يننوۆاتسيالىق شەشىم ۇسىندى

ازيا-تىنىق مۇحيتى مينيسترلىك كونفەرەنتسياسىندا تسيفرلىق ينكليۋزيا جانە ترانسفورماتسيا بويىنشا ەلىمىزدە جۇزەگە اسىرىلعان يننوۆاتسيالىق «GovTech» شەشىمدەرى ۇسىنىلعان ەدى. ولاردىڭ ىشىندەگى نەگىزگى جوبا – «تسيفرلىق وتباسى كارتاسى». ول الەۋمەتتىك سالاداعى مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ ادىلەتتى بولۋىنا باعىتتالعان. جوبانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – الەۋمەتتىك تاۋەكەلدەردىڭ الدىن الۋ, پايدا بولۋ بەلگىلەرىن انىقتاۋ ءۇشىن دابىل كوزى بولۋ, وسىلايشا مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرىن بولجاۋ قۇرالىنا اينالۋ.

– بۇگىن ءبىز ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعىنىڭ بەلسەندى تسيفرلىق ترانسفورماتسياسىنىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. قازاقستان ءوز كەزەگىندە ەل ىشىندە عانا ەمەس, شەكارادان تىس جەرلەردە دە مويىندالعان يننوۆاتسيالىق تسيفرلىق شەشىمدەر كوشباسشىسىنا اينالدى. بۇۇ دب قولداۋىمەن ازىرلەنگەن «وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى» الەۋ­مەتتىك قورعاۋ تولەمدەرى جۇيەسىن وزگەرتە الا­تىن تسيفرلىق قۇرالداردىڭ مىسالى بولدى. بۇل الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ مۇقتاج ادامدارعا ءتيىمدى ءارى اشىق تۇردە كورسەتىلەتىنىن قامتاماسىز ەتەدى, – دەدى بۇۇ-نىڭ ازيا جانە تىنىق مۇحيتى وڭىرىنە ارنالعان ەكونوميكالىق جانە الەۋمەتتىك كوميسسياسىنىڭ (ەسكاتو) اتقارۋشى حاتشىسى, بۇۇ باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى ارميدا سالسيا اليشاحبانا.

بۇگىندە «وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى» 100-دەن استام الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەردى پايدالانادى. بۇل ونى الەۋمەتتىك قورعاۋ سالاسىنداعى شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن سەنىمدى دەرەككوزگە اينالدىرادى. 2022 جىلى وسى يننوۆاتسيالىق پلاتفورما ىسكە قوسىلعاننان بەرى وتانداستارىمىز 2,2 ميلليوننان استام الەۋمەتتىك قىزمەت الدى.

– تسيفرلىق ترانسفورماتسيا ءومىردىڭ بارلىق سالالارىن قامتىپ وتىر. الەۋمەتتىك سالا دا تىس قالعان جوق. بۇگىندە ەلىمىز الەۋمەتتىك سالانى تسيفرلاندىرۋدا كوشباسشىلاردىڭ ءبىرى بولىپ, ءوز ازاماتتارى ءۇشىن ونلاين قىزمەتتەردى بەلسەندى تۇردە دامىتىپ كەلەدى. 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بۇۇ-نىڭ ونلاين قىزمەتتەر يندەكسىندە قازاقستان الەمدە سەگىزىنشى ورىنعا يە بولدى. «وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى» – ءار وتباسىنىڭ ءال-اۋقات دەڭگەيىن باعالاۋعا, ونىڭ الەۋمەتتىك قولداۋعا مۇقتاجدىعىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بىرەگەي قۇرال. بۇل قولداۋ شارالارىن ۋاقتىلى تۇزەتۋگە جانە الەۋمەتتىك وقشاۋلانۋدى بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار جۇيە الەۋمەتتىك ساياساتتاعى اشىقتىق پەن ەسەپتىلىكتى ارتتىرادى, – دەدى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى سۆەتلانا جاقىپوۆا.

مينيستر اتاپ وتكەندەي, ەلىمىز «GovTech» شەشىمدەرىنىڭ كوشباسشىلارىنىڭ ءبىرى رەتىندە تانىلىپ, تسيفرلىق ەكوجۇيەسىن قارقىندى دامىتۋدى جالعاستىرىپ كەلەدى. وسى سالانىڭ دامۋىنىڭ ناتيجەسىندە پايدا بولعان نەگىزگى باستامالاردىڭ قاتارىندا بيزنەستەگى دەرەكتەردى سارالايتىن ءارى باسەكەلەستىك ورتانى ارتتىرۋ قۇرالىنا اينالعان «Smart Bridge» پورتالى بار. «Smart Data Ukimet» اقپاراتتىق-تالداۋ جۇيەسى ماڭىزدى مەملەكەتتىك شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن ۇكىمەتتى دەرەكتەرمەن قامتاماسىز ەتەتىن يننوۆاتسيالىق ونىمگە اينالدى. ال «eOtinish» پلاتفورماسى تىڭداۋشى ۇكىمەت قاعيداتتارىن جۇزەگە اسىرادى. سونداي-اق ەلىمىز جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندە بىرنەشە وتاندىق جوبالاردى, سونىڭ ىشىندە قوعامدىق كەڭىستىك پەن جول قوزعالىسى قاۋىپسىزدىگى جۇيەسىن ازىرلەدى. جۇيەنى ەنگىزۋ توعىز پيلوتتىق قالادا قوعامدىق ورىندارداعى قىلمىستار مەن ولىمگە اكەلەتىن جول-كولىك وقيعالارىنىڭ سانىن ايتارلىقتاي ازايتتى. يننوۆاتسيالار, زەرتتەۋلەر جانە ىنتىماقتاستىق ورتالىعىنا اينالاتىن ورنىقتى دامۋ ءۇشىن تسيفرلىق شەشىمدەر ورتالىعىن قۇرۋ دا الداعى ۋاقىتتا جۇزەگە اسادى. ورتالىق ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا (ودم) جەتۋگە تىكەلەي ىقپال ەتەتىن تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋدە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن بولادى. قازىردىڭ وزىندە ازيا-تىنىق مۇحيتى ايماعى ەلدەرىنە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ۇسىنۋ, بۇلتتى قۇجات اينالىمى, سالىق سالۋ, كەدەندىك راسىمدەر جانە تاعى باسقا شەشىمدەردى قامتيتىن 23 شەشىمدى ۇسىنۋعا دايىن.

– ءبىز يننوۆاتسيالىق شەشىمدەر ارقىلى ودم-دى ىسكە اسىرۋدى جەدەلدەتۋگە دەگەن ۇستانىمىن راستايمىز. تسيفرلىق ينكليۋزيۆتىلىك تسيفرلىق ترانسفورماتسيانىڭ ارتىقشىلىقتارىن بار­لىعىنا قولجەتىمدى ەتۋ, تسيفرلىق الشاقتىقتى جويۋ جانە قاۋىمداستىقتاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇم­كىندىكتەرىن كەڭەيتەدى دەپ ويلايمىز. تەحنو­لوگيالار ورنىقتى دامۋعا ىقپال ەتەتىن بولا­شاقتى قۇرا وتىرىپ, ءبىز بارلىعىنا ارنالعان ءادىل جانە ينكليۋزيۆتى الەمدى جاساي الامىز, – دەدى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ.

راسىمەن دە, ينكليۋزيۆتى تسيفرلىق قوعامدىق ينفراقۇرىلىمدى قۇرۋ ورنىقتى دامۋ ماقسات­تارىنا قول جەتكىزۋدى جەدەلدەتە الادى. سونىڭ ىشىندە تەڭسىزدىكتى ازايتۋ جانە مەملەكەتتىك ينستي­تۋتتارعا قوعامدىق سەنىمدى ارتتىرۋ دا بار. تسيفرلاندىرۋدىڭ كاتاليزاتورلىق الەۋەتىن پايدالانا وتىرىپ, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دامۋ باعدارلاماسى (بۇۇدب) بۇكىل الەمدەگى ۇكىمەتتەرگە, سونىڭ ىشىندە قازاقستانعا تسيفرلىق ترانسفورماتسيا ماسەلەلەرىندە كومەك كورسەتەدى.

– «وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى» جوباسى قازاقستانداعى بۇۇ دب-مەن سەرىك­تەستىكتە جۇزەگە اسىرىلدى. 2023 جىلى بۇل ين­نوۆاتسيالىق شەشىم بۇۇ-نىڭ شتاب-پاتەرىندە بۇۇ-نىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى ساياسي فورۋمىندا, سونداي-اق نيۋ-يوركتەگى بۇۇ باس اسسامبلەياسى كەزىندە «تسيفرلىق كۇن» اياسىندا ۇسىنىلىپ, ودم-عا قول جەتكىزۋ ءۇشىن جەتەكشى جاھاندىق تسيفرلىق باستامالاردىڭ قاتارىنا كىردى. بيىلعى جىلدىڭ اقپان ايىندا دۋبايدا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك ۇكىمەتتىك سامميتتە قازاق­ستاننىڭ «وت­باسى­نىڭ تسيفر­لىق كار­تاسى» يننو­ۆاتسيالىق جوباسى «ينكليۋزيۆتى تسيفر­لىق ترانسفورماتسيا» ساناتىندا ۇزدىك دەپ تا­نىلىپ, 2024 جىلعى «GovTech Prize» بەدەلدى سىي­لىعىن الدى. «بۇۇ دب قا­زاقستان ۇكىمە­تى­مەن سەرىكتەستىكتى جوعارى باعالاي­دى, ول ەڭ وسال توپ­­تاردىڭ قاجەت­تىلىكتەرىن ەسكەرەتىن تسيفرلىق ترانسفورماتسيا كۇن ءتارتىبىن ىلگە­رىلەتۋدە. «وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسى» جوباسى – جاڭا تەحنولوگيالار, سەرىكتەستىك جانە سترا­تەگيالىق كوزقاراستىڭ سينەرگياسىنىڭ تاماشا مىسالى, ول «ەشكىمدى ارتتا قالدىرماۋ» ءۇشىن قاجەتتى وزگەرىستەردىڭ كاتاليزاتورىنا اينالدى. بۇل قازاق­ستاندىقتاردىڭ ينكليۋزيۆتى دامۋى مەن الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتىنا قاراي ماڭىزدى قادام, – دەگەن پىكىر ءبىلدىردى ەلىمىزدەگى بۇۇ دب تۇراقتى وكىلى كاتارجينا ۆاۆەرنيا.

ايتا كەتەيىك, بۇل الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىنىڭ تسيفرلىق ترانسفورماتسياسى تۋرالى تاجىريبە مەن ءبىلىم الماسۋ الاڭىنا اينالعان قاتارلاس ءىس-شارا ەلىمىزدەگى بۇۇ-نىڭ دامۋ باعدارلاماسىمەن جانە ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى, تسيفر­لىق دا­مۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىرىلدى.