وڭىردەگى وزەكتى ماسەلە – قانت قىزىلشاسىنىڭ الداعى تاعدىرى. قازىر ماماندار شەتەلدىك ءتاسىلدى پايدالانىپ, مول ءونىم الۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل رەتتە تامشىلاتىپ سۋارۋ تەحنولوگياسىنىڭ ماڭىزى زور. ماسەلە «Alem agro», «KWS» كومپانيالارىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن «كەڭ دالا» شارۋا قوجالىعىنىڭ قىزىلشا القابىندا وتكەن جيىندا تالقىلاندى. وندا تۇقىم مەن تىڭايتقىش تۇرلەرى مەن جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ ءادىسى دە ءسوز بولدى.
اقسۋ, كوكسۋ, قاراتال وزەندەرىنىڭ بويىنا العاش قانت قىزىلشاسىنىڭ تۇقىمى سەبىلگەننەن بەرى ءبىر عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بولدى. سول ءۇردىس ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ, جەتىسۋ ءوڭىرىن ەلىمىزدەگى قانت قىزىلشاسىنىڭ وتانىنا اينالدىردى. بيىل وبلىستا 12 مىڭ گەكتاردان استام القاپقا قانت قىزىلشاسى ەگىلدى.
«جەتىسۋلىقتاردىڭ قانت قىزىلشاسىمەن اينالىسقانىنا عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بولسا دا كۇتىمدى كوبىرەك تالاپ ەتەتىن داقىلدى ءوسىرۋ بۇرىندارى قول كۇشىنە سۇيەنەتىن. تەحنيكانىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنە بايلانىستى بۇرىنعى جىلدارى شارۋاشىلىقتار 8 مىڭ گەكتاردان استام القاپقا قىزىلشا ەگەتىن. وسى جاعدايدى ەسكەرگەن وبلىستىق اكىمدىك قانت قىزىلشاسىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا جەر جىرتاتىن, تۇقىم سەبەتىن, القاپتى باپتاۋعا قولدانىلاتىن, جيناۋعا ارنالعان تەحنيكانىڭ سان ءتۇرىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيەمەن شارۋاشىلىقتارعا جەتكىزدى. سونىڭ ناتيجەسىندە شارۋالار زاماناۋي تەحنيكانىڭ كۇشىمەن ەگىستىك جۇمىستارىن تولىق يگەرۋگە مۇمكىندىك الدى», دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى عىلىمدارىنىڭ كانديداتى ابىلقايىر بەكسۇلتانوۆ.
بيىلعى جىل جاۋىندى بولدى. بۇل قىزىلشانىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا كومەكتەسكەنىمەن ارام شوپتەردىڭ قاۋلاپ وسۋىنە دە كۇش بەرەدى. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, ءبىزدىڭ وڭىردە قۋراي شوپتەردىڭ بىرجىلدىق, كوپجىلدىق 40-تان استام ءتۇرى وسەدى. بۇرىن قولدانىپ كەلگەن كلاسسيكالىق گەربيتسيدتەر وسى شوپتەردىڭ 90%-ىن تۇنشىقتىرعانمەن شىرماۋىق, سارى شىرماۋىق, قامىس تۇقىمداس شوپتەرگە قۋاتى جەتپەي, ونى جويۋدا شارۋالار قوسىمشا قول كۇشىنە سۇيەنەتىن. وسى كەلەڭسىزدىكتى بولدىرماۋ ماقساتىندا بىلتىردان بەرى وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسى تاراپىنان نەمىستەر ويلاپ تاپقان «Smart kambyza» باعدارلاماسىن ەنگىزۋ قاراستىرىلىپتى. وسىعان وراي كونفەرەنتسيا-سەمينار ءوتىپ, شارۋالارعا تۇسىندىرىلگەن.
وسى تۇستا «Alem agro» كومپانياسىنىڭ جەتىستىگىن ەرەكشە اتاپ كەتۋگە تۋرا كەلەدى. اتالعان كومپانيانىڭ تىنىمسىز ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىندە قانت قىزىلشاسىن وسىرەتىن شارۋاشىلىقتار جوعارى ساپالى تۇقىمدارعا قول جەتكىزىپ, وسىمدىكتەردى قورعاۋدى, سونداي-اق ماكرو-ميكرو تىڭايتقىشتاردى پايدالانۋدىڭ زاماناۋي جولدارىن ۇيرەندى. وسىمدىكتەردى قورعاۋدان باستاپ, وسىمدىكتەردى قورەكتەندىرۋگە دەيىنگى كەڭەستەرىن پايدالانا وتىرىپ, جوعارى ونىمدىلىككە قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك الدى.
«اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا قىزمەت ەتىپ جاتقانىمىزعا 20 جىلدان استى. كومپانياعا قازاقستان, وزبەكستان, قىرعىزستان ەلدەرىندە 240-تان اسا ادام جۇمىس ىستەيدى. ال ەلىمىزدىڭ ءار وبلىسىندا ءوزىنىڭ وكىلدىگى بار. ولار 3 200-دەن استام شارۋا قوجالىعىمەن بىرلەسە اۋىل شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋگە كۇش سالىپ جاتىر. ءار وڭىردە 30-دان استام فيليالى بولسا, الماتى, تالدىقورعان قالاسىندا كومپانيانىڭ 30-دان استام قويماسى شارۋالار قاجەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە دايىن. ءبىزدىڭ ۇستانىمىمىز – دۇرىس سەرۆيس, ءبىلىمدى كوماندا, شارۋاشىلىقتارعا تۇقىمدى ەككەننەن باستاپ, الىنعان ءونىمدى ساتۋعا دەيىن كومەكتەسۋ. ويتكەنى سولتۇستىك, ورتالىق قازاقستان, قوستاناي وبلىستارىندا بىرنەشە ەلەۆاتورىمىز بار. وسى ارقىلى جينالعان ءونىمدى ساقتاپ, ساتۋعا كومەكتەسەمىز. وسىعان دەيىن تىڭايتقىشتاردى ساتۋمەن اينالىسساق, بيىل «ۆاidala» كومپانياسىمەن ىنتىماقتاسا وتىرىپ, مينەرالدى تىڭايتقىشتار ۇسىنۋعا كوشتىك», دەيدى «Alem agro» كومپانياسى وڭتۇستىك ديرەكتسياسىنىڭ ديرەكتورى دۋمان جۇنىسقان.
قانت قىزىلشاسى باعىتىندا جاڭا تەحنولوگيالار وندىرەتىن, تۇقىم, تىڭايتقىشتىڭ جاڭا سورتتارىن جەتىلدىرەتىن, سۋارۋ قۇرىلعىلارىن قۇراستىراتىن, قارجىلاندىرۋمەن اينالىساتىن «ۆaidala», «BKH AGRO», «METZER», «DAGROC», تاعى دا باسقا كاسىپورىن ماماندارى تاجىريبەسىمەن ءبولىسىپ, «KWS» كومپانياسىنىڭ وكىلدەرى ەگىس القابىنداعى جاڭالىقتارىن تانىستىردى. سەميناردا قانت قىزىلشاسىن وسىرۋمەن اينالىساتىن كورشى وبلىستار مەن اۋدان, قالادان كەلگەن جەتىسۋلىق شارۋا قوجالىقتارىنىڭ جەتەكشىلەرى, اۋىل شارۋاشىلىعىنا جاۋاپتى ماماندار, ارداگەر قىزىلشاشىلار ەمەن-جارقىن جۇزدەسىپ, وي-پىكىر الماستى.
ء«بارىمىزدى ءبىر عانا قانت قىزىلشاسىنىڭ ونىمدىلىگىن جوعارىلاتىپ, ساپاسىن جاقسارتۋ ماقساتى بىرىكتىرەدى. شارۋاشىلىعىمىزدىڭ قانت قىزىلشاسى القابى كوكتەمدە سۋارىلىپ ەگىلدى. كۇتىپ-باپتاۋ جۇمىسى زاماناۋي تەحنولوگيانىڭ كۇشىمەن اتقارىلدى. ونىڭ ناتيجەسىن وزدەرىڭىز كورىپ تۇرسىزدار. وسىنداي القاپتاردا ءجيى بولىپ, ورتاق ماسەلەنى تالقىلاپ تۇرعان ءجون. ول الداعى ىستەرىمىزگە بەرەكە بەرەدى», دەيدى «كەڭ دالا» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى قاليبەك الپىسباەۆ.
وڭىردە قانت قىزىلشاسىن مولىنان ەگەتىن شارۋا قوجالىقتارىنىڭ ءبىرى سارقان اۋدانى, قارابوگەت اۋىلىنداعى «ابىلقاسىموۆ» شارۋا قوجالىعى. سەمينارعا شارۋاشىلىقتىڭ نەگىزىن قالاعان بالتابەك ابىلقاسىموۆ پەن قوجالىقتىڭ شارۋاشىلىق جۇمىسىن ۇيلەستىرىپ جۇرگەن ۇلى نۇرلان ابىلقاسىموۆ تا كەلىپتى.
«العاش 40 گەكتار جەرگە قانت قىزىلشاسىن سەۋىپ باستاعان ەدىك. بيىل ەگىس كولەمىن 400 گەكتارعا جەتكىزدىك. وتكەن جىلى گەكتارىنان 70 توننا ءونىم الدىق. قازىر وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان قانت قىزىلشاسىن وسىرۋشىلەرگە كوپ قولداۋ كورسەتىلىپ جاتىر. بىلتىر قانت قىزىلشاسىنان مول ءونىم الىپ جۇرگەن شارۋاشىلىقتارعا سىيعا بەرىلگەن قىزىلشا قازاتىن 2 كومبايننىڭ بىرەۋى بىزگە ءتيدى. ونىڭ ءوزى ۇلكەن قولداۋ», دەيدى «ابىلقاسىموۆ» شارۋا قوجالىعىنىڭ وكىلى نۇرلان ابىلقاسىموۆ.
جەتىسۋ وبلىسى