اسكەري الەۋەت: بەس ساتىعا جوعارىلادى

اسكەري كۇش-قۋاتتىڭ سانى عانا ەمەس, ساپا­سى جاعىنان دا اسپەكتى­لەرىن نەگىزگە الاتىن GFP يندەكسى قورعانىس سالاسىنداعى عالامدىق وزگەرىستەر مەن ۇردىستەردىڭ ما­ڭىزدى كورسەتكىشى سانالادى. مۇندا تەك يادرولىق ارسەنال عانا ەسەپكە الىنبايدى. ەندەشە, بيىل­عى رەيتينگتىڭ ءوز ەلىمىزگە قا­تىستى تۇستارى مەن باسقا دا قى­زىقتى كورسەتكىشتەرىنە نازار سا­لىپ كورسەك.

كوش باسىندا كىمدەر تۇر؟

GFP رەيتينگى بويىنشا بيىل دا الەمنىڭ ماڭدايالدى ارمياسى اقش-تىڭ قولىندا. ونىڭ قۇرامىندا 92 ەسكادرا­لىق ميناتاسۋشى, 11 اۆياتاسىمالداعىش بار, سونداي-اق 886 ميلليارد دوللاردى قۇرايتىن اسكەري بيۋدجەتى جاعىنان دا كوش باسىندا تۇر.

ال ەكىنشى جانە ءۇشىنشى تۇ­عىرعا سايكەسىنشە رەسەي مەن قى­تاي ورنالاسقان. بۇل مەملەكەتتەر قۋاتتى قۇرلىق جانە اۋە كۇشتەرىمەن تانىمال. ءتورتىنشى ورىنعا ءۇندىستاننىڭ اسكەرى جايعاسىپتى. ول «Make in India» باعدارلاماسى اياسىندا ءوزىنىڭ اسكەري تەحنولوگيالارىن جاڭعىرتۋ ارقاسىندا ۇزدىكتەر قاتارىنا ەنىپ وتىر.

دامىعان اسكەري-تەڭىز فلوتى مەن زاماناۋي اۆياتسياعا يە وڭتۇستىك كورەيا باستاپقى بەستىك­تى تۇيىندەپتى. ال قازىرگى تاڭدا ۇزاققا سوزىلعان اسكەري قاق­تىعىس الاڭىنا اينالعان ۋكراي­نا 18-ورىننان كورىنگەن. باتىس ەل­دەرى­نىڭ كومەكتەسۋىنە قا­را­ماستان, ۋكراينانىڭ تومەنگى ورىندا تۇرۋىنا سوعىس سالدارىنان رەسۋرستارى مەن تەحنيكاسىنىڭ ازايۋى, ينفراقۇرىلىمىنىڭ قيراپ, ەكونوميكالىق قيىندىقتارعا ۇشىراۋى سەبەپ بولسا كەرەك.

ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ قاۋقارى قانداي؟

Global Firepower 2024 رەيتينگى­نەن ءبىز ءۇشىن ءبىر جاقسى جاڭالىقتى كورەمىز. بيىل ءبىزدىڭ اسكەري قۋا­تىمىز 5 ساتىعا جوعارىلاپ, 58-ورىن­عا تۇراقتادىق. وتكەن جىلى 63-ورىندا ەدىك. وسىنىڭ ارقا­سىندا قازاق ەلى ورتالىق ازيادا كوش باسىنا شىعىپ وتىر. مۇنداي جە­تىستىككە ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جات­قان بىرقاتار كەڭ كولەمدى شارا سەبەپ بولعان.

اتاپ ايتقاندا, بىرىنشىدەن, قازىر ءبىز قارۋلى كۇشتەرىمىز قاتارىندا دۇر­كىندەتىپ اتاتىن رەاكتيۆتى جۇيەلەر (دارج) مەن وزدىگىنەن جۇرەتىن ارتيللەريانى كوبەيتىپ, اسكەري تەحنيكامىزدى بەلسەندى تۇردە جاڭعىرتىپ جاتىرمىز. سونىڭ ارقاسىندا دارج سانى جاعىنان (407 بىرلىك) الەمدە 17-ءشى, ال وزدىگىنەن جۇرەتىن ارتيللەريا سانى بويىنشا 21-ورىندا تۇر­مىز. بۇل ۇرىس دالاسىندا ۇل­كەن باسىمدىق بەرەتىن قۋاتتى كۇش.

ەكىنشىدەن, ءبىز تەلەگەي تەڭىز رە­سۋرستىق بازاعا يە مەم­لەكەت­پىز جانە 2,7 ملن شارشى شا­قىرىمدى قۇرايتىن اۋماعىمىز جاعىنان الەمدە 9-ورىندامىز. جەردىڭ ۇلكەندىگى – ستراتەگيالىق ارتىقشى­لىق! وعان قوسا, مۇناي مەن كومىر سەكىلدى ۇلان-­عايىر تابيعي رەسۋرستارىمىز ەكو­نو­ميكالىق تۇراقتىلىقتى قولداۋ مەن قور­عانىس ونەركاسىبىن تۇراق­تى قار­جىلاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

سونداي-اق ءبىز قازىر اۆياتسيا مەن كولىك ينفراقۇرىلىمىن دا­مىتۋعا قوماقتى قارجى جۇم­ساپ كەلەمىز. 1,5 ملرد دوللار­دى قۇرايتىن قورعانىسقا باعىت­تالعان اسكەري بيۋدجەتتىڭ ارقا­سىن­دا تۇراقتى تۇر­دە وقۋ-جات­تى­عۋلار وتكىزىپ, قارۋ-جا­را­عىمىزدى جا­ڭارتىپ وتىرۋعا مۇمكىن­دىك بار.

GFP ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ارتىق­شىلىق­تا­رى قاتارىندا ەكو­نوميكالىق الەۋە­تىمىزدى, اس­كەردى جاڭعىرتۋ باعىتىندا قول­عا العان جۇمىستارىمىزدى, سون­داي-اق ىشكى دامىعان قورعانىس ونەر­كاسىبىمىزدى اتاپ ايتقان. شىنىندا قازىرگى تاڭدا ءبىز ءوز ەلىمىزدە اسكەري تەحنيكالاردى جاساپ شىعارىپ, يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن بىرتىندەپ ارىلىپ كەلە جاتىرمىز.

ال ءالسىز تۇستارىمىز رەتىندە حالىق سانىنىڭ ازدىعىن, سونىمەن بىرگە ءالى دە بولسا يمپورتقا تاۋەلدى ەكەنىمىزدى كورسەتكەن.

ورتالىق ازيادا بىزدەن كەيىن­گى ەكىن­شى ورىندا وزبەكستان­نىڭ قارۋلى كۇش­تەرى تۇر. قۇر­لىق اسكەر سانىنىڭ كوپ­تىگىنە قا­راماستان, بۇل ەل بيىل 65-ورىنعا تومەندەگەن. بۇعان اسكەري تەحني­كاسىن جاڭعىرتۋداعى كەمشىلىكتەر, اسكەري ونەركاسىپتى دامىتۋعا سالىناتىن ينۆەستيتسيانىڭ از­دىعى, سونداي-اق اسكەري-تەڭىز كۇشتەرىنىڭ بولماۋى سەبەپ. وزبەك ارمياسى ايماقتاعى ءىرى كۇشتەردىڭ ءبىرى بولعانىنا قاراماستان, تەحنيكاسىن ۋاقىت تالابىنا ساي جاڭعىرتىپ وتىرماسا, ونىڭ جاۋىنگەرلىك قابىلەتى تومەندەي بەرەدى.

GFP وزبەكستاننىڭ ارتىق­شىلىق­تا­رى رەتىندە اسكەر سا­نى­نىڭ كوپتىگى مەن گەوگرافيالىق ورنالاسۋىن اتاسا, ءالسىز تۇستارى رەتىندە, جوعارىدا ايتقان­داي, مودەرنيزاتسيانىڭ جوقتىعىن, تابيعي رەسۋرستارىنىڭ شەكتەۋلى ەكە­نىن كورسەتكەن.

نەيتراليتەت ساياساتىن ۇس­تا­نىپ وتىر­عان تۇرىكمەنستان حالىقارالىق اس­كەري اليانس­تار­دان وقشاۋلانعان مەملەكەت بولعاندىقتان, اتالعان رەيتينگتە بار بولعانى 86-ورىننان كورىنىپتى. الەمدەگى ەڭ ءىرى تابيعي گاز قورىنا يە ەلدىڭ ءوز اسكەرىن ۋاقىت تالابىنا ساي جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىگى زور. الايدا بۇل باعىتتاعى ارەكەتسىزدىگى مەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتان باس تارتۋى ونىڭ قارۋلى كۇشتەرىنىڭ دامۋىن تەجەپ وتىر.

ورتالىق ازيانىڭ ەكونوميكا­لىق دامۋ تۇرعىسىنان سوڭعى 4 جانە 5-ورىنداردا تۇرعان قىرعىزستان مەن تاجىكستان GFP رەيتينگىندە سايكەسىنشە 94 جانە 107-ورىندا تۇر. بۇل ەكى مەملەكەت تە تاۋلى ايماقتا ورنالاسقاندىقتان, تابيعي قورعانىسقا يە. ويتكەنى تاۋلى جەرگە جاۋ اسكەرىنىڭ باسىپ كىرۋى قيىن. دەگەنمەن ولار­دىڭ ەكونوميكالىق جاعىنان السىزدىگى مەن ساياسي تۇراقسىزدىعى قورعانىس سالاسىنا قارجى قۇيۋعا كەدەرگى بولىپ وتىر.

اۋعانستانمەن شەكتەسىپ جاتقان تاجىكستاننىڭ ايرىقشا گەوستراتەگيالىق جاعدايى نازار اۋدارتادى. بىراق بۇل ەل سىرت­قى كومەككە, اسىرەسە رەسەي تا­راپىنان بەرىلەتىن كومەككە تاۋەلدى, سوندىقتان ءوزىنىڭ اسكەري مۇم­كىندىگى شەكتەۋلى.

ەكى مەملەكەت تە ۇجىمدىق قاۋىپ­سىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مۇشە. سونىڭ ارقاسىندا ءاردايىم اسكەري قولداۋعا يە.

زامان تالابىنا ساي جاڭعىرعان ارميا

Global Firepower 2024 رەيتينگى كوپ­تەگەن ەلدىڭ ءدال قا­زىرگى ۋاقىتتاعى اسكەري قۇش-قۋا­تىن كورسەتىپ قانا قويمايدى, سونىمەن قاتار قورعانىس الەۋە­تىن قول­داۋ مەن دامىتۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق تۇ­راق­تىلىق, تەح­نولوگيالىق پروگرەسس پەن حالىق­ارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ءرولى دە ماڭىزدى ەكەنىن پاش ەتەدى. ورتالىق ازيا ايماعىندا ءبىزدىڭ ەلىمىز اسكەري رە­سۋرستارىن ارتتىرۋ مەن ارمياسىنىڭ بولاشاعىنا ينۆەستيتسيا جاساۋ جاعىنان وزگە ەل­دەردەن وزىق تۇر. قۇدايى كور­شىلەرىمىز ءتۇرلى سىن-قاتەرلەرمەن بەتپە-بەت كەلىپ جاتقاندا, ءبىز تۇراقتى ساياسي ۇستا­نىمىمىز بەن قورعانىس سالاسىندا جۇر­گىزىپ جاتقان يگى ىستەرىمىزدىڭ ارقا­سىن­دا ايماقتاعى كوشباسىلىق ورنى­مىز­دى نىعايتىپ, عالامدىق قاۋىپ­سىز­دىك­تىڭ ءتۇرلى تاۋەكەلدەرىنە جاۋاپ بەرە­تىن كۇش-قۋاتىمىزدى قامداپ كەلەمىز.

جۋىردا اسكەري قىزمەتشىلەر­دى كونستيتۋتسيا كۇنىمەن قۇتتىقتا­عان قور­عانىس ءمينيسترى, گەنەرال-پولكوۆنيك رۋسلان جاقسىلىقوۆ قازاق ارمياسىنىڭ بۇگىنگى كۇش-قۋاتى جايىندا ايتا كەلە: «ەل پرەزيدەنتى – قارۋلى كۇشتەردىڭ جوعارعى باس قولباسشىسى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆ جوعارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن زاماناۋي جانە كاسىبي ارميا قۇرۋعا بار كۇش-جىگەردى باعىتتاپ جاتىر. بۇگىندە قارۋلى كۇشتەر زاماناۋي تەحنيكامەن, ونىڭ ىشىندە وتاندىق قورعانىس ونەركاسىپ كەشەنى ونىمدەرىمەن دە جاراقتاندىرىلىپ كەلەدى. باسقارۋ جۇيەسىنە جاڭا تەحنولوگيالار مەن باسقارۋدىڭ جاڭا جۇيەلەرى بەلسەندى تۇردە ەنگىزىلىپ جاتىر. اسكەردى دايارلاۋدىڭ قار­قىنى مەن ساپاسى ارتىپ كەلەدى. قا­زاقستان جاۋىنگەر­لەرى حالىق­ارالىق وقۋ-جاتتىعۋلار مەن جا­رىس­تاردا جوعارى كاسىبي دەڭگەيىن كورسەتىپ ءجۇر», دەگەن بولاتىن.

ايتا كەتسەك, قازىر ەلىمىزدە بىرنەشە اسكەري وقۋ ورنى جۇمىس ىستەيدى. بۇل ارتىقشىلىق ءتۇرلى سالاعا بولىنەتىن اس­كەري قىزمەتشىلەرىمىزدى ەندى تەك شەتەل­دە عانا وقىتپاي, ءوز ەلىمىزدە دە دايارلاپ شىعارۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ەلى­مىزدىڭ بىرنەشە قالاسىنان ورىن تەپكەن بۇل وقۋ ورىندارىندا تەك بولاشاق قازاق وفي­تسەرلەرى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار كورشىلەس مەملەكەتتەردىڭ جاستارى دا ءبىلىم الىپ جاتىر.