ىشىندە بالىقتاردىڭ – 18, قوسمەكەندىلەردىڭ – 3, باۋىرىمەن جورعالاۋشىلاردىڭ – 10, قۇستاردىڭ – 57, سۇتقورەكتىلەردىڭ 40 ءتۇرى قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا ەنگىزىلگەن.
«تاعى ءبىر جاڭالىق – الماتىدا بيىلعى جىلدىڭ 10-13 قىركۇيەك ارالىعىندا بونن كونۆەنتسياسى اياسىندا جابايى تابيعاتتى قورعاۋعا ارنالعان ەكى ماڭىزدى جيىن ءوتتى. بىرىنشىسىندە بۇقار بۇعىسىنا قاتىستى 2025-2032 جىلدارعا ارنالعان جۇمىس جوسپارى قايتا قارالدى. ءسويتىپ, بۇقار بۇعىسىنىڭ پوپۋلياتسياسىن قورعاۋ, قالپىنا كەلتىرۋ قولعا الىندى. ەكىنشى جيىندا ارقاردىڭ (Ovis ammon) ساقتالۋ بارىسى ءسوز بولدى. قاتىسۋشى مۇددەلى تاراپتار براكونەرلىككە قارسى كۇرەس, ارقارلاردىڭ ميگراتسياسىنا اسەر ەتەتىن كليماتتىق وزگەرىستەر مەن ينفراقۇرىلىمنىڭ دامۋى سەكىلدى ماسەلەلەردى تالقىلادى», دەيدى مينيسترلىكتىڭ وكىلى.
ءبىراز ۋاقىت بۇرىن گولليۆۋدتىڭ ايگىلى اكتەرى لەوناردو دي كاپريو ەلىمىزدىڭ جەر بەتىنەن جويىلىپ بارا جاتقان كيىك جانۋارىن جاقسى ساقتاپ وتىرعانىن ايتىپ, ارنايى قۇتتىقتادى.
ء«بىر كەزدەرى 2005 جىلى 48 000-عا عانا بولعان قازىرگى تاڭدا (كيىكتەر) تابيعاتتا 1,9 ميلليونعا دەيىن ءوستى. بۇل قازاقستانداعى اقبوكەن سانىنىڭ كەرەمەت ساقتالعانىن بىلدىرەدى. براكونەرلىككە قارسى باستامالارعا, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا, قورعالاتىن تابيعي اۋماقتاردى قۇرۋعا قوماقتى قارجى بولگەن قازاقستان ۇكىمەتىن قۇتتىقتايمىز. ولاردىڭ تابيعاتتى قورعاۋ ۇيىمدارى, ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن عالىمدارى بىرلەسكەن كۇش-جىگەرگە نەگىزدەلگەن تابيعاتتى قورعاۋ سالاسىنداعى شىنايى تابىستىڭ تاماشا ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىر», دەپ جازدى دي كاپريو. ايتا كەتەلىك, بەلگىلى ونەر شەبەرى قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماقساتىمەن 1998 جىلى دي كاپريو «Leonardo DiCaprio Foundation» اتتى ءوز قورىن قۇرعان. بۇگىندە ۇيىم 40 ەلدە جۇمىس ىستەيدى.
62 ميلليون اۋديتورياسى بار ايگىلى ونەر جۇلدىزىنىڭ بۇل قۇتتىقتاۋى قوعامدا قىزۋ تالقىلاندى. كيىكتەردىڭ تاعدىرىنا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ نازارىن بۇردى. بيىل 10 اقپاننان باستاپ كيىك اۋلاۋ توقتاتىلدى. الايدا كۇز ايلارىندا قايتا جالعاسۋى مۇمكىن دەگەن دە سىبىس بار.
جالپى, جانۋارلار دۇنيەسىن قالپىنا كەلتىرۋدە ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى قولعا الىپ, اتقارىپ جاتقان جۇمىس جەتەرلىك. تۇران جولبارىسى, بۇقار بۇعىسىمەن قاتار, قازاق توپىراعىنا جابايى جىلقىلار قايتا ورالدى. ەستەرىڭىزدە بولسا, بيىل 5 ماۋسىمدا «التىن دالا» قورىعىنا پرجەۆالسكي جىلقىسى اتالىپ كەلگەن 8 باس كەرقۇلان (كەرتاعى) جەتكىزىلدى. الدا تاعى 40 باس كەرقۇلاندى تاريحي وتانىنا اكەلۋ كوزدەلىپ وتىر.
«ەل اۋماعىندا جانۋارلار دۇنيەسىن قورعاۋدى وبلىستىق ورمان شارۋاشىلىعى جانە جانۋارلار دۇنيەسى اۋماقتىق ينسپەكتسياسىنىڭ مەملەكەتتىك ينسپەكتورلارى, «وحوتزووپروم» رمقك مامانداندىرىلعان ۇيىمدارىنىڭ ينسپەكتورلارى, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى قاراسا, اڭشىلىق القاپتاردىڭ رەزەرۆتىك قور اۋماعىندا كۇزەتتى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قاداعالايدى», دەيدى «وحوتزووپروم» رمقك قىزمەتكەرلەرى.
قورىتا ايتقاندا, «ىسقىرىپ اتقان كيىكتىڭ وبالى جوق» دەگەن اتالى ءسوز بار. حالقىمىزدىڭ بيىك پاراساتىن كورسەتەتىن قاناتتى قاعيدا. ادام كيىكتى بۇرىن قاجەتتىلىكتەن اۋلادى. سوندا دا «ىسقىرىپ ات» دەيدى. كيىك قاپىدا كەتپەسىن دەپ, وعان دا ءبىر مۇمكىندىك بەرىلەدى. ايتپەسە, وبال بولادى دەيدى دالا زاڭى. جانۋارلارعا قاتىستى مۇنداي ءتالىم-تاربيە ۇدايى جادىمىزدا جۇرگەنى ءجون.