قازىرگى زامانعى قازاق ادەبيەتىنىڭ تاريحىندا وزىندىك ورنى بار تالانتتى جازۋشى جاقسىلىق تۇمەنباەۆتىڭ تۋعانىنا بيىل سەكسەن جىل تولدى. جالپى, جازۋشىنىڭ شىعارماشىلىق الەمى تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا ونىڭ ارتىنا قالدىرعان ادەبي مۇراسىنىڭ ىشىندەگى ەڭ شوقتىعى بيىك ەكى تۋىندىسىن ەرەكشە ءبولىپ اتاعانىمىز ءجون بولماق. ولار – قالامگەردىڭ «اۋىل شەتىندەگى ءۇي», «اۋىل مەن الماتىنىڭ اراسىندا» دەپ اتالاتىن پوۆەستەرى. ويتكەنى جاكەڭ تاپ وسى ەكى بايانىندا سۋرەتكەرلىك الەۋەتىن, كەمەلىنە كەلتىرىپ, كەلىستىرە كورسەتە العان. سوندىقتان دا تۇمەنباەۆتى تۇمەنباەۆ ەتىپ تۇرعان وسى قوس تۋىندى جازۋشىنىڭ ەڭ قىمبات رۋحاني قازىناسى دەسەك شىندىقتان شەت كەتپەيمىز.
جاكەڭ بۇل دۇنيەدە بار بولعانى قىرىق توعىز جىل عانا ءومىر ءسۇردى, ال پروزاشى ءۇشىن مۇنى قىرشىن جاس دەۋگە بولادى. ارتىنا ولمەيتۇعىن ەكى تۋىندىسىن قالدىرعان سۋرەتكەردى ءوزىنىڭ فانيدەگى ەڭ باستى ميسسياسىن ورىنداي العان باقىتتى جانداردىڭ قاتارىنا جاتقىزۋعا ابدەن نەگىز بار. ونەردە ماسەلەنى سان ەمەس, ساپا شەشەتىنىن دە ۇمىتپاعان ءجون. ماسەلەن, قازاقتىڭ قۇلاعى تۇرىك, كوزى قاراقتى وقىرماندارى جاقسى بىلەتىن توبىق جارماعامبەتوۆ ءوزىنىڭ «وتامالى», اقان نۇرمانوۆ «قۇلاننىڭ اجالى», بولات قاناتباەۆ «كەرەك ادام», «جەر باسىنداعى جالعىز ءۇي» اتتى ءبىردى-ەكىلى شەدەۆرى ارقىلى وزدەرىنىڭ ارداقتى اتتارىن ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدىڭ تاريحىنا وشپەستەي ەتىپ جازىپ كەتتى. ال تىرىسىندە توم-توم وتىز-قىرىق كىتاپ شىعارعاندارىمەن سولاردىڭ ىشىنەن سوڭىنا ءىلىپ الار ەشتەڭە قالدىرا الماعان جازعىشتاردىڭ سانىندا قيساپ جوق الەمدىك ادەبيەتتىڭ تاجىريبەسىندە.
الەمدىك كوركەمسوز ونەرىنىڭ تاريحىندا دا ءبىرلى-جارىم تاڭداۋلى شىعارمالارمەن-اق دۇنيەجۇزىلىك ادەبيەتتىڭ شەجىرەسىنەن ويىپ تۇرىپ ورىن العان قالام يەلەرى بارشىلىق. ايتالىق, ا.س.گريبوەدوۆ «گورە وت ۋما», ا.ن.وستروۆسكي «بەسپريداننيتسا», ۋيليام تەنەسسي «ترامۆاي «جەلانيە», «ستەكلياننىي زۆەرينەتس» دەپ اتالاتىن ءبىر-ەكى درامالىق پەسالارىمەن-اق دۇنيە ءجۇزىنىڭ ەڭ اتاقتى, مارتەبەلى تەاترلارىنىڭ ساحنالارىن, مىنە, جۇزدەن استام جىل بويى تاڭعالدىرىپ كەلەدى. الداعى قيلى زامانداردا دا وسى مادەني ءۇردىستىڭ جالعاسا بەرەتىنىنە كۇمان جوق. نەگە دەسەڭىز, ۇمىتىلاتىن دۇنيەلەر اراعا ءارى كەتكەندە جيىرما-وتىز جىلدىڭ مۇعدارىندا-اق ۇمىت بولادى, ال ءجۇز جىلدا دا ءوزىنىڭ قۇنىن جويماعان شەدەۆرلەر مىڭ جىلدان كەيىن دە جاساي بەرمەك.
جاقسىلىق تۇمەنباەۆ – حالىقشىل ءھام ۇلتشىل جازۋشى. ونىڭ باستى مۇراتى ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى ۇلتتىق ءتولتۋما بەت-بەينەسىنىڭ قايماعى بۇزىلا قويماعان قاراپايىم قازاق اۋىلدارىنداعى ەڭبەكشى جانداردىڭ وبرازدارىن كەيىنگىلەرگە كوركەم ادەبيەتتىڭ بەتىنە حاتتاپ بەرۋ بولعانعا ۇقسايدى. ءوزىنىڭ «اۋىل شەتىندەگى ءۇي», «اۋىل مەن الماتىنىڭ اراسىندا» دەپ اتالاتىن ەڭ ۇزدىك ەكى شىعارماسىندا ول وسى مىندەتتىڭ ۇدەسىنەن تولىق شىعا الدى.
جاكەڭنىڭ ەڭ سۇيىكتى كەيىپكەرلەرى ەڭ الدىمەن اۋىل قارتتارى-تىن. نەگە دەسەڭىز, جىل وتكەن سايىن مەتروپوليانىڭ بۇراتانا حالىقتاردى ورىستاندىرۋ ساياساتى مەن جاھاندىق ۋربانيزاتسيا ۇدەرىسىنىڭ اسەرىنەن بىرتە-بىرتە كومەسكىلەنىپ, جويىلۋعا بەت العان ۇلتىمىزدىڭ وبال-ساۋاپ, ار-يمان دەپ اتالاتىن ەڭ اسىل قاسيەتتەرىن ءالى دە ءوز بويلارىندا توكپەي-شاشپاي ساقتاپ كەلە جاتقان اق جاۋلىقتى اق كەمپىرلەر مەن قايىسپاس قارا نار سىقىلدانعان قارا شالدارىمىز ەدى. ال حالقىمىزدى 250 جىلعا سوزىلعان وتارشىلدىق كەزىندە ونىڭ ءتولتۋما تابيعاتىنىڭ مۇلدە شايىلىپ, جەكە-دارا ەتنوس رەتىندە جويىلىپ كەتۋ قاتەرىنەن ساقتاپ كەلە جاتقان قارتتارىمىزدىڭ بويىنداعى ەڭ قىمبات قاسيەتتەرى-ءتىن.
جازۋشى ج.تۇمەنباەۆتىڭ سانالى ءومىرى ۇلتىمىزدىڭ بولۋ نەمەسە بولماي بورداي توزۋ سەكىلدى قاتال ديلەممانىڭ الدىندا تۇرعان الماعايىپ شاعىنا تۇسپا-تۇس كەلدى. ول ءوزىنىڭ شىعارماشىلىق قىزمەتىندە كەڭەستىك ءومىر سالتىنا, ونىڭ رەسمي يدەولوگياسىنا ساي كەلە بەرمەيتىن, وتارشىل بيلىكتىڭ قولايىنا جاقپايتىن وسىنداي بۇرالاڭ جولدى تاڭدادى.
حح عاسىردىڭ سوڭىنا تامان تىرشىلىك كەشكەن سول كەزدەگى كەڭەس مەملەكەتىنىڭ قاراماعىنداعى ءبىز سەكىلدى ماسكەۋ جاققا قاراپ جاۋتەڭدەۋدى ماڭدايىنا جازعان تاۋەلدى حالىقتاردىڭ تاعدىرى, سىپايىلاپ ايتقاندا, كىسى قىزىعارلىقتاي ەمەس-ءتىن. وسى ارادا سونىڭ ءبىر مىسالى رەتىندە پاتشالىق رەسەي زامانىن بىلاي قويعاندا, ودان بەرگى تاريحتا تەك جەتپىس جىلداي عانا ءومىر سۇرگەن كەڭەستەر وداعى دەپ اتالاتىن سوتسياليستىك يمپەريانىڭ كەزىندە بۇرىنعىدان دا ەرەكشە قارقىنمەن جۇرگىزىلگەن ورىستاندىرۋ ساياساتىنىڭ ناتيجەسىندە وسى مەملەكەتتىڭ قاراماعىنداعى توقسانعا تارتا از ساندى بۇراتانا ۇلتتىڭ كەلمەستىڭ كەمەسىنە ءمىنىپ, جەكە ەتنوستىق بىرلىك رەتىندە ادامزات تاريحىنىڭ ساحناسىنان ءبىرجولا جويىلىپ كەتكەنىن ايتساق تا جەتكىلىكتى.
وتارشىل بيلىك الدىنا قويعان وسىنداي «ىزگى» جوسپارلارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جيىرماسىنشى عاسىردىڭ سەكسەنىنشى جىلدارىنا قاراي اتالعان يدەولوگيالىق مايدانىن بۇرىنعىدان گورى ۇدەتە ءتۇستى. ول ءۇشىن ونىڭ رەسمي تاريحناماسى مەن ۇگىت-ناسيحات ماشيناسى قازاققا ءتان قادىر-قاسيەت اتاۋلىنىڭ بارشاسىن ەندى ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاققا قۇبىجىق ەتىپ كورسەتۋدەن جاڭىلمادى. حالقىمىزدىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان كوشپەلى وركەنيەتى ۆارۆارلىقتىڭ, زامانا كوشىنەن ارتتا قالۋشىلىقتىڭ ءرامىزى رەتىندە وبرازدالىپ, ال ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى, ازاتتىعى ءۇشىن كۇرەسكەن ەل باسشىلارى مەن باتىرلارى تۇگى سىرتىنا شىققان جابايى ۇلتشىلدار, حالقىن ارتقا قاراي سۇيرەيتىن كەرتارتپالار رەتىندە سۋرەتتەلىپ, ناسيحاتتالدى. وسىلايشا, بىرتە-بىرتە ءبىرجولا ورىستانعان جاستارىمىزدىڭ اراسىنان وتكەنىنەن مۇلدە قول ۇزگەن, ۇلتتىق, قازاقىلىق اتاۋلىعا زامانا كوشىنەن مۇلدە ارتتا قالۋشىلىقتىڭ بەلگىسى رەتىندە جيىركەنە قارايتىن, ال عاسىرلار بويى قالىپتاسقان قازاق ءمورالى مەن ەتيكاسىنىڭ تۇتىنۋشىلارىن «مامبەتتەر» دەپ قورسىناتىن تىرناقشا ىشىندەگى «جاڭا قازاقتار» دەپ اتالاتىن وزگەشە ءبىر ءتيپىنىڭ تۇتاستاي ارمياسىن قالىپتاستىرا باستادى. سولاردىڭ كومەگىمەن قازاقتى ءوز قولىمەن ءوزىن تۇنشىقتىرۋ, ياعني «سەكسەۋىلدى سەكسەۋىلمەن ۇرىپ سىندىرۋ» دەپ اتالاتىن وتارشىلداردىڭ باعزىدان كەلە جاتقان كانىگى ساياساتىنىڭ زامانعا ساي جاڭا ءبىر ۇلگىسى, مودەلى جاسالدى.
جاكەڭنىڭ «اۋىل مەن الماتىنىڭ اراسىندا», «اۋىل شەتىندەگى ءۇي» دەپ اتالاتىن باياندارى دا وسىنداي كەڭەستىك, ورىستىق وتارلاۋ ساياساتىنا قارسىلىقتان تۋدى. سەبەبى اۆتور اتالعان شىعارمالارىندا سول كەزدەگى كەڭەستىك ادەبيەتتە ۇستەمدىك قۇرىپ تۇرعان سوتسياليستىك رەاليزم دەپ اتالاتىن مەتودولوگيالىق ترەندتىڭ تالاپتارىنا ساي قازاقتىق, ۇلتتىق قادىر-قاسيەتتى كۇنى وتكەن ەتنوستىق كليشەلەر رەتىندە كورسەتۋدىڭ ورنىنا, كەرىسىنشە, ولاردى بارىنشا اسپەتتەپ باعادى. ارينە, ءسوز ونەرىنىڭ تابيعاتىنا ءتان استارلى كوركەم فيلوسوفيالىق ورنەكتەرمەن. وسىنداعى «اۋىل شەتىندەگى ۇيدەگى» ومارعالي مەن «اۋىل مەن الماتى اراسىنداعى» بالمەيرامداردىڭ بويىندا وتارشىلدار قومسىنا قارايتىن ۇلتىمىزدىڭ ار مەن يمان, وبال مەن ساۋاپ, كىسىنىڭ الا ءجىبىن اتتاماۋ, زورلىق-زومبىلىق اتاۋلىعا قارسىلىق, تاعى باسقا سەكىلدى ەڭ جوعارى مورالدىق, ەتيكالىق قادىر-قاسيەت تۇنىپ تۇر. سوندىقتان دا ولاردىڭ سويلەگەن ءسوزى مەن ىستەگەن ءىسىنىڭ ءبارى وقىرماندى سۇيسىنتپەي قويمايدى. بىلايشا قاراساق, سولاردىڭ ەكەۋى دە كەڭەستىك يدەولوگيانىڭ شەكپەنىنە ەشبىر ساي كەلمەيتىن «كەرتارتپا» كەيىپكەرلەر, وتارشىلداردىڭ لەكسيكاسىنا سالىپ ايتساق, بارىپ تۇرعان «ماحروۆىي ناتسيوناليستەر». نە سيقىرى بار ەكەنىن قايدام, ولاردى ءبارىبىر جەك كورە المايسىڭ. جەك كورۋدىڭ ورنىنا الگى قارتتاردىڭ مىنەزىنە, وزدەرىن ۇستاۋ مادەنيەتىنە, قىلىعىنا, ادامگەرشىلىكتىڭ شىڭىنا شىققان بەكزاتتىعىنا ءىشى-باۋىرىڭىز ەلجىرەپ, ەرىكسىز ءتانتى بولىپ وتىراسىز. ەسەيگەندە, ەرتەڭ وتاناسى مەن وتاعاسى جاسىنا كەلگەندە, ءوزىڭنىڭ دە سونداي كىسىلىگى كەڭ قارتتار بولعىڭ كەلىپ كەتەدى ەرىكسىز.
ولاردىڭ ءبارىن اۆتور ايقايلاتپاي, قاراپايىم تۇرمىستىق دەتالدار ارقىلى سۋرەتكەرلىك شەبەرلىكپەن مايدان قىل سۋىرعانداي ەتىپ جەتكىزەدى. ماسەلەن, «اۋىل مەن الماتى اراسىندا» مىناداي ءبىر ەلەۋسىزدەۋ ەپيزود بار: «بالاسى كەتە بەرىپ ارتىنا قايىرىلدى. سونان سوڭ: – اپا, كەرەك بولىپ قالساڭىز تاعى دا شاقىرتامىز, – دەدى ازىلدەگەن بولىپ ك ۇلىپ. – تاك چتو الماتىعا ءالى تالاي كەلەسىز.
بۇدان كەيىن ول كىدىرمەي ۆاگوننان شىعىپ كەتكەن. سول ءسات پويىز دا قوزعالدى. بالمەيرامنىڭ قۇلاعى شىڭىلداپ, كوزىنىڭ الدى قاراۋىتىپ كەتكەندەي بولدى. كوزىن ءبىر جۇمىپ-اشىپ, تەرەزەگە كوز سالىپ ەدى, قۋانىشى پويىزبەن قاتارلاسا ءجۇرىپ كەلەدى ەكەن. قولىن كوتەرىپ الدەنە دەيدى.
«– قارعام-اۋ, – دەدى وسى جالعىز اۋىز سوزبەن كوز جاسى دا ىتىرىنىپ بىرگە شىققان بالمەيرام. – قاراشىعىم-اۋ, كوزىمدى اشىپ كورگەندەگى قوس جارىعىمنىڭ ءبىرى-اۋ, ەڭ بولماسا مىنا مەنى... جامان شەشەڭدى كەرەگىڭ بار, جوق دەپ ايىرماساڭ ەتتى. قاراشىعىم-اۋ, ويناپ سويلەسەڭ دە, ويلاپ سويلەسەڭ ەتتى. تۇتىنىپ بولعاننان كەيىن لاقتىرىپ تاستاي سالاتىن مەن ءبىر زات بولدىم با ساعان. سەن, شىراعىم, بازاردىڭ نارقىنا قاراپ سويلەيتىن جالداپ ساۋداگەردەي تەك ءوزىڭنىڭ كەرەك دەگەنىڭە قاراپ جىعىلاتىن سياقتىسىڭ. سونىڭنان قورقام. كەرەگىڭدى قۋىپ ءجۇرىپ تالاي قيماسىڭنان ايرىلاسىڭ با دەپ قورقام. الىس-جاقىندى الالاماي, قۇشاعىنا دۇنيەنى تۇگەل سيعىزاتىن پەيىلى كەڭ اتانىڭ ۇلى ەدىڭ, قايدان بىلەيىن, قايدان بىلەيىن...» (ج.تۇمەنباەۆ. مەن سۇيگەن قىز. – الماتى: «جالىن», 1981. – 118-بەت.)
بۇل – كىشى ۇلى قۋانىشتىڭ الماتىداعى ۇيىنە نەمەرەلەرىن باعۋعا ۋاقىتشا كەلگەن بالمەيرامنىڭ اۋىلداعى ۇيىنە قايتادان قايتىپ بارا جاتقانداعى انالىق ۋايىمى. جالپى, ونىڭ بالاسى تۋرالى «سەن, شىراعىم, بازاردىڭ نارقىنا قاراپ سويلەيتىن جالداپ ساۋداگەردەي تەك ءوزىڭنىڭ كەرەك دەگەنىڭە قاراپ جىعىلاتىن بولىپ الىپسىڭ» دەۋى نەگىزسىز ەمەس. ويتكەنى وسىدان ءبىر اپتا بۇرىن بالاسى ۇيىنە قوناق شاقىرماق بولىپ قامدانعاندا بالمەيرام ونىڭ وسى الماتىداعى اۋىلداس اعالارىن دا ۇمىتىپ كەتپەۋىن ەسكەرتكەن. سوندا دا بالاسى: «ولاردىڭ نە كەرەگى بار, اعالارىم بولىپ نە قايىرى ءتيىپتى سولاردىڭ؟..» دەپ, اناسىن تىيىپ تاستاعان-دى. مىنە, ەلىنە بەت العان كەيۋانا وسى جايلاردى ويلاپ قامىعادى قازىر.
ادامداردى ءوزىنىڭ پايداسىنا جارايتىندارىن كەرەكتەرگە جاتقىزىپ, پايداسىنا جارامايتىندارىن كەرەك ەمەستەر ساناتىنا قوسىپ, ەكىگە ءبولىپ تاستاپ, بازاردىڭ جالداپ ساۋداگەرلەرىندەي بولىپ العان بالمەيرامنىڭ كەنجەسى قۋانىش قانا ما؟ ونداي بولسا, «جالعىز اعاش ورمان ەمەس» دەپ, باس قاتىرماي قويۋىمىزعا دا بولار ەدى. الايدا وكىنىشكە قاراي, ولاي ەمەس-اۋ. سوندىقتان قاي-قايسىمىزدىڭ دا بالمەيرام انانىڭ ۋايىمىنا ءبىراز باس قاتىرىپ كورگەنىمىز ءجون شىعار, ءسىرا. شىعارمانىڭ سوڭعى بەتىن جاپقاننان كەيىن ويلى وقىرماننىڭ كوكەيىندە وسى تەكتەس تالاي سۇراق قالادى. ەندەشە, بۇل كوركەم بايان ءوزىنىڭ الدىنا ماقسات ەتىپ قويعان ەڭ باستى ميسسياسىن ابىرويمەن اتقارىپ شىعا العان دەگەن ءسوز عوي بۇل.
جاكەڭنىڭ «اۋىل شەتىندەگى ءۇي» اتتى بايانىنىڭ باستى كەيىپكەرى ومارعالي دا «اۋىل مەن الماتىنىڭ اراسىنداعى» بالمەيرام كەيۋانا سەكىلدى حالقىمىزدىڭ اتا-بابالارى سالىپ كەتكەن بەكزات جارالعان رۋحاني جولىنان, ۇلتتىق سالتى مەن داستۇرىنەن اينىماعان قارتتاردىڭ ءبىرى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس مايدانىنان ەلىنە مۇگەدەك بولىپ ورالعان ول, قارتايسا دا ءالى ەڭبەك ەتۋدەن قول ۇزبەگەن بەينەتكەش جان.
ومارعالي اقساقال تاڭەرتەڭ ەرتە تۇرىپ «باتپاقتى» اۋلىنىڭ بۇتكىل مالىن قۇدىقتان سۋارادى. بۇعان ونى مىندەتتەپ قويعان ەشكىم جوق. قاريا اۋىلدىڭ تولىپ جاتقان سيىرلارى مەن ۇساق مالدارىنىڭ يەلەرىنەن ءبىر تيىن اقى دا المايدى. الايدا سوعان قاراماي قىسى-جازى اۋىلداعى جالعىز قۇدىقتان ساۋ قالعان سول قولىمەن قاۋعا تارتىپ, بۇتكىل مالدىڭ سۋسىنىن قاندىرىپ, ساۋابىن الىپ ۇيىنە ساسكەگە قاراي ءبىر-اق ورالادى.
وسىعان قاراپ ومارعاليدى ءيىس الماس مومىن, قۇل مىنەز بەيشارا دەي المايسىز. ماسەلەن, جان دەگەندەگى جالعىز قىزىن اجۋالاماق بولعان اۋىلداعى ءبىر نادانداۋ, نويىس بۋلدوزەرشى جىگىتتى قىلعىندىرىپ ءولتىرىپ قويا جازدايدى. بىردە ول وسى ولكەدە ءجيى بولىپ تۇراتىن قۇمدى بوراننان كەيىن تامىنىڭ تاپ ىرگەسىنە دەيىن جەتىپ, تاۋ بولىپ ءۇيىلىپ قالعان بوس توپىراقتان قۇتىلۋعا الگى تراكتورشى جىگىتكە تومەندەگىدەي وتىنىشپەن قايرىلادى:
«– اينالايىن بالام, ءبىزدىڭ ءۇيدىڭ جەلكەسىنە تاۋ بولىپ قۇم ءۇيىلىپ قالدى, ەندى بولماسا ءۇيدى باسىپ قالاتىن ءتۇرى بار. سونى ارمەن قاراي ىسىرىپ تاستاي قوياسىڭ با؟
جىگىت ومارعاليعا قاراي بۇرىلدى.
– اقىسىنا نە بەرەسىڭ؟
– ءبىر جارتىلىق.
جىگىت باسىن شايقادى.
– وندا سونىڭ ەكەۋىن بەرەيىن.
ءبولدوزىرشى تاعى باسىن شايقادى.
– وندا ۇشەۋىن بەرەيىن, قۇدايعا شۇكىر انەۋكۇنى اشەندى جىعىپ العان اقشام بار عوي.
– قىزىڭدى بەرسەڭ... – جىگىت تاۋىپ ايتقان ادامشا جان-جاعىنداعىلارعا ماردىمسي قارادى. ومارعالي بىرەۋ تاس توبەسىنەن ۇرعانداي قالشيدى دا قالدى. ادامعا كوپ تىك قادالا بەرمەيتىن ەكى كوزى الگى جىگىتتىڭ بۇلك ەتپەگەن بەتىنەن ايرىلار ەمەس.
– نە دەدىڭ-ءاي سەن؟! – دەدى سونان سوڭ ازەر تىلگە كەلىپ. – نە دەدىڭ سەن ءيتتىڭ بالاسى؟!
ومارعالي كوز ىلەسپەس شاپشاڭدىقپەن جىگىتتىڭ جاعاسىنان الا ءتۇستى. «مىنا جىندى قايتەدى-ەي؟!» – دەپ, شوشىنا جان ۇشىرعان جىگىت اشەيىندە سىرتىنان «ون ەكى مۇشەسىنىڭ التاۋى جوق» دەپ مازاق قىلاتىن جامان شالدىڭ ۋىسىنان شىعىپ كەتە المادى. ەكىنشى ءبىر جۇلقىنعاندا ەكەۋى ۇمار-جۇمار قۇلاپ ءتۇستى. ومارعاليدىڭ جالعىز قولى سوندا دا اجىرار ەمەس, جىگىتتىڭ القىمىن ودان سايىن سىعىپ بارادى...»
وسى ءبىر ازعانتاي ەپيزودتىڭ ءوزى-اق اتالعان باياننىڭ باستى كەيىپكەرىنىڭ وبرازىن جاڭا ءبىر قىرىنان ايقارا اشىپ-اق تاستايدى. ءبىز مۇگەدەكتىگىنە قاراماي بابالارىمىزدىڭ دوستارىنا دەگەن مەيىرباندىعى مەن دارقاندىعىن, قاسىنا كەلگەندەگى قايراتى مەن قاھارىن ءبىر بويىنا سىيدىرعان ناعىز قازاق ازاماتىنىڭ ءمارت بەينەسىن كورەمىز ومارعالي قارتتان. مىنە, ءدال وسى ساتتە سانامىز بەن سالتىمىزدا كومەسكى تارتسا دا, بىزگە بەيمالىم قۇدىرەتتىڭ كۇشىمەن ءبارىبىر گەنەتيكالىق كودىمىزدىڭ تەرەڭ تۇكپىرىنە ساقتالىپ قالعان ءبىر بەكزات سەزىمدەردىڭ كەنەتتەن دۇرك ويانىپ جۇيكە-جۇيەمىزدى قۋالاپ, ءبىزدىڭ دە بويىمىزعا بىرتىندەپ تاراپ كەلە جاتقانىن اڭعارامىز. مىنە, كوركەم ادەبيەت دەپ اتالاتىن تەكتى ونەردىڭ بارلىق قادىر-قاسيەتى دە, قۇدىرەتى دە ونىڭ وقىرماندارىن بىرەسە ويعا باتىرىپ, بىرەسە سان الۋان سەزىم گاممالارى تەڭىزىنىڭ تەرەڭىنە الىپ كەتەتىن وسىنداي جاسامپاز قۇدىرەتىندە عوي. ءيا, ول بىرەسە ءبىزدى قۋانتا دا, ەندى بىردە قايعىرتا دا الادى. ال ەگەر قاجەت دەپ تاپسا, تىرشىلىكتە جاساعان ازدى-كوپتى كۇنالارىمىزدان تازارتىپ, رۋحىمىزدى ىزگىلەندىرۋ ءۇشىن الەمدىك ابسوليۋتتىك ار-ۇجداننىڭ قورعانى ۇلى جاراتۋشىمىزدىڭ الدىندا تىزەرلەتىپ, تاۋبەمىزگە كەلتىرۋگە دە شاماسى جەتەدى.
بۇل كۇندەرى بىزدەن تىم الىستا قالعان قۇيتتاي اۋىلدار مەن سول اۋىلدىڭ جانىمەن اعاتىن ءيىر-ءيىر وزەندى, سول وزەننىڭ جاعالاۋىنان اۋدەم جەردەگى شوپقورادا ۇيىلگەن بەس-التى مايانى اسىرەسە جاسىمىز ەگدە تارتقان سايىن جيىرەك ەسكە الا باستايتىنىمىزدى, كەيدە ولار ءتۇن ۇيقىمىزدى ءتورت ءبولىپ تۇسىمىزگە دە ەنەدى. نەگە ءبىز سولاردى كەي-كەيدە قاتتى ساعىنامىز. الدە, سەرگەي ەسەنين ايتپاقشى, نە وتسە, سونىڭ اياۋلى بولىپ كورىنەتىنى مە بۇل؟..
جوق, تەك ودان ەمەس ەكەن. ارينە, نە وتسە, سونىڭ اياۋلى كورىنەتىندىگى دە بار. بىراق سۇيتسەك ەڭ باستىسى سول ءبىر الىستا بۇلدىراپ قالىپ قويعان اتامەكەنىمىزدە اتا-بابالارىمىزدىڭ بال ارالارىنا ءتان جانكەشتىلىكپەن جيناعان ادام دەپ اتالاتىن رۋحاني تىلسىمنىڭ بويىنان ەشقاشان جوعالماۋعا ءتيىس, جوعالسا, ول ادام دەگەن ارداقتى اتىنان ايىرىلىپ قالاتىن ار مەن ۇجدان, وبال مەن ساۋاپ, يمان دەپ اتالاتىن ەڭ قىمبات رۋحاني قازىنالارىمىز قايماعى بۇزىلماعان كۇيى قالىپ قويىپتى-اۋ. ال ولاردى بالا كۇنىمىزدە ءبىزدىڭ قانىمىز بەن جانىمىزعا سىڭىرگەن الگى ءبىز جوعارىدا تالداپ وتكەن قوس باياننىڭ باس كەيىپكەرلەرى ومارعالي مەن بالمەيرام سەكىلدى داناگوي قاريالار ەكەن عوي. ال جازۋشى جاقسىلىق تۇمەنباەۆ بولسا ءومىر بويى ءوزىنىڭ شىعارماشىلىعى ارقىلى ءبىزدىڭ سول قىمبات قازىنالارىمىزدى تۇگەندەۋمەن بولىپتى. كەلەسى ۇرپاقتارعا ۇمىتتىرماۋ ءۇشىن, اعا بۋىن بىزدەر دە ۇمىتىپ بارا جاتساق ەسىمىزگە اندا-ساندا ءتۇسىرىپ قويۋ ءۇشىن.
كەيدە ويلايسىڭ, ءدال قازىر مىناۋ دۇنيەگە اقشا مەن بايلىق, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, كاپيتال يەلىك ەتكەن زاماندا بويىمىزعا انانىڭ سۇتىمەن, اكەنىڭ كۇشىمەن, بابالارىمىزدىڭ ارتىنا قالدىرعان ونەگەسىمەن دارىتىلعان سول قادىر-قاسيەتتەن جۇقانا بولسا دا بىردەڭەلەر قالدى ما ەكەن؟ سونداي قازىنالى قارتتار و شەتى مەن بۇل شەتىنە كوز جەتكىزگىسىز ۇلان-بايتاق وتانىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىن مەكەن ەتكەن قيىرداعى قىستىقتارىمىز بەن اۋىلدارىمىزدا ءالى دە بار ما ەكەن, امان با ەكەن؟ ۇيات بولعاندا الگى بالمەيرام كەيۋانانىڭ كەنجە ۇلىنداي مىنا قۋ تىرشىلىكتەگى دۇنيەاۋي كوپ كەرەكتەرىمىزدى تۇگەندەيمىز ءجۇرىپ, تالاي قيماس قازىنالارىمىزدان مۇلدە باسى ءبۇتىن ايىرىلىپ قالعان جوقپىز با ءبىز وسى؟..
مەنىڭشە, جازۋشى جاقسىلىق تۇمەنباەۆتىڭ ەڭ سۇيىكتى كەيىپكەرلەرىنىڭ ارتىندا قالعان بىزگە, ءوزىنىڭ قالىڭ وقىرمانىنا امانات رەتىندە قالدىرىپ كەتكەن ەڭ باستى ەسكەرتپەسى دە, ەڭ كوكەيكەستى ساۋالى دا, مىنە, وسى بولسا كەرەك.
سەرىك اسىلبەك ۇلى,
جازۋشى, دراماتۋرگ